Ese ikipe yo muri Sudani izakina shapiyona yo mu Rwanda niyegukana Shampiyona y’u Rwanda izahagararira u Rwanda?
Nyuma y’uko FERWAFA yemeje ko amakipe yo muri Sudani, arimo Al Hilal SC Omdurman na Al-Merrikh SC, yemerewe gukina muri Rwanda Premier League guhera mu Ugushyingo 2025, ikibazo cyibajijwe na benshi ni kimwe: bizagenda bite niba imwe muri ayo makipe yegukanye igikombe cya Shampiyona y’u Rwanda?
Icyo kibazo gishingiye ku kuba ayo makipe atari ayo mu Rwanda, ahubwo akaba ari ayo mu kindi gihugu yahawe uburenganzira bwo gukinira mu Rwanda bitewe n’uko iwabo nta shampiyona ikibaho kuva mu 2023, ubwo intambara yahanganishije ingabo za Leta na RSF yacaga ibintu mu mujyi wa Khartoum no mu bindi bice byinshi by’igihugu.
Uko byatangiye: amakipe y’impunzi z’umupira
Muri Mata 2023, Sudani yahise ihagarika amarushanwa yose y’imikino kubera umutekano muke. Amakipe akomeye nka Al Hilal SC na Al-Merrikh SC yasenye ibibuga byayo, abakinnyi benshi bahungira hanze, abandi bajya gukina mu makipe yo muri Misiri, Ethiopia n’Ubuhinde.
Kuva icyo gihe, ayo makipe yakomeje gushakisha aho yakinira by’agateganyo. Mu mwaka w’imikino wa 2024/25, Al Hilal SC na Al-Merrikh zakinnye muri shampiyona ya Mauritania. Icyo gihe, Al Hilal ni yo yasoje ku mwanya wa mbere, ariko ititwa “Igikombe cya Mauritania”, ahubwo ihabwa icyubahiro cyihariye cyiswe “Champions d’Honneur” (Abanyacyubahiro batsinze).
Ni mu buryo nk’ubwo FERWAFA ishaka gukurikiza muri uyu mwaka, igihe cyose ayo makipe yaba arimo gukina mu Rwanda.
Amategeko n’ubusobanuro bwa FERWAFA
Umwe mu bayobozi bakuru muri Rwanda Premier League Board yabwiye ikinyamakuru cyacu ko amategeko y’amarushanwa y’u Rwanda asobanutse neza:
“Shampiyona y’u Rwanda igizwe n’amakipe 16 yanditse mu gihugu cyacu, afite icyicaro n’abanyamuryango ba FERWAFA. Iyo ikipe itari iy’u Rwanda yitabiriye shampiyona, iba ifite uburenganzira bwo gukina ariko ntishobora gutwara igikombe cy’igihugu.”
Bivuze ko Al Hilal SC cyangwa Al-Merrikh n’ubwo zaba zatsinze amakipe yose, ntizahabwa igikombe cya Rwanda Premier League. Ahubwo, ikipe iza ku mwanya wa mbere mu makipe yo mu Rwanda ni yo yitwa “Umukandida w’Igikombe cya Shampiyona”.
Ku bijyanye n’amanota n’ibindi bigenderwaho mu marushanwa Nyafurika, FERWAFA izashyikiriza CAF (Confédération Africaine de Football) amakuru agaragaza ko ayo makipe y’abashyitsi atagomba guhagararira u Rwanda, ahubwo azahagararira Sudani, mu gihe igihugu cyabo kizaba cyemerewe gusubira mu marushanwa mpuzamahanga.
Impamvu FERWAFA yabyemeye
N’ubwo hari abibaza impamvu u Rwanda rwafashe iki cyemezo, FERWAFA isobanura ko ari igikorwa cy’ubufatanye hagati y’ibihugu byombi, kigamije guteza imbere umupira w’amaguru muri Afurika y’Iburasirazuba n’Amajyepfo.
Perezida wa FERWAFA, Olivier Mugabo Nizeyimana, yavuze ko “u Rwanda ruri mu nzira yo gukomeza guteza imbere imikino n’ubufatanye hagati y’ibihugu bya Afurika, kandi kuba amakipe yahuye n’ibibazo by’intambara bitavuze ko agomba gupfira aho.”
“Twashingiye ku mahame ya FIFA arebana n’ubufatanye mpuzamahanga mu gihe igihugu runaka kidashobora gukoresha amarushanwa yacyo. Twemeranyije kandi ko ayo makipe azubahiriza amategeko yose agenga shampiyona y’u Rwanda.”
