EUGENE OFFICIAL

Umujyanama wa Tshisekedi yavuze ko igihe kigezengo RDC yiyomekeho u Rwanda
AMAKURU POLITIKE

Umujyanama wa Tshisekedi yavuze ko igihe kigezengo RDC yiyomekeho u Rwanda

Oct 24, 2025

Umujyanama wa Tshisekedi yavuze ko igihe kigezengo RDC yiyomekeho u Rwanda

Fiston Chrisnovic Balanganayi, umujyanama wa perezida akaba n’umwe mu bavuga rikijyana muishyaka rya Tshisekedi, UDPS, yatangaje ko igihe kigeze ngo RDC ifate u Rwanda irwiyomekeho cyane ko ari igihugu gito kingana n’umudugudu ugereranyije n’igihugu gituranyi cyarwo cy’igihangange. Ni inkuru dukura kuri #MASISI MORNING POST

Muri iki gihe cy’amakuba akomeje kuba mu karere k’ibiyaga bigari, aho intambara, umutekano muke n’ibibazo by’ubuhunzi bihangayikishije imbaga, inkuru zisohoka zerekana ko hari amagambo akomeye yavuzwe ku ruhande rwa Leta ya Kinshasa, aho Fiston Chrisnovic Balanganayi, umujyanama wa perezida mu gihugu cya République démocratique du Congo (RDC) n’umwe mu bayoboye ishyaka Union pour la démocratie et le progrès social (UDPS), avuga ko igihe cyageze ngo RDC yiyomekeho igihugu cy’u Rwanda. Iyi nkuru, dukesha ikinyamakuru “Masisi Morning Post”, itanga ishusho y’amagambo ateye impaka, imvugo y’ubushotoranyi.

Balanganayi, yakoresheje amagambo ashaririye, avuga ko igihe kigeze ngo RDC “ifate u Rwanda irwiyomekeho”. Ni inyigisho itari yoroheje: “u Rwanda ni igihugu gito kingana n’umudugudu ugereranyije n’igihugu gituranyi cyarwo cy’igihangange,” niko amagambo avuga mu buryo bw’imvugo.

Umunyamabanga w’Umuryango w’Abibumbye mu karere k’Ibiyaga Bigari, ibigo by’ubumwe bw’Afurika ndetse n’abahanga mu by’imibanire y’ibihugu (diplomacy) bagaragaza ko aho harimo n’ingaruka zikomeye ku mibereho y’abaturage.

Amateka y’umubano hagati ya RDC n’u Rwanda

Kugira ngo tumenye ibyiyumviro bya Balanganayi bisanzwe, birakenewe gusubiza amaso ku mateka y’umubano wa RDC n’u Rwanda. Ibi bihugu byombi bihuriye ku mateka y’ihungabana ry’ubutaka, amoko, ubwami bwa kera.

Amagambo n’imvugo byatangajwe

Balanganayi yavuze mu buryo bukomeye kandi bweruye: “ko igihe kigeze ngo RDC ifate u Rwanda irwiyomekeho”, amagambo ashobora kwumvwa nk’icyemezo cyo kugendera ku butegetsi bwe, cyangwa nk’igitangaje mu buryo bwa politiki. Impamvu yatanzwe: kuko u Rwanda, nk’uko yabigaragaje, ari igihugu gito, mu gihe RDC ari igihugu kinini, gifite umutungo, abaturage benshi, ubutaka bunini, n’imitegekere y’ubutegetsi bwite.

Uyu mujyanama avuga ko kutabona mu buryo bwuzuye ubwigenge bwa RDC u Rwanda rwabaye inzitizi. Ibi binyuranye n’imvugo isanzwe y’ibihugu byombi byiganjemo ibiganiro, amasezerano y’amahoro n’ishoramari. N’ubwo atangaza uburyo bwa tekiniki bwose bwo “kwiyomekaho”, amagambo ye arema icyizere mu bakumva ko RDC igomba kuba igihugu cy’igihangange.

