Uvira: Intambara y’abahoze bafatanyije urugamba yahindutse ikibazo gikomeye ku marembo y’u Burundi
Uvira: Intambara y’abahoze bafatanyije urugamba yahindutse ikibazo gikomeye ku marembo y’u Burundi
Mu birometero bike uvuye i Bujumbura, umurwa mukuru w’ubukungu w’u Burundi, umujyi wa Uvira wa Kivu y’Amajyepfo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo wongeye kwinjira mu bihe by’intambara itunguranye hagati y’ingabo za Leta (FARDC) n’inyeshyamba zo mu bwoko bwa Wazalendo, ishyirahamwe ry’abaturage ryari risanzwe rifatwa nk’abafatanyabikorwa b’igisirikare cya Leta.
Imirwano yabaye ku wa Kabiri tariki ya 26 Kanama 2025, yibanze mu duce twa Kavimvira na Kasenga, ahazwi cyane kubera kuba hafi y’umupaka w’u Burundi. Iyo mirwano yahagaritse ubuzima bwose busanzwe bw’abaturage, amasoko arafungwa, imodoka zirahagarara, ndetse n’abanyeshuri basubizwa mu rugo n’ababyeyi babo batinya ko amasasu yabakoma mu nkokora.
Uko byatangiye
Amakuru yemejwe n’abatangabuhamya avuga ko intandaro y’iyi mirwano ari uko Wazalendo bagerageje gushyira abasirikare babo ku mupaka wa Kavimvira ndetse no gufata ububiko bwa Direction générale des impôts (DGI). Ibi byafashwe nk’ubushotoranyi ku ngabo za Leta za FARDC zari zisanzwe ziri ku butaka burinzwe cyane, bityo zihita zitangira kurasana n’izo wazalendo.
Kuri uwo munsi nyine, amasasu yumvikanye kuva mu gitondo kugeza ku manywa, ndetse abaturage bo mu duce twa Kavimvira na Kasenga bavuga ko bumvaga amasasu y’imbunda nini yaturikaga hafi y’inzu zabo. Umwe mu baturage witwa Kaleba Mukanya, utuye i Kavimvira, yagize ati:
“Twari dusanzwe tuzi ko Wazalendo na FARDC bakorana. Ariko uyu munsi byahindutse. Twabonye abambaye imyenda ya gisirikare barasa ku bandi, abantu bariruka bajya mu nzu, abandi bahungira ku mupaka w’u Burundi.”
Abaguye mu mirwano
Imibare y’agateganyo yemejwe n’abashinzwe umutekano igaragaza ko nibura abantu 39 bapfuye, barimo abasirikare ba FARDC ndetse n’abarwanyi ba Wazalendo. Hari n’abandi baturage bari mu nzira bishwe n’amasasu yabasanzemo.
Umusirikare umwe wa FARDC wapfuye ku wa mbere, yari yashyinguwe mu buryo bwihuse, ariko ku wa Kabiri nyuma ya saa sita, imirambo myinshi yagaragaraga irunze ku muhanda uva Kasenga werekeza Kavimvira. Ibi byatumye abaturage benshi bemeza ko ikibazo gikomeye kiri mu mutima w’ubufatanye bwa FARDC na Wazalendo, kandi bishobora gukomeza kugaruka.
Gukomereka kw’ihuriro ryo gushyigikira Leta
Abasesenguzi bavuga ko iyi mirwano yerekanye amakimbirane hagati mu ngabo za Leta n’abahoze ari abafatanyabikorwa bayo. Wazalendo, abarwanyi bishingikirije ku baturage basanzwe, bamaze igihe bafatanya na FARDC kurwanya umutwe wa M23 ndetse n’abandi barwanyi bo mu Burasirazuba.
Nyamara, nk’uko bivugwa na Dieudonné Bisimwa, umusesenguzi wigenga:
“Iyo ushyize intwaro mu maboko y’abaturage udafite igenzura rikomeye, biba nk’uguterura umuriro ugashyira mu gishanga cy’amavuta. Ubu Wazalendo barumva ko bafite ububasha bwo kugenzura ibice by’umupaka, bityo bakarwanya na Leta nyirizina. Ibi ni ikimenyetso cy’uko ubufatanye bwabo bwamaze gucikamo ibice.”
