M23 ishobora kujya mu kaga
M23 ishobora kujya mu kaga
Inyandiko iri mu gitabo cy’inyandiko za Kongere ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika (Congressional Record), irimo icyifuzo cy’ivugururwa ry’itegeko ryagejejweho na Senateri RISCH kuri projet de loi S.2296, rigamije guha uburenganzira bwo gukoresha ingengo y’imari y’umwaka wa 2026 mu bikorwa bya gisirikare, inyubako za gisirikare n’ibikorwa bya Minisiteri y’Ingufu.
Iyi nyandiko ivuga ibi bikurikira:
Icyifuzo cyo Gushyira mu rwego rw’imitwe y’iterabwoba M23 na RSF
SA 3626: Senateri Risch yashyikirije Kongere icyifuzo cy’inyongera (amendement) cyagombaga kongerwa ku itegeko S.2296, ryo kugena amafaranga akoreshwa mu bikorwa bya gisirikare mu mwaka wa 2026. Iki cyifuzo cyategetswe ko kibanza “kuguma ku meza” (bisobanura ko kitarafatwaho umwanzuro).
Icyo cyifuzo kigira kiti:
Ingingo 12_Isesengura ku mitwe yitwaje intwaro yo muri Afurika; M23 na RSF –kugira ngo harebwe niba bashyirwa ku rutonde rw’imitwe y’iterabwoba mpuzamahanga.
(a) Muri rusange
Umunyamabanga wa Leta ushinzwe Ububanyi n’amahanga (Secretary of State), ku bufatanye n’Umunyamabanga w’Igihugu ushinzwe Imari (Secretary of the Treasury) ndetse na Minisitiri w’Ubutabera (Attorney General), bagomba gukora isesengura ku bijyanye n’imitwe ikurikira kugira ngo barebe niba yujuje ibisabwa ngo yitwe imitwe y’iterabwoba mpuzamahanga hakurikijwe ingingo ya 219 y’Itegeko ry’Ubwenegihugu n’Ubimukira (Immigration and Nationality Act):
Mouvement du 23 Mars (M23) ikorera muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo.
Rapid Support Forces (RSF) ikorera muri Sudani.
(b) Raporo isabwa
Bitarenze iminsi 90 nyuma y’ishyirwaho ry’iri tegeko, Umunyamabanga wa Leta agomba kugeza ku nteko ishinga amategeko raporo y’ibanga (classified report) igaragaza ibyavuye muri iryo sesengura.
(c) Ibisobanuro by’“Inteko ishinga amategeko ibifitiye ububasha”
Mu gika cy’iri tegeko, izo nteko bivugwa ko ari:
Muri Sena ya Amerika: Komite ishinzwe Ububanyi n’amahanga, iy’ubutabera, n’iy’ubutasi.
Mu Nteko Ishinga Amategeko: Komite ishinzwe Ububanyi n’amahanga, iy’ubutabera, n’iy’ubutasi irambye.
Ibisobanuro by’inyongera:
Impamvu y’iri sesengura: Amerika irimo kwiga niba M23 (ikomeje kurwana mu Burasirazuba bwa RDC) na RSF (ikomeje intambara ikomeye muri Sudani) zikwiriye gushyirwa ku rutonde rw’imitwe y’iterabwoba. Iyo byemejwe, bifatwa nk’icyemezo gifite ingaruka zikomeye ku bufatanye mpuzamahanga, ubufasha bw’amafaranga, no ku mibanire ya dipolomasi.
Iyo umutwe washyizwe kuri urwo rutonde: Uba utakemerewe gufashwa, guhura n’abategetsi, cyangwa kugira umutungo mu bigo bikorana n’Amerika, kandi n’abawuha ubufasha bashobora gukurikiranwa mu mategeko ya Amerika.
Mu magambo make:
Amerika irimo gusuzuma niba M23 yo muri RDC na RSF yo muri Sudani bashyirwa mu mitwe y’iterabwoba. Iki ni igikorwa cya politiki n’umutekano mpuzamahanga, gifite ingaruka ku mikorere y’iyo mitwe, imikoranire y’ibihugu n’amashyirahamwe, ndetse no ku burenganzira bw’abayishinja cyangwa abayishyigikiye.
kubera iki amerikaikomeje kwigira umucamanza w’isi?
Iki kibazo ni ingenzi kandi gifite uburemere mu rwego rwa politiki mpuzamahanga, amateka, n’imibanire y’ibihugu. Iyo uvuga ngo “Amerika ikomeje kwigira umucamanza w’isi,” hari byinshi bishobora kuba urimo kwibaza: ni nde uyihaye ubwo bubasha? Ese ni ubutabera cyangwa ni ukwivanga? Ese hari impamvu ifatika y’iyo myitwarire?
