Guhitamo u Rwanda ni uburenganzira bwanjye: “umurundikazi Khadja Nin”
Guhitamo u Rwanda ni uburenganzira bwanjye: “umurundikazi Khadja Nin”
Umuhanzi w’umurundikazi Khadja Nin yisanzuye ku buzima bwe n’icyemezo cyo kwiyumvamo u Rwanda.
Mu isi y’ubuhanzi aho ijwi ry’umuhanzi rihinduka ijwi ry’amahanga, amagambo y’umurundikazi Khadja Nin yongeye gukangura imitima. “Guhitamo u Rwanda ni uburenganzira bwanjye. Uburundi bwa data na mama mbona butakibaho kandi ntawambeshyuza.” Aya ni amagambo atangaje uyu muhanzi w’icyamamare ku rwego mpuzamahanga yatangaje mu kiganiro kirambuye cyatumye benshi bongera kwibaza ku ruhare rw’abahanzi mu guhindura amateka no gutinyuka kubwira abantu ukuri.
Ubuzima bw’imbere y’umuziki: Umwana w’i Bujumbura waje kuba ijwi ry’Isi
Khadja Nin yavukiye i Bujumbura mu Burundi mu myaka ya za 1960, mu rugo ruto ariko rufite urukundo rwuzuye indirimbo n’ubuhanzi. Papa we yari umwarimu w’injyana za muzika gakondo, naho mama we akunda kuririmba mu nsengero. Mu buzima bwe, Khadja yakuze yumva ko amajwi ari ururimi rusumba izindi ndimi.
Nyuma yo gukura, yahisemo kuva mu gihugu cye yerekeza i Burayi mu 1975. Yabanje gutura mu Bubiligi, nyuma ajya mu Bufaransa, aho yahasanze umuryango mugari w’abahanzi barimo Youssou N’Dour, Manu Dibango, Miriam Makeba n’abandi, bakomeje kumubera ishuri ry’ubuhanzi. Uko imyaka yagiye ihita, indirimbo ze zagiye ziba intwaro yo kubwira abantu inkuru z’abadafite ijwi, by’umwihariko abagore n’abagizweho ingaruka n’intambara.
Intangiriro y’ubuhanzi bwubatse izina
Album ye ya mbere “Khadja Nin” yasohotse mu 1992. Yari igitabo cy’umutima kivuga ku rukundo, agahinda, no kurengera ubuzima bw’abantu. Nyuma hakurikiraho izindi, zirimo Ya Pili, Sambolera, Ya…, zose zatumye izina rye rimenyekana ku rwego mpuzamahanga.
Indirimbo ye “Sambolera Mayi Son” yahindutse indirimbo y’ibihe byose ku mugabane wa Afurika no hanze yawo. Ifite imbaraga mu magambo yayo avuga ku rukundo rw’igihugu, guharanira amahoro n’icyizere cy’ubuzima bushya.
Umuririmbyi w’ijwi ry’umuryango n’ukuri
N’ubwo yagiye aba mu mahanga, Khadja ntiyigeze yibagirwa aho akomoka. Yagiye akoresha ijwi rye mu kurengera abatagira kivugira. Yavuze kenshi ku ntambara zahitanye imbaga mu Burundi no mu Rwanda. Yavuze kandi ku gahinda k’abagore bateshejwe umutungo, abapfakaye, n’abana bahindutse imfubyi.
Ibyo byatumye akundwa n’abantu b’ingeri zitandukanye, ariko nanone bituma ahura n’ingaruka. Bamwe mu bayobozi n’abanyapolitiki bo mu Burundi bamufashe nk’umwanzi w’igihugu, kuko batashakaga kumva ijwi ry’ukuri.
U Rwanda mu mutima wa Khadja Nin
Mu kiganiro gishya, Khadja Nin yatangaje amagambo akomeye:
“Guhitamo u Rwanda ni uburenganzira bwanjye. Uburundi bwa data na mama mbona butakibaho kandi ntawambeshyuza.”
Aya magambo yateye impaka, ariko nanone yerekanye ubushizi bw’amanga. Uyu muhanzi avuga ko mu rugendo rwe, u Rwanda rwamubereye igihugu cy’icyizere, aho amahoro n’iterambere byamugaruriye icyizere cyo kubaho mu mutuzo.
Yavuze ko u Rwanda rutamubereye gusa igihugu cyo gutemberamo cyangwa gukora ibitaramo, ahubwo rwamubereye “urugo rushya”. Ubu ahafata nk’igihugu cyamuhaye umutekano w’umutima n’icyizere mu gihe ahandi yagiye agira amarira n’amarangamutima y’akababaro.
Impamvu z’iri jambo rikomeye
Khadja Nin asobanura ko imvano yo kuvuga ko “Uburundi butakibaho” ari uko yibona nk’umwana wavutse mu gihugu cyari gifite indangagaciro, icyizere n’amahoro, ariko nyuma kigenda gihinduka igihugu cy’ubwoba, gucikamo ibice, no kwima ijambo abahanzi n’abaturage badasangiye ibitekerezo n’abari ku butegetsi.
“Uburundi bwari igihugu cyanjye, ariko ubwo bwanjye ndabona bwazimye. Niyo mpamvu nshaka ubuzima bushya mu Rwanda, igihugu gifite icyerekezo, gifite umuco wo kumva ko abantu bose ari bamwe,” niko yabivuze.