Uruhuri rw’impungenge ku Burundi
Kuba imirwano yabereye mu birometero bike uvuye i Bujumbura, byateje impungenge zikomeye ku gihugu cy’u Burundi. Abacuruzi basanzwe bambutsa ibicuruzwa hagati ya Kavimvira n’umupaka w’u Burundi bahise bafunga, ndetse bamwe mu baturage b’Uburundi babaga mu nkengero z’umupaka barimo guhungira mu bice by’imbere mu gihugu.
Umuyobozi umwe w’umutekano mu karere ka Cibitoke yagize ati: “Turimo gukurikirana hafi uko ibintu bihagaze. Imirwano iri mu birometero bike uvuye i Bujumbura ntabwo ari ikintu kidakomeye. Dukeneye kureba niba bitazaba impamvu yo guhungabanya umutekano wacu.”
Icyo ubutegetsi bwa Kinshasa buvuga
Umuvugizi w’ingabo za Leta muri Kivu y’Amajyepfo, Colonel Guillaume Ndondo, yatangaje ko FARDC “yabashije kugarura ituze” nyuma y’imirwano, kandi ko “umwanzi wese uzagerageza guhungabanya igihugu azatsindwa.”
Ariko, nyuma y’ijambo rye, hari amakuru yemeza ko mu misozi yegereye Uvira hakiri kwumvikana amasasu mato mato, bigaragaza ko ikibazo kidashobora kurangira mu masaha make.
Abaturage hagati y’intambara z’inshuti
Kuri ubu abaturage b’Uvira n’utundi duce twa Minembwe na Fizi bari hagati y’imirwano idasobanutse. Bamwe mu baturage bemeza ko barambiwe kuba ibikoresho by’intambara zidafitiye akamaro abaturage.
Chantal Mukwege, umubyeyi w’abana batatu wo muri Kasenga, yavuze agahinda aterwa no kubona abaturage bahunga imirwano buri gihe:
“Twari twamaze kumenyera kumva intambara hagati ya FARDC n’imitwe nka M23. Ariko ntabwo twari tuzi ko tuzongera kubona ingabo za Leta zirasa ku bo bafatanyije. Ni ibintu bitera ubwoba.”
Icyo abasesenguzi babona imbere
Hari impungenge ko imirwano nk’iyi izongera gukomera, cyane cyane mu gihe Wazalendo bakomeje kubona ko bafite ijambo mu miyoborere y’akarere. Byaba intandaro yo gusenya burundu ihuriro ryo gushyigikira ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi mu Burasirazuba.
Abasesenguzi bamwe bavuga ko iyi mirwano ishobora kuzaba urufunguzo rwo kwerekana ko ubutegetsi bwa Kinshasa budafite ububasha buhamye ku mitwe yose bwari bwarahuje.
Imirwano yo ku wa 26 Kanama 2025 muri Uvira yatumye ibigaragara byose bihinduka. Abahoze ari inshuti; FARDC na Wazalendo bagiye ku ruhande rumwe mu myaka ishize, ubu bararasana ku marembo y’u Burundi.
Byabaye isomo rikomeye ry’uko mu ntambara zose, ubufatanye budashingiye ku mahame akomeye ahubwo bushingiye ku nyungu za buri ruhande bushobora guhinduka vuba, bigasiga abaturage b’abasivili mu kangaratete.
Mu gihe abaturage ba Uvira bagisubira mu buzima bwo guhunga no guhagarika ubuzima bwabo busanzwe, ikibazo gisigaye ni kimwe: ese uyu mujyi uzongera kubona amahoro, cyangwa se waba utangiye kuba ikibuga cy’imirwano y’abahoze ari abavandimwe?
Iyi mirwano yerekanye ko ubufatanye bwa FARDC na Wazalendo bwatangiye gucikamo ibice, bikagira ingaruka zikomeye ku baturage basanzwe batari muri iyo mirwano, kuko ubuzima bwabo buhinduka, abana ntibajye kwiga, abakora ntibajye mu kazi, abantu benshi bagahunga cyangwa bakihisha ayo masasu bityo ntibashobore kwiteza imbere.