EUGENE OFFICIAL

Amagambo ya Perezida Ndayishimiye amugaragaza nk’umushinjacyaha w’imbere ushinzwe gushinja u Rwanda
AMAKURU MU MAHANGA POLITIKE

Amagambo ya Perezida Ndayishimiye amugaragaza nk’umushinjacyaha w’imbere ushinzwe gushinja u Rwanda

May 31, 2025

Mu nama yabereye i Kampala muri Uganda igahuza abayobozi bo mu Karere k’Ibiyaga Bigari, Perezida w’u Burundi, Général Major Evariste Ndayishimiye, yagaragaye nk’uwafashe umwanya wo gushinja u Rwanda ibibazo by’umutekano muke bikomeje kurangwa mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), ndetse no mu karere muri rusange.

Ijambo rye ryasaga n’iry’ushinzwe gukurikirana icyaha imbere y’urukiko, aho yagaragaje u Rwanda nk’umutima w’ibibazo bikomeje guteza umwiryane mu karere. Yavuze ko hari ibihugu bikomeje gushyigikira imitwe yitwaje intwaro ikorera muri Congo, akavuga ko bigaragara ko ibyo bihugu bifite inyungu mu guhungabanya umutekano. Nubwo atigeze avuga u Rwanda mu izina, amagambo ye ntiyashidikanywaho n’abakurikiranira hafi politiki yo mu karere, bagasanga yasubizaga ku mugaragaro amwe mu magambo amaze igihe yumvikanira mu biganiro by’inyuma y’ibyuma.

Perezida Ndayishimiye yashimangiye ko umutwe wa M23 ukomeje guteza umutekano muke, kandi ko ugira inkomoko n’inkunga bivuye mu bihugu duturanye. Yashimye umwanzuro wa 2773 w’Akanama gashinzwe Amahoro n’Umutekano ka Loni, usaba ko imitwe yitwaje intwaro, by’umwihariko M23, ishyirwaho igitutu ikavanwa mu burasirazuba bwa Congo. Avuga ko gusuzugura uwo mwanzuro ari ukurenga ku bubasha bwa Loni no guhemukira abaturage batagira aho bahungira.

Amagambo ye ntiyari atunguranye ku bakurikiranira hafi umubano w’u Burundi n’u Rwanda, kuko asanzwe agaragaza ubushyamirane bushingiye ku gushinjanya gucumbikira no gutera inkunga imitwe irwanya ubutegetsi buri mu kindi gihugu. U Burundi buhora bushinja Kigali kuba inyuma y’umutwe wa RED-Tabara, uvugwa mu bitero bitandukanye byahitanye ubuzima bw’abasivili mu ntara ya Cibitoke, Bubanza n’ahandi. Na ho u Rwanda rwagiye rugaragaza impungenge z’uko u Burundi buha icyuho inyeshyamba za FLN zishaka kugaba ibitero ku Rwanda.

Ibi byose byongera gushimangira ko ikibazo cy’imitwe yitwaje intwaro gifite ishingiro mu buryo buri gihugu cyumva umutekano wacyo, ariko kikaba kibangamiye amahoro rusange y’akarere. Gusa aho kuba ikibazo gishakirwamo umuti uhuza impande zose, gifatwa nk’uburyo bwo kwishinja no gukaza imvugo ya dipolomasi ikocamye.

Impuguke mu bya politiki mpuzamahanga, Dr. Jean Baptiste Ndayishimiye, avuga ko amagambo y’umukuru w’u Burundi asa n’ay’uwataye imyanya ya politiki ngo yinjire mu myanya y’ubushinjacyaha. Ati: “Iyo umukuru w’igihugu agenda avuga amazina n’imitwe, ashinja mugenzi we nta bimenyetso bihamye ashyize ahagaragara, atuma ikibazo gishyirwa mu ruhame aho gikwiye gutekerezwaho mu mucyo wa dipolomasi n’ubufatanye.”

Uburyo Perezida Ndayishimiye akomeje kuvuga kuri iki kibazo, yitsa cyane ku ruhare rw’u Rwanda, bushimangira ko ikibazo kitakiri gusa icyo ku rwego rwa gisirikare cyangwa cy’imitwe yitwaje intwaro, ahubwo kirimo guhinduka icy’ubucamanza hagati y’ibihugu. Ikibazo ni uko ubwo bucamanza bukorwa binyuze mu mbwirwaruhame za politiki, aho gukorwa n’inzego z’ubutabera zifite ubushobozi bwo gukora iperereza ryimbitse.

Iyi mvugo y’umukuru w’igihugu yerekana ko umubano w’u Rwanda n’u Burundi ugitandukanye cyane n’inzira y’ubwiyunge, nubwo habayeho ibiganiro birimo ubuhuza bwa Angola n’indi mitwe ya dipolomasi. Ariko amagambo nk’aya ashyushya imitima aho gucubya umuriro.

Kugeza ubu, u Rwanda ntirwahise rusubiza ku magambo ya Perezida Ndayishimiye, ariko rwasubiye kenshi ko rutagira uruhare mu mitwe yitwaje intwaro ikorera muri Congo cyangwa irwanya u Burundi. Kigali ishimangira ko ikibazo cya M23 kigomba kureberwa mu ndorerwamo y’imitwe ikomoka ku Banyekongo bafite ibyo baharanira, aho kuba ikibazo cy’inkunga iva mu bihugu duturanye.

Mu gihe isi yugarijwe n’ibibazo byinshi by’umutekano, ibidukikije n’ubukungu, Akarere k’Ibiyaga Bigari kakomeje kwigarurirwa n’impaka za politiki zishingiye ku bushinjacyaha budafite aho buhuriye n’ubutabera. U Rwanda n’u Burundi bisabwa gutandukanya amarangamutima ya politiki n’ukuri k’inyungu rusange, maze bigakemura ibibazo bitabaye ngombwa ko abayobozi bahinduka abashinjacyaha b’imbere y’itangazamakuru.