EUGENE OFFICIAL

SEMATAMA YAMAGANYE ABANYAMURENGE BARI KUBYINA IGISIRIMBA MU GIHE ABABYEYI BABO BICIRWA MURI KONGO
AMAKURU MU MAHANGA POLITIKE UMUTEKANO

SEMATAMA YAMAGANYE ABANYAMURENGE BARI KUBYINA IGISIRIMBA MU GIHE ABABYEYI BABO BICIRWA MURI KONGO

Aug 12, 2025

SEMATAMA YAMAGANYE ABANYAMURENGE BARI KUBYINA IGISIRIMBA MU GIHE ABABYEYI BABO BICIRWA MURI KONGO

Minembwe; Kuva intambara yongeye kubura mu misozi ya Kivu y’Amajyepfo n’iy’Amajyaruguru, ubuzima bw’Abanyamurenge bukomeje kuba mu kangaratete. Ariko, mu cyumweru gishize, amagambo y’umuyobozi w’umutwe wa Twirwaneho, Sematama, yatumye havuka impaka zikomeye mu muryango mugari w’Abanyamurenge no mu bakurikirana ibibera muri Kongo.

Sematama, uzwi nka Jenerali mu nyeshyamba za Twirwaneho zifatanya kenshi na AFC/M23, yatangaje amagambo akomeye yamagana bamwe mu rubyiruko rw’Abanyamurenge bari kwifatanya mu birori byo kubyina igisirimba no kwishima, mu gihe mu kindi gice cy’igihugu, cyane cyane mu ntara za Kivu, ababyeyi babo n’imiryango yabo bakomeje kugabwaho ibitero n’imitwe yitwaje intwaro.

“Birambabaza kubona abana bacu bari kubyina no gukoma amashyi, mu gihe amarira y’ababyeyi bacu atararima. Uyu ni umwanya wo kuririra no kwibuka, si umwanya wo gusohokera mu makwe no mu birori,” ni ko Sematama yagaragaje umujinya n’agahinda mu ijambo rye ryo kuwa gatandatu i Minembwe.

Umuco n’amarangamutima bihurira mu ntambara

Mu muco wa Kinyamurenge, gusangira ibirori cyangwa kubyina igisirimba bifatwa nk’ikimenyetso cy’umunezero, ubufatanye, n’akanya ko kwiyibagiza ibibazo. Ariko mu gihe ubuzima bw’abantu benshi buhangayikishijwe n’imirwano, ibirori nk’ibyo bishobora gufatwa nk’ugukina ku bikomere by’abandi.

Abasesenguzi b’imibanire n’umuco bavuga ko amagambo ya Sematama atari gusa ayo gusaba kwitonda, ahubwo agaragaza uburyo amarangamutima y’intambara atuma umuryango utekereza mu buryo buhuye ku ngaruka z’ibiri kuba, ndetse n’uko ubuzima bw’imihango ya kinyarwanda cyangwa ya kinyamurenge bushobora guhagarikwa n’ibihe bikomeye.

Hari abaturage bumva ko Sematama afite ishingiro. Uwimana Déborah, umunyarwandakazi ufite inshuti mu Minembwe, yagize ati:

“Nk’uko nabyumvise, ibyo yavuze byari ukuri. Umwana ufite ababyeyi be mu kaga ntashobora kwishima nk’aho ntacyo bimubwiye. Hari igihe tugomba gushyira hamwe, tukagira icyunamo nk’umuco.”

Ariko hari n’abatavuga rumwe na we. Bamwe bavuga ko mu bihe bikomeye, abantu bakeneye ahantu ho guhumeka, ndetse n’uduce two kwishima bishobora gufasha mu guhangana n’agahinda. Ngendahayo Samson, umusore w’umunyeshuri, yagize ati:

“Guhora mu gahinda ntibituma intambara ihagarara. Abantu bashobora kwishima bakibuka n’abo batakaje. Ibyo Sematama yavuze bisa n’ugusaba ko twese tugomba kuba mu gahinda k’igihe kirekire.”

Impinduka mu buryo bwo kwiyumvamo umuco

Uburyo uyu mwuka w’intambara uhindura imyumvire y’abantu ku byerekeye umuco burigaragaza. Abanyamurenge basanzwe bazwiho gusangira no guhurira mu birori, ariko ubu, ibihe bikomeye bituma habaho gusuzuma neza niba uwo muco wakomeza nk’uko bisanzwe cyangwa se ugahindurwa hagendewe ku bihe.

Amagambo ya Sematama ashobora gufatwa nk’ubutumwa bwo kongera guhamagarira urubyiruko n’abakuru guhuza umutima no gushyira imbere ibibazo bikomeye bihari, aho kwijandika mu byo kwishimisha.

Politiki iri inyuma y’ijambo rye

Abakurikirana politiki mu misozi ya Minembwe bavuga ko amagambo ya Sematama ashobora no kuba afite inyungu za politiki. Kugaragaza ko ari we uvuganira inyungu z’abaturage bishobora kumufasha gukomeza igitinyiro mu banyamurenge no kubaka isura y’umuyobozi wita ku mibereho y’abaturage be.

Ariko ibi bishobora no guteza urwikekwe, cyane ko hari abashobora kubifata nk’uburyo bwo gushishikariza abantu kuba ku ruhande rw’inyeshyamba mu gihe ubutegetsi bwa Kinshasa bwakomeje kugaragaza ko Twirwaneho na M23 ari imitwe yitwaje intwaro itemewe.

