EUGENE OFFICIAL

Perezida Cyril Ramaphosa yaburiye Félix Tshisekedi ko ashobora guterwa coup d’État
AMAKURU MU MAHANGA POLITIKE UBUTABERA

Perezida Cyril Ramaphosa yaburiye Félix Tshisekedi ko ashobora guterwa coup d’État

Oct 20, 2025

Perezida Cyril Ramaphosa yaburiye Félix Tshisekedi ko ashobora guterwa coup d’État

Perezida wa Afurika y’Epfo, Cyril Ramaphosa, yaburiye mugenzi we wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Félix Tshisekedi, ko ishyirwa mu bikorwa ry’igihano cyo kwica uwahoze ari Perezida Joseph Kabila rishobora gutera ihirikwa ry’ubutegetsi, rikagira ingaruka zikomeye ku mutekano w’akarere kose ka Afurika yo hagati.

Nk’uko bitangazwa n’igitangazamakuru cy’Abanyafurika y’Epfo Sunday Times ZA, Ramaphosa yagiranye ibiganiro byihariye na Tshisekedi mu mpera z’icyumweru gishize, nyuma y’uko urukiko rwa gisirikare rwa RDC rwemeje mu buryo budasubirwaho igihano cy’urupfu ku wahoze ari umukuru w’igihugu, Joseph Kabila, ashinjwa ibyaha by’ubwicanyi n’ubufatanyacyaha mu bikorwa by’iterabwoba mu burasirazuba bw’igihugu.

Abayobozi babiri bo hejuru muri guverinoma ya Afurika y’Epfo babwiye Sunday Times ZA ko Ramaphosa “yatangajwe” no kubona RDC itangaje gahunda yo gushyira mu bikorwa icyo gihano, mu gihe hari amasezerano y’ibanga yigeze kugirana na Tshisekedi ko icyo kibazo kizakemurirwa mu nzira za dipolomasi.

“Perezida Ramaphosa yabwiye Tshisekedi mu magambo ataziguye ko kumena amaraso ya Kabila bishobora kuba intandaro y’intambara nshya cyangwa coup d’État. Yamusabye kwirinda kwihuta mu byemezo bishobora gusenya igihugu,” nk’uko umwe mu bagize ibiganiro yabivuze.

Umwuka mubi hagati ya Kabila na Tshisekedi

Ubwumvikane buke hagati ya Joseph Kabila na Félix Tshisekedi bwajemo agatotsi kuva muri 2021, ubwo Tshisekedi yatangiraga gahunda yo gusenya impuzamashyaka “Front Commun pour le Congo (FCC)” yashyigikiraga Kabila. Gahunda yo kuvugurura igisirikare no guhindura abayobozi bakuru mu nzego z’umutekano byafashwe nk’uburyo bwo guca intege abari bagishigikiye Kabila mu gisirikare no mu ishyaka rye, PPRD.

Icyemezo cy’urukiko cyo guhamya Kabila ibyaha bya “génocide politique” n’iterabwoba, ndetse no kumukatira urwo gupfa, cyabaye nk’inkongi y’umuriro.

Mu minsi yakurikiyeho, amakuru yagiye atangwa n’ibitangazamakuru byo muri Kinshasa avuga ko bamwe mu basirikare bakuru batangiye kwanga amabwiriza aturutse ku biro bya Perezida, abandi bakoherezwa mu kiruhuko cy’itegeko.

Afurika y’Epfo yikanga ihirikwa ry’ubutegetsi

Mu ibaruwa Sunday Times ZA ivuga ko Ramaphosa yandikiye Tshisekedi, Perezida wa Afurika y’Epfo yamusabye “guhagarika by’agateganyo” ishyirwa mu bikorwa ry’igihano cy’urupfu cya Kabila, avuga ko icyo gikorwa “gishobora gusenya ibyari bisigaye mu bumwe bw’igihugu.”

“Turabona ibimenyetso by’uko bamwe mu basirikare bari hafi gutangira ibikorwa byo guhirika ubutegetsi. Kabila aramutse yishwe, bizaba ari iturufu ku bahoze bamuyoboka kugira ngo batangire intambara nshya,” byanditse mu ibaruwa ngo Ramaphosa yohereje ku wa Gatatu ushize.

Ramaphosa kandi yasabye Umuryango w’Ubumwe bwa Afurika (AU) n’Akarere k’Ibihugu byo Muri Afurika yo hagati (ECCAS) gutangira ibiganiro byihuse hagati y’impande zombi, kugira ngo hakumirwe “icyo ari cyo cyose cyakurura intambara cyangwa kudeta.”

Abasesenguzi bavuga iki?

Abasesenguzi mu bya politiki bavuga ko ubutumwa bwa Ramaphosa ari bwo buryo bwonyine bushobora guhagarika umwuka mubi muri RDC. Umusesenguzi w’umunya-Kinshasa, Jean-Pierre Kalaba, avuga ko “urupfu rwa Kabila rufite uburemere bwa politiki rurenze urwego rw’igihugu.”

