Impamvu hari abantu babyara igitsina kimwe gusa
Kubera iki usanga hari abantu babyara igitsina kimwe gusa?
Hari impamvu nyinshi zishobora gutuma umuntu abyara abana bose b’igitsina kimwe, ariko mu by’ukuri ntibivuze ko ari “amategeko” adahinduka, ahubwo biba ari ihuriro ry’ibintu byinshi by’ubuzima, ubuzima bw’imyororokere n’imiterere y’imisemburo.
Dore ibisobanuro by’ingenzi:
- Uburyo intanga (sperm) zikorwa n’uko zigera ku mugore
Umugabo atanga intanga zifite chromosome X (zitanga umukobwa) cyangwa chromosome Y (zitanga umuhungu).
Uko intanga zifite Y cyangwa X zigera ku mugore bishobora guterwa n’igihe cyo gukora imibonano n’igihe cy’uburumbuke bw’umugore.
Hari ubushakashatsi bugaragaza ko intanga zifite Y zihuta ariko zigapfa vuba, naho izifite X zikagenda gahoro ariko zikamara igihe kirekire. Ibi bishobora gutuma igitsina cy’umwana giterwa n’uko igihe cy’imibonano gihurira n’iminsi y’uburumbuke.
- Imisemburo y’umugore n’imiterere y’inda
Urwego rwa pH mu myanya ndangagitsina y’umugore rushobora gufasha intanga zifite X cyangwa Y kuramba cyane kurusha izindi.
Umubiri w’umugore ushobora kugira imiterere ituma ubwoko bumwe bw’intanga buhomba vuba cyangwa bukagera aho bwakurira bigoranye.
- Isano ya gene n’umuryango
Nta gene “y’igihamya” ivuga ko umuntu azabyara igitsina kimwe gusa, ariko hari imiryango aho amahirwe yo kubyara abana b’igitsina runaka aba ari menshi.
Ibi bishobora guterwa n’imiterere y’imisemburo, ubuzima bw’imyororokere cyangwa imico y’imyororokere ihuza abo bantu.
- Impamvu z’amahirwe n’imibereho
N’ubwo abantu benshi bashaka impamvu “ihamye”, rimwe na rimwe kuba umuntu abyara abana bose b’igitsina kimwe bishobora kuba ari impanuka y’imibare (probabilité).
Urugero: Niba buri gihe amahirwe yo kubyara umuhungu cyangwa umukobwa ari 50%, si ibintu bidasanzwe kubona umuntu wabyaye abana 4 bose ari abahungu cyangwa abakobwa gusa, ni nk’uko watererahejuru igiceri inshuro nyinshi kikaza cyerekanye uruhande rumwe gusa.
- Indwara cyangwa imiterere idasanzwe
Mu bihe bimwe, hari indwara zirebana n’imisemburo cyangwa imiterere y’intanga z’umugabo zituma atanga intanga z’ubwoko bumwe gusa (zose X cyangwa zose Y). Ibi ni bike cyane ariko birashoboka.
Umuntu ubyara abana bose b’igitsina kimwe si ikimenyetso cy’amarozi cyangwa “gihamya y’imyuka”, ahubwo akenshi ni ihuriro ry’ibintu by’imyororokere, imisemburo n’amahirwe y’imibare. Ariko iyo bibaye kenshi cyane mu muryango umwe cyangwa ku muntu umwe, bishobora no kuba hari impamvu y’imiterere y’intanga cyangwa imisemburo.
Ni izihe mpamvu ziri gutera abantu benshi kubyara abakobwa gusa?
Impamvu nyinshi zishobora gutuma mu gihe runaka abantu benshi babyara abakobwa gusa, kandi zishobora kuba izifitanye isano n’imibereho, imisemburo, imirire, cyangwa ihuriro ry’amahirwe y’imibare.
Dore ibisobanuro birambuye:
- Imihindagurikire y’imisemburo (Hormonal balance)
Uruhare rw’imisemburo y’umugore (estrogen na progesterone) mu gihe cy’uburumbuke rushobora kwigira ku ntsinzi y’intanga zifite chromosome X (zitanga abakobwa) cyangwa Y (zitanga abahungu).
Niba urwego rwa pH mu myanya ndangagitsina y’umugore ruri hafi ya “acidité” nyinshi, intanga zifite Y zishobora gupfa vuba, bityo X zikagira amahirwe menshi.
Abagore bafite imisemburo ifite “acidité” nyinshi (nko mu gihe cya stress, kurya ibiryo byinshi by’isukari, cyangwa indyo idafite intungamubiri zihagije) bashobora kugira amahirwe menshi yo kubyara abakobwa.
- Igihe cyo gukora imibonano gihuza n’iminsi y’uburumbuke
Intanga zifite Y (abahungu) zirihuta ariko ntizimara igihe kirekire, naho izifite X (abakobwa) zigenda gahoro ariko zikamara igihe kirekire.
Iyo imibonano ibaye iminsi myinshi mbere y’uko umugore asama, amahirwe yo kubyara umukobwa aba menshi kuko izifite Y ziba zapfuye, hasigaye izifite X.
Iyo ibaye hafi cyane n’umunsi nyirizina w’uburumbuke, amahirwe y’umuhungu aba menshi.
- Imirire n’imico y’imibereho
Ubushakashatsi bugaragaza ko indyo irimo calcium na magnesium nyinshi (nk’imboga z’icyatsi, amata, amafi mato) ishobora guha amahirwe intanga zifite X.
Abantu bakoresha indyo ikennye kuri potassium na sodium baba bafite amahirwe make yo kubyara abahungu.
Imirire y’abaturage mu gace runaka ishobora gukora ku rwego rw’igihugu bigatuma higaragaza abana b’igitsina kimwe cyane.
- Impamvu z’amateka n’imbonezamubare
Hari igihe ibipimo by’igihugu bigaragaza ko mu bihe bimwe hiyongera abakobwa kurusha abahungu kubera impamvu z’ihindagurika ry’imibare (random variation).
Niba mu gace runaka ababyeyi benshi bakoze imibonano ku buryo buhuza n’amahuriro y’abakobwa, bizagaragara nk’aho “igipimo cy’abakobwa cyazamutse”.
- Ibidukikije n’imiterere y’ubuzima
Kwibasirwa n’ibyotsi by’ibikoresho bya pulasitike, imiti y’ubuhinzi (pesticides), n’ibindi bikoresho bitera endocrine disruption bishobora kugabanya ubwinshi bw’intanga zifite Y.
Ubushakashatsi bwerekanye ko mu bice byanduye cyane, igipimo cy’abakobwa kiba kiri hejuru gato kurusha ahatari ubwandu bwinshi.
Kuba muri iki gihe hari abantu benshi babyara abakobwa gusa bishobora kuba ari ihuriro ry’imisemburo, imirire, imiterere y’ibidukikije, n’amahirwe y’imibare, si ikintu gitangaje cyane mu rwego rw’ubumenyi.