AFC/M23 ikomeje kubaka inzego zayo nka Leta

UBURASIRAZUBA BWA CONGO: ABANYAMATEGEKO BASHOBORA GUHINDUKA ABACAMANZA B’UBUCAMANZA BWA AFC/M23

AFC/M23 ikomeje kubaka inzego zayo nka Leta

Mu gihe uburasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo bukomeje kugaragara nk’ahantu AFC/M23 iri kwiyubakira inzego zisa n’iz’igihugu, ku munsi w’ejo hashize habereye igikorwa gikomeye kitabiriwe n’abanyamategeko barenga 500. Abo barimo abavoka, abajyanama mu by’amategeko n’abandi bigeze gukorera ubutabera bwa Leta ya Congo, bose bitabiriye ikizamini cy’igenzura n’ipimabushobozi cyateguwe na Alliance Fleuve Congo (AFC/M23) mu rwego rwo kubinjiza mu rwego rw’ubucamanza rushya uyu mutwe urimo gushinga.

Iki gikorwa cyabereye mu mujyi wa Bunagana ndetse no mu kigo cya Rumangabo, kikaba cyarateguwe na Komisiyo yo Kuzahura Ubutabera (Commission de Relance de la Justice) yashyizweho na AFC/M23 nk’urwego rugamije gushaka abacamanza, abashinjacyaha n’abandi bakozi b’ubutabera bazubaka inzego z’amategeko mu duce uyu mutwe ugenzura.

Ikizamini cyitabiriwe n’abanyamategeko barenga 500

Ku gicamunsi cyo ku wa Gatandatu, ku mbuga ndende zari zateguwe nk’icyumba cy’ikizamini, abashinzwe gutegura iki gikorwa bamaze amasaha menshi bagenzura imyirondoro y’abitabiriye. Uretse ibyangombwa by’amashuri, buri mukandida yasabwe kugaragaza ubunyamwuga bwe nk’umwavoka cyangwa umujyanama mu by’amategeko.

Abitabiriye basagaga 500, barimo abavoka bigeze gukorera mu nkiko za Leta, abandi bakaba abari basanzwe ari abunganizi mu mategeko y’abaturage mu nkiko zitandukanye, hakabamo n’abunganizi mu manza zishingiye ku mpaka za gisivile cyangwa iz’ubucuruzi.

Imiterere y’ikizamini

Ikizamini cyari kigizwe n’ibice bibiri:

Icyanditse (épreuve écrite); cyarebaga ubushobozi bwo kumenya amategeko ya Congo, amategeko mpuzamahanga, n’imyitwarire y’umucamanza. Abakandida basabwe gusubiza ibibazo by’imyandikire ku masaha atatu.

Icyo mu buryo bw’ikiganiro (épreuve orale); cyarimo ibiganiro hagati y’abakandida n’abacamanza bakuru ba AFC/M23, aho bagombaga gusobanura uko bakemura ibibazo by’amategeko bishingiye ku ngingo runaka, n’uko babona ubutabera bukwiye gushingwa mu duce AFC/M23 igenzura.

Bamwe mu bakandida bagarutse ku kibazo cy’uko ubutabera bwa Leta ya Kinshasa bwagiye bunanirwa gutanga umusaruro, ku buryo abaturage batari bake bahoraga bavuga ko ubutabera bwakoraga nk’igikoresho cya politiki, aho kuba urwego rwita ku burenganzira bwabo.

Ubutumwa bwa Komisiyo yo Kuzahura Ubutabera

Umuyobozi wa Komisiyo yo Kuzahura Ubutabera, Me Jean-Paul Karisimbi, yavuze ko iki gikorwa ari intambwe ikomeye mu kugarura icyizere cy’abaturage mu butabera. Yagize ati:

“Abaturage bacu bamaze imyaka myinshi batizera ubutabera bwa Kinshasa. Icyo turimo gukora ni ugutanga ubutabera bwigenga, butabogamye kandi budashingiye ku mpamvu za politiki. Abacamanza bazatoranywa bazaba ari inyangamugayo zubahiriza amategeko n’uburenganzira bwa muntu.”

Abakandida bitezweho guhindura byinshi

Bamwe mu bakandida bavuze ko biteguye guhindura isura y’ubutabera. Umwe mu bavoka wari waturutse mu mujyi wa Goma yagize ati:

“Ntabwo ari ikibazo cy’akazi gusa. Ni ugutanga umusanzu mu kubaka igihugu gishya, igihugu cyubahiriza amategeko. Ntabwo twifuza kuba ibikoresho bya politiki, ahubwo dushaka kuba abacamanza b’abaturage.”