“Kabila ntabwo ari umuntu umwe gusa. Ni ikimenyetso cy’ubutegetsi bw’imyaka 18 bwubatse imiyoborere y’igihugu ku mitwe y’igisirikare. Kwica Kabila ni nko gushaka gusenya umusingi wose wa FARDC,” niko Kalaba yabwiye Radio Okapi.

Undi mushakashatsi, Amanda Ndlovu, wo muri University of Pretoria, yavuze ko Ramaphosa ashaka gukumira “ikirundo cy’ibibazo bishobora guturuka muri RDC bikagera mu bihugu bituranyi.”

“Icyo Ramaphosa yikanga ni uko coup d’État muri RDC itazagarukira i Kinshasa gusa, ahubwo ishobora kwambuka muri Angola, Zambia, ndetse n’u Burundi, ibihugu bifitanye imipaka n’iyo Repubulika nini,” niko Ndlovu yasobanuye.

Ibimenyetso by’imbere mu gisirikare cya RDC

Amakuru yaturutse mu nzego z’umutekano yemeza ko hari amatsinda y’abasirikare batangiye kwishyira hamwe mu buryo butemewe n’amategeko, bamwe bahuriye ku izina rya “Force pour la Justice de Kabila (FJK).”

Aba basirikare, benshi muri bo bakomoka mu ntara za Katanga na Maniema, bafite gahunda yo gusaba Tshisekedi “kurekura Kabila” cyangwa se bakamuhirika.

Umwe mu bashinzwe iperereza rya gisirikare yabwiye Actualité.cd ati:

“Hari ubufatanye buri hagati y’abahoze muri Garde Républicaine ya Kabila n’abasirikare bakuru batanyuzwe n’imiyoborere ya Tshisekedi. Nta gushidikanya ko ibyo Ramaphosa yavuze bifite ishingiro.”

Kinshasa iracyahakana

Guverinoma ya RDC ibinyujije kuri Minisitiri w’itangazamakuru, Patrick Muyaya, yahakanye amakuru avuga ko haba hari ubwoba bwa kudeta cyangwa ko Ramaphosa yaba yatanze impuruza.

“Ni ukwirirwa batubeshyera. Perezida Tshisekedi ni nyir’ubwenge, kandi igihugu cye kiteguye kubahiriza amategeko. Joseph Kabila yakatiwe n’urukiko rukurikije amategeko ya RDC. Nta gihugu na kimwe gishobora kudutegeka uko tugomba gushyira mu bikorwa amategeko yacu,” niko Muyaya yabwiye abanyamakuru ku wa Gatanu ushize.

Ariko bamwe mu banyapolitiki bo mu ishyaka Ensemble pour la République rya Moïse Katumbi bavuga ko “ibyo guverinoma ivuga bitandukanye n’ukuri.”

“Ntabwo ibintu bimeze neza. Hari ubwoba n’umwuka mubi mu gisirikare. Abasirikare bamwe banze gusinya amabaruwa y’ukuri kuri Tshisekedi. Icyo Ramaphosa yavuze kirumvikana,” umwe mu badepite bo mu ruhande rwa Katumbi niko yabwiye Jeune Afrique.

Umutekano w’akarere ushobora guhungabana

Umuryango wa SADC, uhuza ibihugu byo mu majyepfo ya Afurika, watangaje ko ukurikirana “hafi cyane” ibibera muri RDC. Mu itangazo washyize ahagaragara ku wa 19 Ukwakira, SADC yavuze ko “ibyemezo byose bijyanye n’iherezo rya Kabila bigomba gufatwa mu mucyo kandi bitabangamira amahoro mu karere.”

Mu gihe Afurika y’Epfo, Angola na Zambia bari mu bagize ingabo za SADC ziri mu butumwa bwo kugarura amahoro muri RDC, abakurikiranira hafi politiki yo mu karere bavuga ko “guhirika Tshisekedi byaba ari intangiriro y’urukurikirane rw’ihirikwa ry’ubutegetsi mu bihugu byinshi byo muri Afurika yo hagati.”

Mu gihe ibintu bikomeje gushya i Kinshasa, ubutumwa bwa Ramaphosa bwo gusaba ubwitonzi burasa n’ubwibutsa amateka ya Afurika yo hagati yibasiwe na kudeta za hato na hato. Ku bwa benshi, iyo Ramaphosa atarenga umupaka w’ibiganiro, RDC ishobora kwisanga mu kindi cyiciro cy’imvururu zishobora kurimbura ibyo igihugu cyari kimaze kugeraho mu myaka itanu ishize.

“Iyo politiki igeze aho umuyobozi mukuru w’igihugu asabwa kwica uwo yasimbuye, iba itakiri politiki. Iba ari intambara,” nk’uko byanditswe mu gitekerezo cy’uwahoze ari Ambasaderi wa Afurika y’Epfo muri RDC, Lindiwe Zulu, mu nyandiko ye yo ku wa Gatandatu.