Inyigisho ikomeye mu bihe by’intambara

Uretse impaka n’isesengura, amagambo ya Sematama agaragaza ikibazo kinini cy’uko intambara ihindura ubuzima bwa buri munsi, igatuma ndetse n’imico isanzwe yishimirwa igomba guhagarara cyangwa guhindura isura.

Mu gihe umutekano ukomeje kuba muke muri Kongo, cyane cyane mu misozi ya Minembwe, Uvira, Kalehe, n’ahandi, hari benshi bibaza niba koko ari umwanya wo kubyina no kwishima, cyangwa niba igihe cyose cyagombye kuba icyo gushakira ibisubizo n’ubufatanye bwo guhangana n’akaga kariho.

Mu ijambo rye, Sematama yavuze ko kubona bamwe mu rubyiruko bo mu bwoko bw’Abanyamurenge bari kubyina igisirimba n’indirimbo zishimishije, mu gihe ababyeyi babo n’abo bavukana bari kwicwa, gusenyerwa no kwirukanwa mu byabo muri teritwari za Fizi, Uvira na Kalehe, ari ibintu bidasobanutse na gato. Yavuze ati: “Ibi ni iby’isoni. Niba dufite ababyeyi bacu bakiri mu byago, turi mu gihugu kitari cyacu, tugomba gufatanya kubabarana no gushakira hamwe umuti w’ibibazo, aho kwibera mu kwidagadura nk’aho nta kintu kidasanzwe kiri kuba.”

Sematama ashingira amagambo ye ku buryo intambara imaze imyaka irenga ibiri ihitana ubuzima bw’abaturage benshi mu Burengerazuba bwa Kivu, cyane cyane abo mu bwoko bw’Abanyamurenge, bugarijwe n’imitwe yitwaje intwaro nka Mai-Mai, FDLR, ndetse na NYATURA. Imiryango myinshi y’Abanyamurenge imaze kuba mu buhungiro mu Rwanda, mu Burundi, muri Uganda ndetse no muri Tanzania.

Abasesenguzi b’akarere bavuga ko amagambo ya Sematama ashobora kuba agizwe n’uburakari bw’umuntu ubonye urubyiruko rutita ku buzima n’umutekano w’imiryango yarwo. Ariko kandi, hari n’ababona ko ari uburyo bwo gushishikariza Abanyamurenge kugira ubumwe, bagafata umwanya wo guharanira uburenganzira bwabo aho kwibagirwa ko bagihanganye n’ihonyorwa ry’uburenganzira bwa muntu.

Bamwe mu baturage bo muri Minembwe, cyane cyane abageze mu za bukuru, bashyigikiye Sematama. Uwitwa Mushagalusa Daniel yagize ati: “Nta kintu kibi nko kubona abana bacu bari mu birori nk’aho ibyo duhura nabyo bitabareba. Ubutumwa bwa Sematama ni ukuri gukwiye kwitabwaho.”

Ariko abandi, cyane cyane urubyiruko, bavuga ko kwidagadura rimwe na rimwe ari uburyo bwo kwirinda guheranwa n’agahinda. Uwitwa Ntakirutimana Esperance yagize ati: “Ni byo, dufite ababyeyi mu byago, ariko niba buri munsi tubaye mu marira, tuzashiramo imbaraga. Rimwe na rimwe tugomba kubyina ngo turamuke mu mutima.”

Umuco n’amarangamutima mu gihe cy’intambara

Mu muco wa Kinyamulenge, kubyina mu gihe cy’amarira ni ikintu gikunze kunengwa. Mu bihe by’amahoro, imbyino n’indirimbo ni ibimenyetso by’ibyishimo n’ubuzima bwiza. Ariko mu bihe by’intambara, abaturage baba bagomba kugaragaza ihuriro ry’amarangamutima, bakifatanya mu kababaro. Ibi nibyo Sematama asaba urubyiruko: kumenya igihe cyo kubyina n’igihe cyo guceceka no guharanira impinduka.

Impinduka zishoboka

Amagambo ya Sematama ashobora gutuma haba impaka nyinshi hagati y’urubyiruko n’abakuru b’imiryango ku bijyanye n’uruhare rwa buri wese mu rugamba rw’uburenganzira bwa muntu. Abakurikirana politiki yo mu misozi ya Minembwe bavuga ko bishobora no gutuma haba ihinduka mu mitekerereze, abantu bakongera kwibuka ko mu bihe by’intambara, ishyaka ryo guharanira ubuzima bwa buri wese riza imbere y’ibyishimo by’umuntu ku giti cye.

Sematama yasoje ubutumwa bwe yibutsa ko n’ubwo Twirwaneho na M23/AFC bafitanye ubufatanye bwa gisirikare, ikibazo cy’Abanyamurenge atari icya politiki gusa, ahubwo ari ikibazo cy’ubuzima, uburenganzira n’imibereho y’abantu. “Nta kindi dufite nk’Abanyamurenge, uretse kuba hamwe. Nitwabura ubumwe, abaturwanya bazaducamo ibice, bakatumaraho rimwe.”

Ibi biganiro byamugaragaje nk’umwe mu bayobozi b’imitwe yitwaje intwaro bake bagerageza guhuza urugamba rwa gisirikare n’uruhare rw’umuco n’ubumwe bw’ubwoko. Ariko kandi, bizasaba kureba niba koko amagambo ye azahinduka ibikorwa bifatika, cyangwa niba azasigara ari amagambo gusa mu matwi y’abaturage bamaze imyaka myinshi bumva ibisa n’ibi.