EUGENE OFFICIAL

“No One Can Stop Reggae”: Abanyarwanda mu kwibuka Philip Lucky Dube ku Kicukiro
AMAKURU IMYIDAGADURO

“No One Can Stop Reggae”: Abanyarwanda mu kwibuka Philip Lucky Dube ku Kicukiro

Oct 12, 2025

“No One Can Stop Reggae”: Abanyarwanda mu kwibuka Philip Lucky Dube ku Kicukiro

Ku wa Gatandatu tariki ya 18 Ukwakira 2025, ahazwi nka Copenhagen ku Kicukiro, hitezwe guhurira abakunzi b’umuziki n’abanyabigwi mu by’umuco n’ubuhanzi, mu gikorwa cyo kwibuka umuhanzi w’icyamamare ku isi yose, Philip Lucky Dube. Ni igikorwa giteganyijwe gutangira saa kumi n’ebyiri z’umugoroba (18:00), kwinjira bikaza ari ubuntu, aho buri wese azaba yemerewe kwigurira icyo kunywa gusa ubundi agakirebera ibirori. Abategura iki gikorwa bavuga ko ari uburyo bwo gusubiza amaso inyuma no kuzirikana umuntu wabaye isoko y’amahoro, urukundo n’ubwiyunge binyuze mu njyana ya reggae.

Umuziki utazibagirana mu mitima y’abantu

Philip Lucky Dube, wavutse ku itariki ya 3 Kanama 1964 muri Afurika y’Epfo, yari umuhanzi wiyemeje gukoresha ijwi rye nk’intwaro yo kurwanya akarengane, amacakubiri n’ivangura ryabaye akarande mu gihugu cye. Yatangiye umwuga we mu njyana ya mbaqanga, ariko nyuma aza kubona ko reggae ari yo ifite imbaraga zidasanzwe mu gutambutsa ubutumwa bw’amahoro no kurengera ikiremwamuntu.

Mu myaka 43 yamaze ku isi, Lucky Dube yasize indirimbo zigera kuri 22 zigaragaza ubuhanga, ubusizi n’inyigisho ku isi yose. Indirimbo nka Different Colours One People, Prisoner, Remember Me, Together As One, na Slave zatumye benshi bamufata nk’intwari y’ubumuntu. Ijwi rye ryabaye urusaku rw’abatagira ijwi, amagambo ye aba urumuri rw’abari mu mwijima.

Uko Abanyarwanda bamwakiriye nk’umwe muri bo

Mu Rwanda, umuziki wa Lucky Dube watangiye kumenyekana cyane mu gihe igihugu cyari gikiva mu icuraburindi rya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Abanyarwanda benshi bavugaga ko reggae ye yababereye nk’imbabazi zivuye ku muntu utabazi, ariko wabumvaga mu mutima.

Indirimbo nka Different Colours One People yabaye nk’indirimbo y’amahoro n’ubumwe. Abahanzi b’abanyarwanda nka Ras Banamungu, Ras Kimeza, Mighty Popo n’abandi benshi bagiye bavuga ko Lucky Dube yababereye nk’isoko y’ibitekerezo, uburyo bwo kubaka igihugu cyongeye kuvuka.

Ku munsi wo kumwibuka, abategura bavuga ko atari umunsi wo kubabara, ahubwo ari “umunsi wo guseka, gutaramana, no gusangira ubumuntu n’ubutumwa bwiza”. Uwateguye iki gikorwa witwa Ras Innocent Irankunda, umwe mu bakunda reggae cyane, yagize ati:

“Lucky Dube ntiyapfuye, yibereye mu ndirimbo ze. Iyo twumva amagambo ye, tuba tugaruye icyizere. Ibyo ni byo dushaka gusangira n’abanyarwanda kuri uyu munsi wo kumwibuka.”

Copenhagen, Kicukiro: Aho urukundo rwa reggae ruzongera gususuruka

Ahantu hazabera uyu muhango, Copenhagen Kicukiro, ni hamwe mu hazwi nk’ahakorerwa ibitaramo n’imyidagaduro yifitemo umuco n’amahoro. Mu ijoro ry’uwo wa 18 Ukwakira, abahanzi b’abanyarwanda n’abanyamahanga bazahurira hamwe baririmbire hamwe indirimbo za Lucky Dube, zifite insanganyamatsiko yo guhuza abantu.

Abazaba bahari bazumva umuziki wa live bands, DJ bazasusurutsa abantu, ndetse hanatambutswe amashusho y’ubuzima bwa Lucky Dube n’inyigisho ze. Ni umwanya wo guhuza abakuze n’urubyiruko, abakunda umuziki n’abakunda amateka.

