UBUTABERA BUSHYA: UKO IKIZAMINI CY’ABACAMANZA BA AFC/M23 CYAGENZE

UBUTABERA BUSHYA: UKO IKIZAMINI CY’ABACAMANZA BA AFC/M23 CYAGENZE

Abakandida barenga 500 mu kizamini cy’ipima-bushobozi

Ku munsi w’ejo ku cyumweru, mu kigo cya Rumangabo, habereye ikizamini gikomeye cy’ipima-bushobozi cy’abanyamategeko bifuza kuba abacamanza mu rwego rushya rwa AFC/M23. Iki kizamini cyitabiriwe n’abakandida 517 barimo abavoka bakomeye, abajyanama mu by’amategeko ndetse n’abunganizi mu manza.

Komisiyo yo Kuzahura Ubutabera yavuze ko iki kizamini kizafasha gutoranya abacamanza inyangamugayo bazubaka urwego rw’ubutabera mu turere AFC/M23 igenzura.

Imiterere y’ikizamini

Ikizamini cyari kigizwe n’ibice bibiri:

Icyanditse (épreuve écrite)

Icyo mu buryo bw’ikiganiro (oral)

Buri gice cyari gifite ibibazo byihariye byerekeye amategeko y’igihugu, amategeko mpuzamahanga, indangagaciro z’umucamanza, n’uburyo bwo gukemura ibibazo mu buryo butabogamye.

Ibibazo byagaragaye mu kizamini cyanditse

Abakandida bahawe amasaha 3 yo kwandika ibisubizo ku bibazo 5 bikomeye.

Ikibazo 1. Sobanura ubusobanuro bw’ijambo “ubutabera bwigenga” (justice indépendante) kandi werekane impamvu ari ingenzi mu gihugu gikennye mu mutekano nka Congo.

(Igisubizo 1. Icyitegererezo cy’igisubizo cyiza: Ubutabera bwigenga ni ubudategekwa na Leta cyangwa imitwe ya politiki, ahubwo bugakorera abaturage bose mu kuri. Ni ingenzi kuko bufasha kwirinda ko ubutegetsi bukoresha inkiko nk’intwaro yo kurenganya abo budashaka).

Ikibazo 2. Ni iki amategeko mpuzamahanga avuga ku byaha by’intambara (crimes de guerre), kandi ni izihe ngaruka ku gihugu kidafata abakekwaho ibyo byaha?

(Igisubizo 2: Icyitegererezo cy’igisubizo cyiza: Amategeko mpuzamahanga (nk’amasezerano ya Genève) avuga ko ibyaha by’intambara birimo kwica abasivili, gufata ku ngufu, n’ibikorwa byo gusenya nta mpamvu. Iyo igihugu kidafata abakekwaho ibyo byaha, gishobora kwitwa igisonga cy’abanyabyaha kandi kikajyanwa imbere y’Urukiko Mpuzamahanga Mpanabyaha (CPI).)

Ikibazo 3: Ukoreshe urugero rwa dosiye isanzwe, garagaza uburyo umucamanza yakemura ikibazo cy’abaturage babiri barwanira ku butaka.

(Igisubizo 3: Icyitegererezo cy’igisubizo cyiza: Umucamanza agomba kubanza kumva impande zombi, akareba ibimenyetso by’inyandiko z’ubutaka, akifashisha abatangabuhamya n’inzego z’ibanze, hanyuma agatanga umwanzuro ugamije kubahiriza amategeko no kugarura ituze mu baturage.)

Ikibazo 4: Garagaza itandukaniro riri hagati y’umucamanza n’umunyapolitiki.

(Igisubizo 4: Icyitegererezo cy’igisubizo cyiza: Umucamanza agendera ku mategeko, ntashingire ku nyungu za politiki. Umunyapolitiki we ashobora guhitamo icyemezo kigororotse cyangwa kinyuranye n’amategeko bitewe n’uko politiki ibimusaba).

Ikibazo 5: Ese ni iki cyatuma abaturage bagira icyizere mu butabera bushya?

(Igisubizo 5: Icyitegererezo cy’igisubizo cyiza: Ubutabera budacuruza imanza, abacamanza batabogama, imanza zicibwa mu gihe gikwiriye, abaturage bagira uruhare mu kubona ko uburenganzira bwabo bwubahirizwa.)

Ibibazo byagaragaye mu kizamini cyo mu buryo bw’ikiganiro

Mu gice cy’ikiganiro, abakandida bahuraga n’abacamanza bakuru b’Agateganyo ba AFC/M23, bakabazwa ibibazo bigamije kureba imyumvire yabo, indangagaciro n’ubunyangamugayo.

Ikibazo 1. Niba umuyobozi wa gisirikare aguhaye itegeko rinyuranye n’amategeko, urikurikiza ute?

(Igisubizo 1: Icyitegererezo cy’igisubizo cyiza: Ntibishoboka gukurikiza itegeko rinyuranye n’amategeko. umukandida yagombaga gusubiza ko yahitamo kurirengera ariko atarigenderaho, kuko ubucamanza burenga ku mategeko buba bwahindutse igikoresho.)

Ikibazo 2. Wakora iki mu gihe umuturage ukennye adafite ubushobozi bwo kwishyura umwunganizi mu mategeko?

(Igisubizo 2. Icyitegererezo cy’igisubizo cyiza: Umucamanza agomba kubungabunga uburenganzira bwo kunganirwa, hakifashishwa abunganizi batishyurwa cyangwa hakagenwa uburyo bwo guhabwa ubufasha bwa pro bono).

Ikibazo 3. Ese wumva ari ngombwa ko mu butabera bushya hajyamo abantu baturuka mu moko yose? Kuki?

(Igisubizo 3. Icyitegererezo cy’igisubizo cyiza: Yego, kugira ngo ubutabera bwizerwe na bose, bugomba guhagararirwa n’abantu baturuka mu moko yose kandi butarobanura.)

Abakandida b’ingenzi babashije kwitwara neza

Me André Habimana; wahoze ari umwavoka mu nkiko zo muri Goma, yagaragaje ubuhanga mu gusobanura ibyaha mpuzamahanga.

Me Chantal Kanyere; yigeze kuba umujyanama mu by’amategeko muri Butembo, yasubije neza ku kibazo cyerekeye icyizere cy’abaturage mu butabera.

Me Pascal Ndaruhutse; wahoze mu bucamanza bwa Leta ariko akaza gusezera, yasobanuye neza uko yakemura impaka z’ubutaka atabogamye.

Iki kizamini cyabaye intangiriro ikomeye yo gushaka abacamanza bazaba inkingi za AFC/M23 mu rwego rw’ubutabera. Abasesenguzi bavuga ko kuba hari ibibazo bifite ireme kandi bigasabwa ibisubizo byimbitse, bigaragaza ko AFC/M23 idashaka gusa kwiyitirira ubutegetsi, ahubwo irimo gushaka kubaka inzego zikorera abaturage.

Ariko ikibazo gikomeye gisigaye ni uko Kinshasa idashobora kwakira ubuyobozi bundi mu gihugu. Ku rundi ruhande, abaturage bo mu burasirazuba bavuga ko icyizere cyabo kiri mu kubona ubutabera bubakorera, aho kuba ubutabera bwa kure bubangikanye na politiki.