Leta y’u Burundi iravugwaho kubeshya imbonerakure zagiye kurwana muri Kongo
Leta y’u Burundi iravugwaho kubeshya imbonerakure zagiye kurwana muri Kongo
Amakuru ava mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) yatangajwe n’abanyamakuru n’abashakashatsi mu by’umutekano yagaragaje inkuru ikomeye: urubyiruko rwinshi rw’Imbonerakure rushamikiye ku ishyaka CNDD-FDD riri ku butegetsi bw’u Burundi, ruvuga ko rwatumwe kurwana ku ruhande rwa Leta ya Kinshasa mu ntambara irwanya Ihuriro AFC/M23, ariko rukavuga ko rwatwawe ku kinyoma cy’amafaranga n’amasezerano atigeze ashyirwa mu bikorwa.
Amasezerano atarigeze ashyirwa mu bikorwa
Imbonerakure zasobanuye ko mbere yo kwambukirizwa muri RDC, zari zasezeranyijwe n’abayobozi babo bo mu Burundi ko buri musore azahabwa amadolari 500 hamwe n’inkunga y’ibiribwa izatunga imiryango yabo mu gihe bazaba bari ku rugamba.
Umwe mu batangaje amakuru yagize ati:
“Mu mezi umunani ashize, twari twaricaye mu nama zitandukanye batubwira ko tuzajya gufasha Leta ya Congo kurwanya abigometse ku gihugu cyabo. Baduteguza ko nta kibazo tuzagira kuko tuzajya duhembwa buri kwezi, n’imiryango yacu igahabwa ibyo kurya. Ariko kugeza ubu nta kintu na kimwe twabonye.”
Amagambo nk’ayo yagaragaye ku rubyiruko rutandukanye rusanzwe ruri mu mutwe uzwiho kwegamiye ku ishyaka riri ku butegetsi mu Burundi CNDD-FDD.
Gushyirwa mu rugamba rutitaye ku burenganzira bwabo
Abasesenguzi bavuga ko iyi ari indi ngero y’uko urubyiruko rwo mu karere rukoreshwa mu ntambara zidashingiye ku nyungu zarwo. Imbonerakure, zimaze igihe zishinjwa gukoresha imbaraga mu guhosha abatavuga rumwe n’ubutegetsi mu Burundi, ubu zagiye kubarizwa mu kindi gihugu kurwana ku ntambara idafitanye isano n’ubuzima bwazo.
Abasesenguzi b’akarere bavuga ko iki gikorwa ari ukwibasira uburenganzira bwa muntu, cyane cyane ubwo kurindwa kw’urubyiruko, kuko rutoherejwe ku bushake bwarwo ahubwo rwashukishijwe amasezerano atigeze yubahirizwa.
Kinshasa na Bujumbura mu mikoranire y’ibanga
Iyi nkuru itumye hagaruka impaka ku mikoranire hagati ya Kinshasa na Bujumbura. Leta ya Kinshasa imaze igihe kirekire ishinja u Rwanda gufasha AFC/M23, ariko amakuru mashya agaragaza ko yo ubwayo ikoresha abarwanyi baturutse mu Burundi mu rwego rwo guhangana n’uyu mutwe wiyita Ihuriro ry’Amahoro n’Iterambere.
Bamwe mu banyapolitiki bo mu Burundi bavuga ko ubutegetsi bwa CNDD-FDD bushobora kuba bwaragiriye inyungu mu guha Kinshasa urubyiruko rw’Imbonerakure, bikaba byarafatwaga nk’umwanya wo gushimangira ubufatanye hagati y’ibihugu byombi. Ariko urubyiruko rwajyanywe mu ntambara rwo ruvuga ko rwabeshywe, rukaba ruri mu bihe bikomeye by’ubukene n’ubwigunge.
Abaturage bavuga iki?
