UMUDUGUDU WASENYWE NA WAZALENDO
UMUDUGUDU WASENYWE NA WAZALENDO
Ku Cyumweru, tariki ya 21 Nzeri 2025, mu karere ka Walikale mu ntara ya Nord-Kivu, hamenyekanye inkuru y’akababaro yashegeshe abaturage benshi. Umudugudu wa Lukoma, uri hagati ya Kikamata 1 na Buhendje, mu gace ka Luberike, wibasiwe bikomeye n’imitwe yitwaje intwaro izwi nka Wazalendo.
Nk’uko byatangajwe n’ikinyamakuru ACTUALITE.CD, aba bazalendo bateye uwo mudugudu basahura ibintu byose, basiga abaturage mu gahinda no mu bushobozi buke. Abaturage bamwe bahise bahungira mu misozi, abandi bajya mu mirenge yegereye aho, mu gihe hari abatabashije guhunga bagizweho ingaruka ziremereye.
Uko igitero cyagenze
Nk’uko amakuru abivuga, aba bazalendo bitwaje intwaro za gakondo n’iza gisirikari bateye mu masaha y’ijoro. Bari bafite intego yo kwigarurira uwo mudugudu no kwiba ibyo bashoboye byose.
Umwe mu baturage witwa Mumbere Safari, wacitse ku icumu, yagize ati: “Baje bafite imihoro, imbunda ntoya n’inkoni. Batangiye basenya amaduka, bafata amafaranga n’ibiribwa byose babonye. Umuntu atari ufite icyo kubaha, bamukubitaga cyangwa bakamuhutaza. Icyo twabonye ni nk’uko igihugu cyacu cyarimo intambara mu ntambara.”
Amakuru yemeza ko amaduka arenga 20 yasahuwe, inzu z’abaturage zisaga 70 zirasahurwa.
Abaturage mu bwoba n’agahinda
Abaturage benshi bavuga ko batigeze batekereza ko igitero gishobora kubageraho, kuko bari basanzwe bumva amakuru y’ibitero mu bice bya Masisi na Rutshuru.
Umubyeyi witwa Mireille Kavira, afite abana bane, yagize ati: “Twari dusinziriye nijoro. Numvise urusaku rw’amasasu. Nahise mpaguruka, mfata abana banjye mbajyana mu ishyamba. Twahabaye iminsi ibiri tudafite ibyo kurya, kuko twari twahungiye mu gasozi. Ubu sinzi aho tuzongera gutura kuko inzu yanjye barayitwitse.”
Benshi mu bahunze bataragaruka mu mudugudu bavuga ko nta cyizere cyo gusubirayo bafite.
Impamvu zigarukwaho n’abasesenguzi
Abasesenguzi bavuga ko Wazalendo ari umutwe w’abantu baje mu izina ry’ubwirinzi bw’igihugu, ariko mu by’ukuri benshi mu bo mu gace ka Walikale basigaye ari abajura bakoresha izina ry’aba Wazalendo kugira ngo basahure abaturage.
Umusesenguzi mu by’umutekano, Prof. Daniel Kasereka, yagize ati: “Icyo tubona mu by’ukuri ni uko izina ‘Wazalendo’ ritakiri iry’ukuri. Abaturage bamwe biyitirira uwo mutwe kugira ngo barye ibyo bashoboye. Birakomeye kuko ibyo bikorwa bituma abaturage batongera kugira icyizere mu ngabo cyangwa mu nzego z’umutekano.”
Uruhare rwa Leta n’ingabo FARDC
Nyuma y’igitero cya Lukoma, umuvugizi w’ingabo za FARDC muri Nord-Kivu, Kapiteni Jules Mbayo, yatangaje ko hari itsinda ry’ingabo riri mu nzira zo kujya gusuzuma no gucunga umutekano w’ako gace.
Yagize ati: “Twamenye ibya Lukoma bitinze, ariko turimo gukora ibishoboka byose kugira ngo dusubize abaturage icyizere. Ingabo zacu ziri mu rugamba rukomeye mu bice byinshi, ariko ntituzigera tureka abaturage ba Walikale.”
Ariko abaturage bavuga ko ingabo za leta zihagera bitinze kandi rimwe na rimwe zikabura ubushobozi bwo guhangana n’imitwe yitwaje intwaro iba imaze imyaka myinshi mu misozi.