Amajwi y’abafana n’abayobozi
Aya magambo ye yakiriwe mu buryo butandukanye. Bamwe mu banyarwanda bamwakiriye nk’umuvandimwe, bavuga ko ibyo yavuze ari ikimenyetso cy’uko igihugu cyabo cyubaka icyizere. Umwe mu bafana yagize ati:
“Nin ntabwo ari umuririmbyi gusa. Ni ijwi ry’abagore ba Afurika bose. Kuba avuga ko yihisemo u Rwanda, bitwereka ko dufite ishema mu mahitamo yacu nk’igihugu.”
Ariko mu Burundi, bamwe mu bayobozi babifashe nk’igitutsi gikomeye. Hari abavuze ko ari “ugupfobya igihugu cyawe”. Gusa hari n’abandi bavuze ko amagambo ye akwiye gufatwa nk’isomo: igihugu kidafata abaturage bacyo nk’ishyaka ry’iterambere gishobora kubatakaza.
Abahanzi nk’abahagarariye amateka
Khadja Nin ntabwo ari we wenyine wabaye ijwi ry’ubutabera. Ku mugabane wa Afurika, hari abandi bahanzi benshi bagiye bagaragaza ubutwari bwo kuvuga ku kibazo cy’igihugu cyabo: Miriam Makeba mu guhangana n’ivangura muri Afurika y’Epfo, Fela Kuti mu kurwanya igitugu muri Nijeriya, ndetse n’abahanzi b’iki gihe nka Angelique Kidjo baharanira uburenganzira bw’umugore n’iterambere ry’uburezi.
Mu by’ukuri, ubuhanzi burenga urubuga rw’imyidagaduro, bukaba ishusho y’amateka n’ubutumwa bwo guhindura imibereho. Khadja Nin abona ko ari inshingano ye nk’umuhanzi kuvuga ukuri kabone n’iyo byamugiraho ingaruka.
U Rwanda n’umwanya w’abagore mu muziki
U Rwanda rumaze imyaka myinshi rushyira imbere politiki yo guteza imbere abagore mu nzego zose. Ibyo bituma abahanzi b’abagore babona icyizere cyo gukorera mu ruhande rutekanye. Khadja Nin yabonye ko ibyo ari iby’ingenzi.
Ati: “Nk’umugore, kubona igihugu cyemerera abagore kuba ku isonga mu miyoborere, mu bucuruzi no mu buhanzi, binyereka ko hari icyerekezo gishya cya Afurika. Ni cyo gituma numva Uburundi bw’icyo gihe bwazimye, ariko u Rwanda rugahinduka indorerwamo nshya.”
Abaturage n’icyizere cy’ubuhanzi
Abantu benshi bagiye bavuga ko ibyo Khadja Nin yatangaje ari ikimenyetso cy’uko abahanzi bagira ijambo rihambaye mu kubaka icyerekezo cy’abaturage. Umwe mu mwarimu w’ishuri ry’umuziki i Kigali yagize ati:
“Abahanzi ni abacuranzi b’imitima y’abantu. Iyo Khadja avuga ko yihisemo u Rwanda, aba atubwira ko igihugu gifite icyizere cyo kuba isoko y’amahoro. Iyo ni intsinzi yacu twese.”
Icyo bivuze ku muziki wa Afurika
Khadja Nin akomeje gufatwa nk’umwe mu bahanzi b’ibihangange ba Afurika. Indirimbo ze zivuga ururimi rw’Isi yose: indirimbo z’urukundo, indirimbo zo kubabarira, indirimbo z’icyizere.
Icyemezo cye cyo gushyira imbere u Rwanda gishobora kuba intangiriro yo kubona abahanzi benshi b’akarere ka Afurika y’Iburasirazuba bashaka gukorera ku butaka bw’u Rwanda, nk’igihugu gifite amahoro n’umutekano.
Inyigisho ku rubyiruko
Abahanzi bato, cyane cyane abakobwa n’abasore bari gutangira, bashobora kwigira byinshi kuri Khadja Nin. Ashishikariza urubyiruko kudatinya kuvuga ukuri, kutagendera ku nyungu z’abanyapolitiki, ahubwo kubaka indirimbo zisubiza umutima w’abantu.
Ati: “Ubuhanzi ni impano, ariko ni n’inshingano. Iyo uhagarariye ururimi rw’abantu bawe, ntugomba guceceka. Niba igihugu cyawe kiguhemukira, ushobora guhitamo ahandi, kuko igihugu cy’ukuri ni aho abantu bagira amahoro.”
Ubuzima nk’indirimbo itagira iherezo
Inkuru ya Khadja Nin ni urugendo rwerekana ko umuhanzi ataba uwa kera gusa, ahubwo aba uwa buri munsi. Ubutwari bwe bwo kuvuga ko yahisemo u Rwanda nk’igihugu cyamuhaye amahoro ni inkuru iteye ishema kandi isaba abantu bose kwibaza ku gaciro k’igihugu cyabo.
Kuri we, indirimbo si amagambo gusa, ahubwo ni uburyo bwo kubaho. Amahoro, urukundo, ubutabera n’ukuri, byose abishyira mu majwi ye.
Nk’uko yabisobanuye mu gusoza ikiganiro cye:
“Uburundi bw’icyo gihe bwari igihugu cyanjye. Ariko ndabona bwaragiye. U Rwanda rwamfashe nk’umwana, runyereka ko nshobora kubaho mu mahoro. Niyo mpamvu mvuga nti: guhitamo u Rwanda ni uburenganzira bwanjye.”