Tshisekedi yagaye umushinga w’amasezerano y’amahoro wateguwe na Qatar
Tshisekedi yagaye umushinga w’amasezerano y’amahoro wateguwe na Qatar
Ibi byemejwe na Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Bubiligi, Maxime Prévot, nyuma yo kwakirwa i Kinshasa ku wa 19 Kanama 2025 na Perezida Tshisekedi. Uyu muyobozi w’Uburayi yagize ati: “Rwose Perezida Tshisekedi yampamirije ko inyandiko yateguwe idahagije. Iki ni ikintu cy’ingenzi cyo kuzirikana. Nizeye ko ibintu bizashyirwa ku murongo kugira ngo umusaruro ugerweho vuba bishoboka.”
Perezida Félix Tshisekedi wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) yongeye kugaragaza ukutishimira uburyo amahoro ari gushakirwa mu gihugu cye, by’umwihariko ku bijyanye n’umushinga w’amasezerano y’amahoro wateguwe n’igihugu cya Qatar ugamije guhosha intambara hagati ya Leta ya RDC n’ihuriro AFC/M23.
Inyandiko ya Qatar ntiyakiriwe neza
Ku wa 14 Kanama 2025, Qatar yari yoherereje Leta ya RDC na AFC/M23 umushinga w’amasezerano ngo bawusuzume. Ingingo z’ingenzi ziri muri iyi nyandiko zirimo:
Kurekura imfungwa zafashwe ku mpande zombi kuva imirwano yatangira.
Gushyiraho umutwe w’ingabo zidasanzwe uhuriweho na Leta ya RDC na AFC/M23, ugakora by’agateganyo mu ntara ya Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo.
Gushyiraho abayobozi b’inzibacyuho bashyirwaho na Leta ya RDC ariko AFC/M23 nayo ikemererwa gutanga abakandida.
Izi ngingo zahise zibyutsa impaka kuko zumvikanaga nk’uburyo bushya bwo gusangira ubutegetsi butigeze busobanurwa mu masezerano yabanje.
Uko impande zombi zabifashe
Leta ya RDC iyobowe na Tshisekedi yabonye ko ibyo Qatar yateguye bigaragara nk’ibituma M23 iyoboka inzira z’amategeko itanyuze mu nzira z’amatora. Ku bwabo, gushyiraho abayobozi b’inzibacyuho bahurirwaho n’inyeshyamba ni ukugabanya ubusugire bwa Leta mu buryo bunyuranyije n’Itegeko Nshinga.
Ku rundi ruhande, AFC/M23 nayo ntiyanyuzwe kuko yari isanzwe isaba ko ubutegetsi mu ntara zose ifite buguma mu maboko yayo kugeza igihe hateguwe imiyoborere mishya. Ku bwabo, gusubiza Leta ububasha mu turere bafashe ni ugusubira mu kajagari ka mbere, kandi bavuga ko bafite ubushobozi bwo kugarura ituze.
Umwe mu bavugizi ba M23 yagize ati: “Ese niba aho dufashe hari ituze kandi abaturage babayeho neza, kuki ari ho bashaka kugarura ubuyobozi bwa Leta bwabananiye? Twumva Qatar ifite aho ibogamiye.”
Amahame yarenzweho
Umushinga wa Qatar wari ushingiye ku mahame yashyizweho umukono na Leta ya RDC na AFC/M23 ku wa 19 Nyakanga 2025. Aya mahame yari agamije guhagarika imirwano, kurekura imfungwa no guharanira ubusugire bw’igihugu.
Ariko kugeza ubu, hafi ya zose mu ngingo ziri muri ayo mahame ntizigeze zubahirizwa. Imirwano yarakomeje mu bice bya Kivu, abaturage bakomeza guhunga, naho impande zombi zakomeje kurebana ay’ingwe.
Ijwi ry’abaturage ba Kivu
Mu gihe abayobozi bo hejuru bakomeje guterana amagambo, abaturage bo mu Ntara ya Kivu bo bavuga ko barambiwe politiki y’amasezerano adashyirwa mu bikorwa.
Maman Alphonsine, umubyeyi w’imyaka 42 utuye mu nkambi ya Buhumba, yagize ati:
“Ntacyo bimaze kumva ko amasezerano yasinwe. Buri gihe baravuga amahoro ariko mu gitondo tukumva amasasu. Twe icyo dukeneye ni amahoro y’ukuri, ntidushaka amasezerano yanditse gusa.”
Nyirabukwe Marie-Claire, umuturage wa Rutshuru, yagize ati:
“Kuba bavuga ngo bazashyiraho abayobozi b’inzibacyuho ntacyo bitumariye. Twe turashaka kubona abana bacu biga, abagabo bacu bagasubira mu mirima, tugahinga amasaka n’ibigori.”
Aya magambo y’abaturage agaragaza ko inzira y’amahoro ikwiye gushingira ku buzima bw’abaturage aho kuba ku nyungu za politiki.
Uruhare rwa Qatar n’amakenga y’impande zombi
N’ubwo Qatar ifatwa nk’umuhuza w’ingenzi, hari ababona ko ifite inyungu zayo mu guhesha agaciro igihugu cyayo nk’umuhuza w’amakimbirane mpuzamahanga. Hari n’abibaza niba uburyo bwayo bwo gusaranganya ubutegetsi budahumanya inzira y’ubutabera.
Ibyifuzo by’abasesenguzi
Bamwe mu basesenguzi bavuga ko hakenewe uburyo bushya, aho ingabo z’impande zombi zakorera hamwe mu bice M23 itarigarurira, aho gukorera mu duce iri kugenzura. Ibyo ngo byatuma hubakwa icyizere gake gake aho kumva ko impande zimwe zeguriwe ubutegetsi.
Kugeza ubu, umushinga w’amasezerano wateguwe na Qatar uracyari mu gihirahiro. Nta ruhande na rumwe rwanyuzwe, kandi abaturage ba Kivu bakomeje kuba inzirakarengane z’iyi ntambara.
Perezida Tshisekedi arashaka kwirinda kugaragara nk’utakaje ubusugire bwa Leta, mu gihe AFC/M23 nayo ikomeje gushaka kwemerwa nk’ubuyobozi bufite ububasha mu gihugu.
Mu gihe ibyo byose bikomeje gutinda, abaturage bo mu Kivu baravuga ko “amasezerano adaherekejwe n’ibikorwa ari inzozi zidashoboka.”