Reka tugisubize mu buryo bwagutse, dusubiza “kubera iki Amerika ikomeza kwigira umucamanza w’isi?”
- Amateka y’imbaraga za Amerika nyuma y’intambara ya kabiri y’Isi
Nyuma y’intambara ya II y’Isi (1945), Amerika yasohotse nk’igihugu cyari gifite ubukungu bukomeye, intwaro zihanitse, n’ubushobozi bwo gutegeka ku rwego mpuzamahanga. Ibi byatumye:
Iba umushinga mukuru w’ishyirwaho ry’umuryango w’Abibumbye (UN).
Itangira gushyiraho amategeko agenga ubutabera mpuzamahanga, nk’uko byagaragaye mu gushyiraho inkiko nka ICTR (u Rwanda) na ICTY (Yougoslavia).
Yihesha ijambo mu birebana n’umutekano w’isi, cyane cyane binyuze mu mitwe nka NATO, World Bank, IMF, n’izindi.
- Kuba Amerika ari Igihugu cy’Igihangange mu Butunzi n’Ingabo (Superpower)
Amerika ifite:
Igisirikare kinini cyane, gikorera mu bihugu birenga 70.
Icyizere gihabwa amafaranga yayo (dollar) ku rwego rw’isi.
Ibikoresho by’iperereza bihambaye, n’imbaraga z’itumanaho (CNN, Google, Twitter, n’ibindi).
Ibi bituma itekereza ko ifite inshingano zo kwita ku mutekano w’isi yose, aho bishoboka.
- Ubufatanye n’ibihugu byinshi n’inyungu za politiki
Amerika ikora nk’umucamanza w’isi rimwe na rimwe biturutse ku masezerano cyangwa ku busabe bw’ibindi bihugu.
Ariko hari n’igihe:
Yivanga mu bindi bihugu ku nyungu zayo bwite: nk’amavuta, politiki, cyangwa guhagarika izindi mbaraga (nk’u Bushinwa, Uburusiya).
Ihindura ikibazo cy’igihugu kimwe ikibazo cy’isi, kugira ngo igifate nk’umwanzuro wa politiki n’ubukungu.
- Uburiganya bwa “Demokarasi n’Uburenganzira bwa muntu”
Amerika ikunda kwitwaza:
Kurwanya iterabwoba
Kurwanya ruswa
Kurengera uburenganzira bwa muntu
Kurwanya intwaro z’ubumara
Ariko ibi byose ntibikora kimwe ku bihugu byose. Rimwe na rimwe, ibihugu bifitanye na yo umubano mwiza bihakwa, naho ibiyitandukira ibihindura intagondwa.
- Guharanira Kugumana Ubutegetsi Mpuzamahanga
Mu by’ukuri, Amerika ntiyemera gupfusha ubusa ubutegetsi mpuzamahanga. Kuko hari ibindi bihugu nk’Uburusiya, u Bushinwa, cyangwa Iran, bishaka ko isi igira imirongo ya politiki myinshi (multipolar world), ariko Amerika yo ikifuza kugumana ubutegetsi bumwe bukomeye (unipolarity).
- Igisubizo cy’Umuntu Wabaza: “Ese ni ibyiza cyangwa ni ibibi?”
Ababishyigikiye bavuga ko Amerika ikora nk’“igisubizo cy’ubutabera” iyo Loni n’izindi nzego zananiranye.
Abayinenga bavuga ko yivanga, ikoresha imbaraga, idaha ibindi bihugu uburenganzira bwo kwigenga, kandi isigaye itekereza ko ariyo ifite igisubizo cy’ukuri kuri buri kibazo.
Amerika ikomeza kwigira “umucamanza w’isi” kubera:
Imbaraga zayo z’ubukungu n’igisirikare.
Amateka yayo nk’umufatanyabikorwa w’isi.
Inyungu zayo ziteye imbere.
Politiki yayo yo kwirengera no kurengera ibihugu by’inshuti.
Ariko kandi, ibyo ikora byose ntibisobanuye ko bihora ari ukuri cyangwa ubutabera, ni ibikorwa byiyambika uruhu rw’ubutabera, ariko bikunze kuba bifite inyungu za politiki, ubucuruzi cyangwa umutekano w’Amerika ku giti cyayo.
Mu gihe ibihugu byinshi bikomeje guhangana n’ibibazo bikomeye by’umutekano, iterabwoba, ihonyorwa ry’uburenganzira bwa muntu n’ubukene, Leta Zunze Ubumwe za Amerika zagumye kugaragara nk’igihugu gihora gihagurutse, kigatanga amabwiriza, kigasaba ibihano, cyangwa kigatera intambwe nk’aho ari “umucamanza w’isi”. Ibi bikanibutsa benshi ikibazo kigira kiti: ese ni iki gituma Amerika yiyumva nk’ifite inshingano zo gucira isi urubanza? Ni ubutabera cyangwa ni ukwivanga bijyanye n’inyungu zayo?