“Uyu munsi ntabwo tuzibuka urupfu, tuzibuka ubuzima. Lucky Dube yaduhaye imbaraga zo kuririmba, zo gukunda isi yose uko imeze,”
nk’uko bitangazwa na DJ Saimon, umwe mu bazasusurutsa ibirori.

No one can stop reggae

Iyi mvugo izagarukwaho kenshi kuri uwo munsi “No one can stop reggae. Ni ubutumwa buvuga ko reggae atari umuziki gusa, ahubwo ari filozofiya y’ubuzima.

Mu gihe isi irimo intambara, amacakubiri n’ubusumbane, indirimbo za Lucky Dube ziracyari nk’imvura isukura imitima. Ras Kimeza, umwe mu bahanzi bakunze reggae, yaravuze ati:

“Twabonye abantu benshi bavugaga amahoro, ariko Lucky Dube ni umwe mu bayavugaga akayashyira mu bikorwa. Niyo mpamvu tuzamwibuka kenshi. Yadutoje kutagira inzika, kutavangura, gukunda igihugu n’abaturage bacyo.”

Ubuzima bwe: urugendo rwerekana ko umuhanzi ashobora kuba intwari

Lucky Dube yavukiye ari mu muryango ukennye, akura ari umwana wakundaga gusoma no kuririmba. Yabaye umwarimu mbere yo kwinjira mu muziki, ariko nyuma yasanze ijwi rye rishobora guhindura isi kurusha urwandiko rwe.

Yapfuye mu mwaka wa 2007, ubwo yicirwaga i Johannesburg n’abajura bashatse kumwambura imodoka. Urupfu rwe rwateye isi yose agahinda, ariko ubutumwa bwe bwahise bwambukiranya imipaka kurusha mbere.

Mu bihugu byinshi byo muri Afurika, harimo n’u Rwanda, buri mwaka habaho ibikorwa byo kumwibuka, bigamije gukomeza ubutumwa bwe. Abakunda reggae bavuga ko nk’uko Bob Marley yabaye intwari y’isi, Lucky Dube ari intwari y’Afurika.

Ubutumwa bwa nyuma: Ubumuntu burusha urupfu

Mu gihe abitabiriye iki gikorwa bazaba basangira indirimbo, inzoga n’ibiganiro, hazaba harimo ahateguwe nk’urwibutso, aho amafoto n’amagambo ya Lucky Dube azashyirwa ku nkuta. Buri wese azashobora kwandika ubutumwa bumushimira cyangwa bumugaragariza ko atigeze yibagirana.

Abategura iki gikorwa batangaza ko intego ari “ukubaka umuryango wa reggae mu Rwanda”, kugira ngo ubutumwa bw’amahoro bukomeze kumera nk’ibiti bifite imizi ikomeye.

“Reggae ni ubuzima, si indirimbo gusa. Iyo uririmbye reggae, uba urimo kuvuga ku buzima bwawe, ubuzima bw’abandi, no guharanira isi itarangwamo ivangura. Lucky Dube yadutangiye urugendo, ni twe tugomba kurukomeza”.

Ijoro ry’amahoro, urukundo n’urwibutso

Ijoro ryo ku wa 18 Ukwakira rizaba ari nk’amasengesho atari ay’amagambo, ahubwo ay’umuziki. Abazitabira bose bazaba bafite ikintu kimwe: kwibuka umuntu wabahaye urukundo rudasanzwe.

Lucky Dube yaravuze ati:

“If you stand for the truth, they will hate you today, but love you tomorrow.”
Aya magambo azaba aririmbwa, asubirwamo, kandi azasiga ubutumwa bwimbitse ku bantu bose bazaba bahari.

 

Kwibuka Lucky Dube ku Kicukiro ni ikimenyetso cy’uko umuziki uhuza abantu kurusha uko ubarwanya. Ni ikimenyetso ko ubutumwa bwiza budapfa, ko amahoro ashobora kubaho, n’uko umuhanzi ashobora kuba intwari y’igihugu atari ku rugamba, ahubwo ku rubyiniro.

U Rwanda ruzongera kubyina, ruzaririmba, ruzibuka. Kandi nk’uko Lucky Dube yabivuze mu ndirimbo ye Different Colours One People, isi yose izongera kwibuka ko turi abantu b’amaraso amwe, n’ubwo amabara yacu atandukanye.

No one can stop reggae.

2 Comments

  • Thx for info

  • Uku niko kuri Rasta never die no body can stop Reggae lucky dube ni nshuti yabose

Comments are closed.