Impamvu zishobora kuba zibiteye

Kuki amagambo nk’ayo aturuka ku muyobozu kandi mu gihe nk’iki? Dore zimwe mu mpamvu zishoboka:

  1. Imibanire y’ibihugu & umutekano w’imbere mu gihugu
    Umutekano mu burasirazuba bwa RDC ni imwe mu mpamvu z’amakimbirane hagati yayo n’u Rwanda.
  2. Politiki y’imbere mu gihugu & imvugo ya kera
    Ibi kandi bishobora kuba uburyo bwo kwiyegereza abaturage, cyane ko amashyaka akomeye muri RDC ashaka kugaragaza ko atanga ibisubizo. Ubutumwa bwa Balanganayi bushobora kuba bufite icyo bumariye ishyaka UDPS cyangwa perezida mu gukomeza kugaragaza agomba kwegeka ibibazo by’igihugu cye ku gihugu gituranyi.
  3. Icyerekezo cy’ubukungu & ishoramari
    Mu gihe RDC ikomeje gushaka ishoramari no kwigaragaza mu karere no ku ruhando mpuzamahanga, kwiyomeka bishobora gutanga isura yo kuba igihugu gikomeye cyane mu karere.

Ingaruka bishobora kugira

Aya magambo, niba afatwa nk’ayo ava mu buyobozi cyangwa mu ishyaka rifite ijambo mu gihugu, ashobora kugira ingaruka nyinshi:

  • Mu mubano w’akarere: Kuba RDC yifuje “kwiyomeka” ku Rwanda bishobora gutera umwuka wo gukomeretsanya mu karere, bigatuma ibiganiro hagati y’ibihugu byombi bigenda gahoro cyangwa bikazamo umwuka mubi ukomeye.
  • Ku mibereho y’abaturage: Mu gihe umubano hagati y’ibihugu waba mubi, ibibazo by’imipaka, imiturire y’abimukira, ubucuruzi, na serivisi z’abaturage bishobora kubangamirwa.
  • Ku mbaraga za dipolomasi: Inkubiri z’aya magambo zishobora gutuma ibihugu byombi byibona mu mwijima n’akajagari, aho imbanziriza mushinga z’amahoro zisubira inyuma.
  • Ku isura ya RDC mu ruhando mpuzamahanga: RDC ishobora kwerekana ko idashaka kohereza ubutumwa bwo gukorana, ahubwo ko ishaka gushyira imbere inyungu zayo gusa, bishobora gutuma hari ibihugu cyangwa abashoramari batajyana nayo.

Uko ibintu bishobora kugenda imbere

Ibintu bifite amasoko atatu y’ingenzi ashobora gushyiraho icyerekezo: guhererekanya ibiganiro, gushyira mu bikorwa amasezerano y’amahoro n’ubukungu, n’icyerekezo cy’imbere mu gihugu. Mu gihe amashyirahamwe y’akarere n’amahanga (nka United Nations, African Union) bizakomeza gutesha umutwe, gukora ibishoboka byose kugira ngo habeho ituze, igikenewe ni ko RDC n’u Rwanda byongera ibiganiro bishingiye ku kwizera no guca ukubiri n’imvugo y’imvururu.

Amagambo ya Fiston Chrisnovic Balanganayi; umujyanama wa perezida wa RDC, avuga ko igihe kigeze ngo igihugu cye “gifate u Rwanda kirwiyomekeho” ni intangiriro y’urugamba rutari urw’amagambo gusa, ahubwo rufite umwihariko mu mateka y’umubano hagati y’ibihugu byombi. Yerekana icyifuzo cyo gushyira imbere ubwibone.

Gusa, imvugo nk’iyo ishobora kuba intandaro y’amakimbirane bitewe n’uko abayobozi bayakira, ndetse n’imbaraga z’amahanga zizaba zinjira mu kibazo. Abaturage ba RDC n’abo mu karere baryitezeho byinshi, ntabwo bategereje amagambo gusa.

Mu gusoma ibi, turibuka ko hagati y’amagambo no gushyira mu bikorwa hakwiye kubaho intera. RDC ifite amateka akomeye, ikagira imbaraga zidahagije kandi n’ubwo imvugo yo “kwiyomeka” ishobora gusobanurwa mu buryo bwa politiki cyangwa imvugo yo gukangurira abaturage, ibikenewe ni igikorwa gifatika. Kwa Balanganayi n’ishyaka rye rya UDPS, aya magambo ashobora kuba ari intandaro y’impinduka cyangwa se ashobora kuba ari ikimenyetso cy’uko hari ishyaka ryiyemeje guhindura imikorere.

Iki gihe, twizere ko ibihugu byombi, RDC n’u Rwanda, bizitwara neza, bigafata inzira y’ubumwe aho gushyira imbere amagambo y’ivangura cyangwa iy’igitugu.