Ishingiro ry’Imbaraga za Amerika: Amateka n’Ubutunzi
Kuva ku ntsinzi y’Amerika mu ntambara ya Kabiri y’isi muri 1945, iki gihugu cyahise kiba ubukombe ku rwego rw’isi. Cyatangiye kugira uruhare rukomeye mu gushyiraho inzego z’ubuyobozi mpuzamahanga nka Loni, Banki y’Isi, Ikigega Mpuzamahanga (IMF), na NATO. N’ubwo ibi byose byubakiwe ku bufatanye bw’ibihugu, ntibibuza Amerika kuguma ku isonga nk’igihangange mu butunzi n’ubushobozi bwa gisirikare.
Ubu, Amerika ifite igisirikare gikorera ku migabane yose, ishyigikira ibikorwa by’iperereza ku rwego mpuzamahanga, kandi ikagira ijambo rikomeye mu bibazo bya politiki n’ubucuruzi by’isi. Bityo, aho ibibazo byadutse, ihita itanga umwanzuro, rimwe na rimwe binyuze mu nama za Loni, ahandi ikabikora ku giti cyayo.
Ubutabera cyangwa Ubwirasi?
Mu myaka ya vuba, twabonye Amerika itera intambwe ziremereye: guhana ibihugu bikekwaho iterabwoba, gushyiraho ibihano bya gisirikare, gushyigikira ihirikwa ry’ubutegetsi, no gufunga umutwe ku bihugu bitayemera. Ibi byose bikorwa mu izina ryo “kurengera amahoro n’uburenganzira bwa muntu.” Ariko ikibazo kibazwa n’abasesenguzi ni: ese Amerika ishinzwe iki koko ku rwego rw’isi?
Bamwe bavuga ko ibyo ikora ari igice cy’inshingano zayo nk’umutware w’isi yatejwe imbere; abandi bakavuga ko ari uburyo bwo gukingira inyungu zayo mu buryo buhishwe. Hari igihe ihitamo kurebera ibibera mu bihugu bifitanye nayo inyungu, ariko ikabyutsa umuyaga iyo ikibazo kivutse mu gihugu kitayihiriye.
Urugero rwa M23 na RSF: Impamvu zisesengura iyi myitwarire
Mu nyandiko iherutse kujya muri Congressional Record ya Amerika, umwe mu banyamategeko yatanze igitekerezo cyo gukorera M23 yo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo na RSF yo muri Sudani isesengura rigamije kureba niba bashyirwa ku rutonde rw’imitwe y’iterabwoba. Ibi bije mu gihe havugwa ko iyo mitwe ifitanye isano n’imvururu za politiki, ubwicanyi no guhungabanya abaturage.
N’ubwo hari impamvu zifatika zo gukora iryo sesengura, bamwe mu banyapolitiki bo muri Afurika bamaganye icyemezo cya Amerika, bavuga ko ari uguhutaza ubusugire bw’ibihugu, ndetse n’uburyo bwo kwivanga mu makimbirane ya politiki y’imbere mu bihugu byigenga.
Ibihugu byinshi bikora ibihabanye n’inyungu Amerika bishyirwa ku gitutu, bikanagirwa ibihugu by’indyarya cyangwa iterabwoba. Nta bwo ari ko bihora bishingiye ku kuri, ahubwo biba bishingiye ku nyungu za Amerika mu buryo bwa politiki, ubukungu, cyangwa ubwirinzi.
Kuki Amerika ikomeza kwigira umucamanza w’isi?
Ifite ubushobozi buhambaye bwa gisirikare n’ubukungu.
Iteganya gukomeza kuguma ku isonga mu butegetsi mpuzamahanga.
Ikwiriye kwita ku mutekano wayo n’uw’abafatanyabikorwa bayo.
Irinda ko abandi (nk’Ubushinwa cyangwa Uburusiya) bafata umwanya wayo.
Ikwiriye gucunga isura yayo nk’indorerwamo ya demokarasi n’uburenganzira bwa muntu.
Amerika ni igihugu gikomeye, kandi imbaraga zacyo zifite aho zikenewe. Ariko igikwiye kwibazwa ni igihe izi mbaraga zitangira kuba ikibazo aho kuba igisubizo. Umutekano w’isi ntiwubakwa ku gitugu, ahubwo wubakwa ku bwubahane, imikoranire, no kumva ko ibihugu byose bifite uburenganzira bungana. Kuba Amerika ikomeza kwigira umucamanza w’isi ni ikibazo cy’ingorabahizi kigaragaza uko ubutegetsi bw’isi bukomeje kwihinduranya, kandi igisubizo si ukubuza igihangange gukora, ahubwo ni ukugihuza n’andi mahanga mu kuri, ubwisanzure, no kugendera ku mategeko.