Mu miryango y’uru rubyiruko yasigaye mu Burundi, haravugwa agahinda n’ihungabana. Umubyeyi umwe wo mu ntara ya Kirundo yagize ati:
“Umwana wanjye bamujyanye bavuga ko azaba umukozi w’igihugu, none hashize amezi umunani nta na rimwe twabonye ayo mafaranga cyangwa ibyo kurya batubwiye. Ubu turi mu bukene bukabije, nta n’uzi uko ahagaze muri Kongo.”
Abandi bavuga ko abana babo batazi uko bazasubira iwabo kuko bamwe bapfuye mu rugamba, abandi bafashwe mpiri n’ingabo za AFC/M23, abandi bakaba barahungiye mu mashyamba.
AFC/M23 mu mvugo y’akarere
Ku rundi ruhande, AFC/M23 yo ikomeje gushimangira ko intego yayo atari ugufata ubutegetsi i Kinshasa, ahubwo ari uguharanira amahoro n’uburenganzira bw’abaturage bo muri Kivu. Umuyobozi wayo, Bertrand Bisimwa, aherutse kuvuga ko intambara ikomeje gutizwa umurindi n’uko Leta ya Kinshasa ikoresha imitwe yitwaje intwaro y’inyamahanga, irimo n’izi mbonerakure, aho gushaka inzira z’ibiganiro bizana amahoro arambye.
Impaka ku rwego mpuzamahanga
Amakuru yo kujyana urubyiruko rw’Imbonerakure mu ntambara ya Kongo amaze gutuma imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu nka Human Rights Watch na Amnesty International isaba ko hakorwa iperereza ryimbitse. Ku rubuga rwa X (Twitter), bamwe mu banyapolitiki bo mu karere batangiye kwibaza niba Bujumbura idashora urubyiruko mu ntambara nk “ingwate y’ubutwererane bwa politiki” na Kinshasa.
Abarobeshwa amafaranga, bagata ubuzima
Iyo usesenguye inkuru z’imbonerakure ziri mu mashyamba ya RDC, usanga zihura n’ibibazo bikomeye: nta biryo bihagije, nta faranga ry’amasezerano babonye, kandi ubuzima bwazo buri mu kaga kenshi kubera imirwano. Abasesenguzi bavuga ko ari “abarobeshwa inzozi z’amafaranga” ariko bikarangira bahitanywe n’intambara batazi aho ituruka.
Umusore umwe wasohotse mu rugamba, ubu uri mu nkambi i Goma, yagize ati:
“Baratubeshye. Ntabwo twigeze tubona ayo madolari 500. Twabonye gusa imbunda, n’amasasu, n’intambara. Abenshi mu nshuti zacu barapfuye, abandi baracyari mu mashyamba. Nta kintu na kimwe cyujujwe mu byo batubwiye.”
Urubyiruko nk’igitambo cy’intambara z’abandi
Iyi nkuru ishyira ahagaragara ikibazo gikomeye cyo gukoresha urubyiruko mu ntambara z’akarere, igihe akenshi rudafite amahitamo ahubwo rukabeshywa cyangwa rugakoresha ibinyoma by’amasezerano. Mu gihe Leta z’ibihugu bikomeje kwitana bamwana ku bibazo by’umutekano mu karere, urubyiruko nk’imbonerakure ruguma kuba igikoresho, ntirubone n’amahirwe yo kubaka ejo harwo heza.
Mu by’ukuri, intambara z’akarere k’Ibiyaga Bigari zisigaye zisa nk’izahindutse isoko yo gukoresha no gusarura ubuzima bw’urubyiruko rukeneye akazi, amahoro, n’iterambere. Ariko aho kubona ibyo, rukomeza kujyanwa ku rugamba, rugatahuka ari imirambo cyangwa inkomere, kandi imiryango yarwo ikarushaho kujya mu bukene.
Abayobozi b’akarere bakwiye guhagarika gukoresha urubyiruko mu ntambara z’inyungu za politiki. Icyo giciro cy’ubuzima bw’abato ntigikwiye kuba igikoresho cyo kubaka imikoranire y’ibihugu, ahubwo gikwiye kuba imbaraga z’ubwiyunge n’iterambere.