Umunyeshuri wigeze gukora ubushakashatsi ku mategeko mpuzamahanga yagize ati:

“Nashatse kwinjira muri ubu buryo kuko nize amategeko y’uburenganzira bwa muntu. Ibyabaye mu burasirazuba bwa Congo byerekanye ko abaturage bakeneye ubutabera bwabo, si ubutabera bwabandi.”

AFC/M23 ikomeje kubaka inzego zayo nka Leta

Kuva AFC/M23 yongera kugaruka ku rugamba mu myaka ibiri ishize, yagiye ikora ibikorwa bigaragaza ko ishaka kubaka inzego zinyuranye za Leta. Mu byumweru bike bishize, abacamanza bashya batoranyijwe muri ubwo buryo batangiye gushyirwaho mu turere twa Rutshuru na Masisi.

Uretse ibyo, AFC/M23 iherutse kwinjiza mu ngabo zayo abakomando basaga 7,000 basoje imyitozo ya gisirikare, ibintu byafashwe nk’uburyo bwo kongera imbaraga mu rwego rw’umutekano. Noneho none iri kwinjiza abanyamategeko kugira ngo habeho ubutabera bushya bufasha abaturage.

Ese Kinshasa izabyakira ite?

Guverinoma ya Kinshasa isanzwe ishinja AFC/M23 kwiyitirira inshingano za Leta mu buryo bunyuranyije n’amategeko. Abayobozi bakuru ba FARDC bavuze ko ibyo AFC/M23 ikora ari ugushaka gushinga Repubulika nshya mu burasirazuba bwa Congo, bityo bikaba byabangamira umutekano w’igihugu cyose.

Ariko kuri AFC/M23, ibi byose ni igisubizo cy’ibibazo abaturage bamaze imyaka myinshi bafite. Gen Sultani Makenga aherutse kuvuga ati:

“Ntabwo turi abanyabyaha, turi abenegihugu bifuza kubona Congo ifite ubutabera, amahoro n’uburenganzira. Iyo Leta ibuze, abaturage bafite uburenganzira bwo kwiyubakira inzego zibafasha kubaho.”

Ingaruka ku baturage

Mu mijyi n’uturere AFC/M23 igenzura, hari abaturage bavuga ko ikizamini cy’abacamanza gishya cyabahaye icyizere.

Umuturage wo muri Rutshuru yagize ati: “Twari tumaze imyaka twumva ko nta butabera buriho. None niba hari abacamanza bashya bagiye gukora, bizadufasha gukemura ibibazo byacu mu mahoro.”

Undi wo mu gace ka Kiwanja ati: “Ntidushaka kongera kujya i Kinshasa gushaka ubutabera. Ubu turashaka ubutabera bwacu hano.”

Ese AFC/M23 irimo kwiyubaka nk’igihugu?

Abasesenguzi b’ububanyi n’amahanga bemeza ko ibikorwa nk’ibi bigaragaza neza ko AFC/M23 iri kwiyubaka nk’igihugu mu gihugu. Kuba ifite igisirikare, inzego z’ubutabera, ndetse n’ubuyobozi bw’inzego z’ibanze, byose bigaragaza intambwe yo kwiyitirira ubutegetsi bw’igihugu cyigenga.

Umusesenguzi wo muri Kaminuza ya Nairobi yagize ati: “AFC/M23 ntikiri umutwe w’inyeshyamba gusa. Iri mu rugendo rwo kwerekana ko ifite ubushobozi bwo kuba Leta mu burasirazuba bwa Congo. Iki gikorwa cyo gushyiraho abacamanza kirabigaragaza neza.”

Ikizamini cyitabiriwe n’abanyamategeko barenga 500 mu rwego rwo kwinjira mu bucamanza bwa AFC/M23 ni intambwe ikomeye ku buryo isura y’iki gihugu ishobora guhinduka mu minsi iri imbere.

Niba Kinshasa ikomeza kwanga ibiganiro, bishobora guca amarenga ko AFC/M23 izakomeza kwiyubakira inzego zayo kugeza ubwo izatangaza ko ari igihugu kigenga mu buryo bweruye. Ariko niba ibiganiro bikomeye byaba, ibi bikorwa byaba intangiriro yo gushaka uburyo bushya bwo gusaranganya ubutegetsi n’ubutaka.

Abaturage bo mu burasirazuba basigaranye ikizere gito ariko gikomeye: kubona ubutabera nyabwo. Niba koko abacamanza bazatoranywa bazaba inyangamugayo, byashobora kuba intangiriro y’amahoro arambye.