“Urubyiruko ni urufunguzo rw’ejo hazaza”: Abanyarwanda baratanga ibyifuzo kuri gahunda nshya ya miliyari 49 Frw igamije kuruteza imbere
“Urubyiruko ni urufunguzo rw’ejo hazaza”: Abanyarwanda baratanga ibyifuzo kuri gahunda nshya ya miliyari 49 Frw igamije kuruteza imbere
Guverinoma y’u Rwanda yatangije ku mugaragaro gahunda nshya y’imyaka itanu igamije guteza imbere urubyiruko, aho izashorwamo arenga miliyari 49 z’amafaranga y’u Rwanda. Iyi gahunda, izashyirwa mu bikorwa na Minisiteri y’Urubyiruko n’ubuhanzi, igamije guteza imbere imishinga y’urubyiruko, ubuzima bwo mu mutwe, imyuga, ubuyobozi n’ishoramari.
Nk’uko byatangajwe n’iyo minisiteri, iyi gahunda izibanda ku bikorwa birimo: gushyigikira imishinga y’urubyiruko mu by’ikoranabuhanga, ubuhinzi, n’ubukorikori; kongera ubufasha ku rubyiruko mu bijyanye n’ubuzima bwo mu mutwe; gutanga amahugurwa y’imyuga no guha ibikoresho abayarangije; kwigisha ubuyobozi n’icyerekezo cy’igihugu; no gushinga Ikigega cy’Ishoramari cy’Urubyiruko.
“Si amafaranga gusa, ni abantu”
Dr. Aimable Mugenzi, inzobere mu iterambere ry’abaturage, asanga iyi gahunda ari ingenzi mu kubaka igihugu gitekereza imbere:
“Iyo igihugu gishoye imari mu rubyiruko, kiba kirinze ejo hazaza hacyo. Nta gihugu gitera imbere mu nyubako n’imihanda gusa, ahubwo ni mu mutungo kamere w’abantu. Singapour na Koreya y’Epfo ni ingero nziza.”
Yongeraho ko urubyiruko rusabwa guhabwa urubuga n’ibikoresho birufasha kugira uruhare rugaragara mu bukungu no mu mibereho y’igihugu.
Icyizere kiravugwa, ariko hari n’amakenga
Mu kiganiro n’urubyiruko rwo hirya no hino mu gihugu, bamwe bagaragaje icyizere, abandi bakerekana impungenge zishingiye ku buryo gahunda nk’iyi zakozwe mbere zasubiye inyuma.
Sandrine Mukashyaka, wize iby’ubwubatsi, ati:
“Tujya tugira ibitekerezo by’imishinga myiza, ariko kwinjira mu nkunga no kuyikurikirana ni ikibazo. Ubu turizera ko gahunda nshya izashyirwamo imbaraga, igakurikiranwa uko bikwiye.”
Eric Niyonzima, umusore w’umushakashatsi, nawe yagize ati:
“Hari urubyiruko rufite ibitekerezo byiza cyane mu byaro ariko rutagerwaho n’amahirwe. Iyi gahunda ntigomba kuguma mu mijyi gusa.”
Imbogamizi zagaragajwe na Raporo y’Umugenzuzi Mukuru
Raporo ziheruka z’Ibiro by’Umugenzuzi Mukuru w’Imari ya Leta zagaragaje ko gahunda nyinshi zashyizweho zigamije guteza imbere urubyiruko ariko zirimo ibibazo:
Nta bushishozi mu gushyiraho imishinga,
Inkunga zatanzwe ariko nta raporo cyangwa igenzura ry’uko zakozwe,
Imikoreshereze y’amafaranga itagaragaza inyungu cyangwa impinduka mu mibereho y’abayahawe
Ibi byatumye benshi basaba ko hakazwa imiyoborere myiza n’igenzura rikwiye kugira ngo amafaranga atazongera gupfa ubusa.
Perezida Kagame: “Iyo urubyiruko rudafite amahirwe, igihugu kiba gihomba”
Mu ijambo rye yagejeje ku rubyiruko mu nama ya Youth Connect 2025, Perezida Paul Kagame yibukije ko iterambere ry’igihugu rishingira ku buryo gishora mu rubyiruko:
“Nta gihugu na kimwe cyatera imbere kirengagije urubyiruko. Ibi bigomba kugaragarira mu mibereho y’abaturage, si amagambo gusa.”
Yagaragaje ko imbogamizi ziri mu rubyiruko nk’ubushomeri, ibiyobyabwenge, no kumara igihe kinini nta gahunda, bigomba kurwanywa binyuze mu kongera amahirwe yo kwihangira imirimo.
Ibyo abaturage bategereje
Ababyeyi n’abandi baturage bifuza ko iyi gahunda izakemura:
Ikinyuranyo kiri hagati y’uburezi n’isoko ry’umurimo,
Ubushomeri mu rubyiruko rurangije amashuri,
Ruswa n’itinda mu gutanga inkunga,
Kudakurikirana ibikorwa byatangiye,
Imyitwarire mibi n’imibereho itagira icyerekezo ku rubyiruko.
Mukakarisa Devota, umubyeyi wo mu karere ka Gakenke, yagize ati:
“Dukeneye ko abana bacu bagira ibyo bakora. Niba amafaranga ageze ku bantu babikwiriye, hari byinshi byahinduka.”
Urufunguzo rw’uburyo amafaranga azakoreshwa
Abasesenguzi n’abaturage barahamya ko niba miliyari 49 zateganyirijwe iyi gahunda zikoze icyo zagenewe, bizaba intambwe ikomeye mu kurengera ejo hazaza h’igihugu.
“Urubyiruko ni nk’ibuye: iyo urusabye, rurakora; iyo urutereranye, rushobora kukugusha.”
Twizere tudashidikanya ko iyi gahunda izagera mu gihugu hose, kandi ishyirwa mu bikorwa ryayo rikazabamo kugaragaza ukuri no gukora ibintu mu mucyo, nta bintu bihishwe cyangwa uburiganya.
Abantu bamwe na bamwe bo mu ntara bakaba bajya batekereza ko inkunga nk’izo zigarukira gusa mu mujyi wa Kigali, izishoboye kuharenga zikaribwa n’abayobozi baba bagomba kuzigeza ku bagenerwabikorwa, cyangwa bagasaba abo zigenewe ko bazigabana nabo, nabyo kandi ngo bigakorwa mu buryo bw’ikimenyane n’icyenewabo.