Ingaruka ku ngengabihe n’imibare y’imikino
Kwemerera amakipe atatu yo muri Sudani gukina mu Rwanda byatumye habaho guhindura gahunda ya shampiyona. Mu gihe isanzwe igizwe n’imikino 240 ku mwaka w’imikino, hitezwe ko izagera ku mukino 342, bitewe n’inyongera y’amakipe mashya.
FERWAFA ivuga ko izakoresha uburyo bushya bwo gukina mu matsinda abiri mu ntangiriro y’umwaka, mbere yo guhuza amakipe ya mbere n’ayo hagati mu byiciro bibiri bya nyuma (Playoffs na Relegation Rounds).
Ibyo bivuze ku bakinnyi n’amasezerano
Nk’uko amategeko y’u Rwanda abiteganya, buri kipe yemerewe gukinisha abakinnyi b’abanyamahanga batarenga umunani (8) ku mukino umwe. Gusa ayo makipe yo muri Sudani afite uburyo budasanzwe, kuko yose ubwayo ari “amahanga” ku buryo ayo mategeko azabareba ku buryo bworoshye, bitewe n’uko ari impunzi z’umupira.
FERWAFA irateganya ko buri kipe izajya igira byibura abanyarwanda batatu mu bakinnyi bayo b’ingenzi, kugira ngo bifashe mu gusangira ubunararibonye no kuzamura urwego rw’abakinnyi b’imbere mu gihugu.
Icyizere ku bufatanye bwa CAF
CAF imaze kwemeza ko iri gukurikirana ikibazo cya Sudani “nk’igihugu cyatakaje ibikorwa by’imikino kubera intambara.” Ibi bivuze ko amakipe y’icyo gihugu ashobora gukinira mu bihugu by’amahoro ku mpamvu zidasanzwe, ariko bigashyirwa mu murongo wa CAF.
Ibi byabayeho mbere mu bindi bihugu nka Libya, Yemen, Syria na Afghanistan, aho amakipe yahabwaga amahirwe yo gukina mu bihugu by’abaturanyi mu gihe igihugu cyabo cyari mu ntambara.
Abafana bo mu Rwanda barabyakiriye gute?
Mu mugi wa Kigali no mu yindi mijyi, amakuru y’uko Al Hilal na Al-Merrikh zigiye gukina mu Rwanda yakiriwe n’amarangamutima anyuranye.
Abafana bamwe babifata nk’amahirwe yo kubona imikino ikomeye, cyane ko ayo makipe ari ay’ibigugu byo muri Afurika.
Jean Claude Mugisha, umufana wa APR FC, yagize ati:
“Al Hilal na Al-Merrikh ni amakipe akomeye. Ntabwo ari buri munsi tubona ayo makipe akina mu gihugu cyacu. Bizazamura urwego rwa shampiyona.”
Ariko abandi bagaragaje impungenge, bavuga ko byashobora “kwangiza umwanya w’amakipe y’igihugu mu marushanwa y’imbere.”
Josiane Uwizeye, ukurikira Rayon Sports, yavuze ati:
“N’ubwo bishimishije kubona amakipe akomeye, twifuza ko bitazagira ingaruka ku makipe yacu, kuko shampiyona y’u Rwanda igomba kuguma kuba iy’Abanyarwanda.”
Icyerekezo: Sudani irashaka gusubukura shampiyona yayo
Ishyirahamwe ry’umupira wa Sudani (SFA) ryatangaje ko riri kuganira na CAF kugira ngo mu mwaka w’imikino wa 2026/27, shampiyona isubukurwe, ariko igakorerwa mu duce duke dutekanye nka Port Sudan na Gedaref.
Bivuze ko kuba amakipe ari gukina hanze ari uburyo bwo kuguma mu rwego rwo hejuru no gukomeza guhagararira igihugu igihe amahoro azasubira.
igikombe si cyo cy’ingenzi, ahubwo ni ubuzima bwa siporo
N’ubwo amakipe ya Sudani atazahabwa igikombe cya Rwanda Premier League, kuba yemerewe gukina mu Rwanda bifatwa nk’intambwe ikomeye mu gufasha siporo gukomeza kubaho no gusigasira impano z’abakinnyi.
Uko byagenda kose, ni isomo rikomeye ry’uko umupira w’amaguru, nk’ururimi rw’amahoro, ushobora gusiga intambara inyuma ukazana icyizere n’ubufatanye.
Mu magambo ya Perezida wa FERWAFA:
“Kuba amakipe yo muri Sudani agiye gukina hano, si intsinzi ya politiki cyangwa ubucuruzi, ni intsinzi y’amahoro.”