Uko wamenya umuntu wubaha abandi
Uko wamenya umuntu wubaha abandi
Kumenya umuntu wubaha abandi bisaba kureba imyitwarire ye mu bice bitandukanye by’ubuzima, aho ibyo avuga bihura n’ibyo akora. Dore ibimenyetso bikomeye bishobora kugaragaza ko umuntu yubaha abandi:
Atega amatwi neza
Ntababara mu gihe abandi bavuga.
Ateganya umwanya wo kumva undi aho ari ku rwego rw’amarangamutima n’ibitekerezo, atamuca mu ijambo.
Ntiyitwara nabi mu buryo bwo kubogama cyangwa gusuzugura.
Ntabwira abandi amagambo atesha agaciro cyangwa amasezerano yabisuzuguye.
Ntafatira ku moko, igitsina, imyemerere cyangwa ubuzima bw’undi ngo abimukinishirizeho.
Yubahiriza imipaka y’abandi
Aha agaciro imiterere y’undi muntu, nko kutamukoresha ku gahato cyangwa kumwinjirira mu buzima bwe bwite atabisabwe.
Ntiyitiranya ubushuti n’uburenganzira bwo kumena amabanga.
Afata igihe cyo gushimira
Ahora ashima ibyo undi yakoze, atitwaje ko ari ibisanzwe cyangwa ko yagombaga kubikora.
Ntatera abandi isoni cyangwa ngo abababaze nkana.
Ntafatira ku makosa y’undi ngo ayamuzanireho urwango cyangwa ngo amucishe bugufi imbere y’abandi.
Iyo anenga, akora ku buryo bunyura, agamije gufasha, atari ukuniga icyizere cy’undi.
Aha abandi ijambo no mu gihe atemera ibyo bavuga
Ashobora kutemera igitekerezo cyawe ariko agasigara akiguha agaciro.
Ntabwirana abandi uburakari cyangwa agasuzuguro, ahubwo yitwararika ku mvugo n’imiterere y’icyo avuga.
Yubahiriza igihe n’amasezerano
Iyo yavuze ko azakora ikintu cyangwa kuza ahantu, agerageza kubahiriza igihe.
Iyo atabishoboye, abivuga hakiri kare mu buryo buboneye.
Iyo ugenzuye ibi bintu, uzasanga umuntu wubaha abandi ahora yibuka ko buri wese afite agaciro, kandi ko imvugo n’imyitwarire ye bigomba kubigaragaza.
Uburyo bwo gupima umuntu mu minsi mike kugira ngo wumve neza niba koko yubaha abandi cyangwa ari ibintu abyerekana gusa mu maso y’abantu.
Hari uburyo bwihuse bwo gupima niba umuntu yubaha abandi mu minsi mike, ukoresheje ibintu witegereza mu buryo busanzwe:
- Urebe uko yitwara ku bantu batamufitiye akamaro kagaragara
Reba uko yitwara ku bakora akazi gaciriritse nka ba motari, abacuruzi bato, abashinzwe isuku cyangwa abakozi b’ahantu mugeze.
Umuntu wubaha abandi azafata n’abo bantu nk’ab’ingenzi, atabafata nk’abatari ku rwego rwe.
Utegure ikiganiro ku kintu mutemeranyaho
Muganire ku ngingo mukijyamo impaka nka politiki, imyemerere cyangwa imyitwarire runaka.
Urebe niba agutega amatwi, akakwemerera guhabwa umwanya wo kuvuga, cyangwa niba akurakarira, agucyurira cyangwa akagusuzugura.
- Urebe uko avugira inyuma y’abantu
Iyo avuze ku muntu utari aho, reba niba akomeza kumuvugira neza cyangwa nibura adakoresha amagambo amugabanya agaciro.
Umuntu wubaha abandi ntahera ku makosa y’abandi kugira ngo abyubakeho ibiganiro.
- Reba uko yitwara igihe atishimye
Iyo atishimye cyangwa yarakaye, reba niba akomeza kubaha abamuri hafi cyangwa niba aribwo amera nabi cyane.
Ubusanzwe, kubaha abandi bigaragara cyane mu bihe bitoroshye, si mu byiza gusa.
- Itabire ikintu ahantu hamwe nawe
Niba mugiye hamwe mu birori, mu nama cyangwa mu kazi, urebe niba aha umwanya abandi, agafasha kumva ko bose ari ab’ingenzi, cyangwa niba yiharira ibyo kuvuga no kwigaragaza.
Iyo ukurikije ibi bintu by’imyitwarire mu gihe gito, uzabona ishusho y’ukuri y’uko umuntu yubaha abandi cyangwa niba ari ibyo yerekana ku mpamvu z’inyungu.
Urugero rw’ikizamini cy’ibyo umubonaho n’amanota ushobora gukoresha kugira ngo upime umuntu ku bipimo bitandukanye, ugire igipimo cya nyuma cy’uko yubaha abandi.
Ikizamini cyo gupima kubaha abandi
Uburyo bwo kugikoresha:
Buri kintu ugihe amanota hagati ya 0 (ntabyo akora) na 5 (abikora kenshi kandi ku buryo bugaragara).
Nyuma, uteranye amanota yose hamwe kugira ngo ubone ishusho.
- Uko yitwara ku bantu bose, yaba abamufitiye akamaro cyangwa batamufitiye
0 = Asuzugura abantu batamufitiye inyungu.
3 = Akenshi aritonda ariko rimwe na rimwe atitwara neza.
5 = Yubaha buri wese nta gutandukanya.
Amanota: ___
- Uburyo atega amatwi
0 = Aca abantu mu ijambo, atitaye ku byo bavuga.
3 = Arumva ariko rimwe na rimwe ahita yivugira.
5 = Ashyira umutima mu kumva, ntaca abandi mu magambo.
Amanota: ___
- Uko avugira inyuma y’abandi
0 = Akunda gusebya cyangwa kuvuga nabi abandi.
3 = Hari igihe abivuga ariko yirinda amagambo akabije.
5 = Ntavuga nabi abandi iyo batari aho, ahubwo abavugira neza.
Amanota: ___
- Imyitwarire igihe ari mu kibazo cyangwa arakaye
0 = Arakara agasuzugura abandi.
3 = Akunda kubihagarika ariko rimwe na rimwe bigacika.
5 = Akomeza kubaha abandi n’igihe ibintu bitamushimishije.
Amanota: ___
- Uko yubahiriza amasezerano n’igihe
0 = Akunda kwica amasezerano cyangwa gutinda nta mpamvu.
3 = Yubahiriza igihe n’amasezerano rimwe na rimwe.
5 = Yubahiriza igihe n’amasezerano hafi buri gihe.
Amanota: ___
Igiteranyo cy’amanota byose: ____ / 25
Ibisobanuro by’amanota
0–10: Uwo muntu aracyafite urugendo rurerure rwo kwiga kubaha abandi.
11–18: Afite intambwe nziza ariko hari aho akwiye kwitaho no kunoza.
19–25: Uwo muntu ni indorerwamo nziza yo kubaha abandi.