Ibindi byabayeho mu gitero
Uretse gusahura no kwica amatungo y’abaturage, aba Wazalendo banakoresheje urugomo rugaragara:
Amatungo: Inka n’ihene zisaga 200 zagiye zibwa cyangwa zicwa.
Ibiribwa: Imifuka ya kawunga, ibishyimbo, ibigori n’umuceri byose byatwawe.
Abagore: Haravugwa abagore bashimuswe, abandi basambanywa ku gahato.
Umwe mu bagore wacitse ku icumu, atifuje ko izina rye ritangazwa, yagize ati: “Baje batubwira ngo niba dushaka kubaho tugomba kubaha ibyo dufite byose. Abari babangiye barakubiswe abandi bakorerwa ihohoterwa. Ni ibintu bitazibagirana mu buzima bwanjye.”
Ingaruka z’ubukungu
Umudugudu wa Lukoma wari umwe mu midugudu yubakiye ku isoko ry’imbaho, ubucukuzi buto bw’amabuye y’agaciro ndetse n’ubuhinzi.
Nyuma y’igitero, isoko ry’imbaho rirafunze, ubucuruzi bw’amabuye y’agaciro bwarahagaze, kandi amasoko y’ibiribwa yarahagaritswe.
Umunyenganda mu by’imbaho, Kaleba Byamungu, yaragize ati:
“Twari dufite isoko rito riturukaho amafaranga y’ingo nyinshi. Ariko kubera igitero, imashini zacu zarasenyutse, imbaho zarasahuwe. Ubu dusigaye nta kazi nta kintu.”
Diaspora nyekongo n’ijwi ryayo
Iyi nkuru ikimara gusakara, abanyekongo batuye mu mahanga by’umwihariko muri Belgique, Canada na Amerika, batangiye kwandika ku mbuga nkoranyambaga basaba ko guverinoma ya RDC ifata ingamba zikomeye.
Umwe muri bo, Pacifique Banywesize, yanditse ati: “Niba RDC idashobora kurinda abaturage bayo muri Walikale, ni nde izarinda? Buri munsi abaturage baricwa cyangwa barasahurwa, ariko politiki iracyarangwa n’amatiku.”
Uko imiryango mpuzamahanga yabyakiriye
Imiryango nka Human Rights Watch na MONUSCO yamaganye icyo gitero, ivuga ko ari urugero rugaragara rw’ibyaha by’intambara n’ibyaha byibasira inyokomuntu.
Umuvugizi wa MONUSCO, Jean-Tobie Okala, yagize ati: “Twabonye amakuru yemeza ko abaturage ba Lukoma basahuwe kandi bahohotewe. Turasaba ubutegetsi bwa Congo gukora iperereza ryimbitse no gushyikiriza ubutabera ababigizemo uruhare.”
Uko abaturage bateganya kubaho nyuma y’igitero
Abaturage basigaye bugarijwe n’ubukene, inzara n’ubwoba. Benshi bari mu nkambi z’agateganyo mu nkengero za Buhendje na Kikamata 1.
Umuyobozi w’akarere ka Luberike, Deo Kambale, yavuze ko bari gukora ibishoboka byose ngo batange ubufasha bw’ibanze:
“Twashyizeho inkambi ebyiri z’agateganyo. Dukeneye imiti, ibiribwa n’imyambaro. Ariko birakomeye cyane kuko nta ngengo y’imari twari dufite yo guhangana n’ibibazo nk’ibi.”
Igitero cya Wazalendo ku mudugudu wa Lukoma ku wa 21 Nzeri 2025 cyerekanye ukuntu abaturage bo muri Nord-Kivu bakomeje kuba mu buzima bw’akaga n’akarengane.
Kuva mu gusahurwa, gutwikwa kw’inzu, kwibwa kw’amatungo, gufatwa ku ngufu no gusigara nta giciro mu by’ubukungu, abaturage basigaye nta mahirwe yo kwiyubaka bafite keretse habayeho ubufatanye bw’ingabo za leta, imiryango mpuzamahanga ndetse n’imbaraga za politiki zikomeye.
Kuba umudugudu wose wibasiwe bikabera mu maso ya leta, byongera kwibutsa ko ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa Congo ari ikibazo gikomeye kitarabonerwa igisubizo mu myaka amagana.
Buri munsi nk’uyu, abaturage b’akarere ka Walikale baribaza bati: “Uburenganzira bwo kubaho mu mahoro buzagera ryari kuri Congo?”