AFC/M23 (Alliance Fleuve Congo) igiye vuba aha kugira abacamanza, abashinjacyaha n’abanditsi b’inkiko.
AFC/M23 (Alliance Fleuve Congo) igiye vuba aha kugira abacamanza, abashinjacyaha n’abanditsi b’inkiko.
Inama y’akanama k’ihuriro AFC yarateranye kugira ngo isubukure imirimo y’inkiko.
Raporo y’akanama k’ubutabera yasomwe n’umunyamabanga mukuru Delion Kimbulumpu.
- Icyo bisobanura mu mikorere ya AFC
Kwisuganya nk’inzego zifite imiyoborere yuzuye
Iyo ishyaka cyangwa umutwe wa politiki (nka AFC) wiyubakira inkiko zawo bwite, bisobanura ko ushaka kugira ubushobozi bwo gukemura ibibazo n’amakimbirane mu buryo bumeze nk’ubw’igihugu, kandi ushobora no gutegura igice cy’ubutegetsi bwite, nk’igihe baba bitegura kugira uruhare runini mu gihugu (cyangwa gutwara igihugu runaka).
Kurushaho kwiyubaka nk’ubutegetsi bugendera ku mategeko
Kubaka urwego rw’ubutabera (justice) bifasha AFC gushyira mu bikorwa amahame y’imiyoborere harimo:
Kwirinda ubuyobozi bushingiye ku rwikekwe n’igitugu,
Gutanga ubutabera bwihuse hagati y’abayoboke cyangwa abaturage bayobotse uturere AFC ikoreramo,
Kugira uburyo bwihariye bwo gukemura amakimbirane.
- Icyo bivuze mu rwego rwa politiki ya RDC
AFC irimo kwerekana ubushake bwo kuba Leta ifite inzego zose
Iyo umutwe wa politiki utangiye kugira abacamanza n’abashinjacyaha, uba wegera cyane imikorere ya guverinoma yigenzura (Etat parallèle).
Ibi bishobora gushimangira icyizere kuri bamwe, ariko bikaba n’inkomoko y’amakimbirane kuri Leta isanzwe ya Kinshasa.
Leta ya RDC ishobora gufata iyi gahunda nk’ubwiyemezi cyangwa kwigenga ku buryo budakwiriye, bityo igatangira gukurikirana cyangwa guhagarika ibikorwa bya AFC.
Kuba AFC iri gushyiraho izindi nzego (nk’inkiko, ubutabera) bisobanura ko igenda yiyubaka nk’umutwe ushobora kwiyamamariza kugira ubutegetsi mu bice ifiteho ijambo, cyangwa se ikaba ishaka kwitandukanya n’ubutegetsi buriho.
- Impinduka ku mategeko n’imiyoborere muri teritwari AFC ibarizwamo
Uburyo bwabo bushobora kuba bushingiye ku migenzo gakondo, amategeko ya gisivile ya AFC cyangwa amahame ayigenga.
Kwiyubakira ubushobozi bw’ubutegetsi bwigenga
Ubu ni intambwe igaragara yo gushaka ubutegetsi bw’imbere muri AFC, bushobora kuba bushaka kujya burusha ingufu Leta y’igihugu.
- Ese AFC ishobora kuba irimo kwitegura guhangana ku rwego rw’igihugu?
Ni ibintu bigaragara ko AFC:
Yashinzwe mu gihe cy’imvururu, ariko noneho irimo kwiyubaka nk’ubuyobozi bwite,
Ishobora kuzazana igitutu kuri guverinoma, mu gihe abaturage bamwe baba bayibonamo icyizere,
Uko ibindi bisirikari (nk’ibyahoze ari RCD cyangwa MLC) byigeze kubaka inkiko nk’izi?
- RCD (Rassemblement Congolais pour la Démocratie)
Yakoreshaga inzego z’ubutabera bwigenga (justice parallèle)
Inkiko zayo:
RCD, kuva mu 1998 kugeza 2003, yategetse igice kinini cy’iburasirazuba bwa Congo, cyane cyane Kivu y’Amajyepfo, Goma, Ituri n’ahandi.
Yari ifite inkiko za gisirikare n’iza gisivile zikorera mu buryo butandukanye n’inkiko za Leta.
Habayeho “Cour de sûreté de l’État” (urukiko rw’umutekano w’igihugu) ruyobowe na RCD.
Amategeko yashingirwaga kuri ordonnances za politiki ya RCD, aho abaturage, abacuruzi, abasirikare n’abayobozi bajyanwaga mu nkiko z’urwo rwego.
Ibibazo byagaragaye:
Abacamanza badafite ubumenyi buhagije cyangwa bagendera ku mategeko ya RCD aho gukurikiza amategeko ya Congo.
- MLC (Mouvement de Libération du Congo)
Yashatse kwigira “Etat dans l’Etat” mu majyaruguru y’uburengerazuba bwa RDC (Équateur, Mongala, Itimbiri…)
Inkiko n’ubutabera bwayo:
MLC ya Jean-Pierre Bemba kuva mu 1998-2003 nayo yagize inkiko zayo z’imbere.
Hari “Conseil judiciaire du MLC”, yemeza amategeko y’imbere mu mutwe n’uko imanza zigomba gucibwa.
Abacamanza n’abashinjacyaha batorwaga n’akanama ka politiki k’umutwe, aho ubutabera bwashoboraga guhindurwa igikoresho cya politiki.
Jean-Pierre Bemba yakatiwe n’urukiko mpuzamahanga (ICC) mu 2016 kubera kudahana abasirikare be bakoze ubwicanyi, gufata ku ngufu n’iyicarubozo, byose bikorwa n’ingabo ze (ALC) ariko bakabirebera ntibacirwe imanza.
- Uko byifashishwaga n’indi mitwe nyuma ya 2003
Nyuma y’amasezerano ya Sun City (2003), imitwe yitwaje intwaro yarasheshwe (mu nyandiko), ariko ibikorwa byo kugira inkiko z’imbere byarakomeje:
CNDP (ya Laurent Nkunda): yakoreshaga “discipline militaire” ikubiyemo inkiko z’imbere n’amategeko akurikizwa n’ingabo zayo.
M23 (2012–2013, 2022–2025): nayo yagaragaje ko igira uburyo bwo gukemura amakimbirane imbere mu nzego zayo, n’ubwo atari inkiko zemewe na Leta.
Mai-Mai n’indi mitwe: hari aho bayoboraga uturere twihariye, bagakoresha inkiko zishingiye ku migenzo gakondo (justice coutumière), ariko bazishyira mu nyungu za gisirikare.
Icyo bivuze mu buryo rusange
Kwubaka “ubutegetsi bwigenga” (Parallel State):
Imitwe nka RCD, MLC, CNDP, na M23 yakunze kugaragaza ko yihagije: ifite igisirikare, ubuyobozi bwa gisivile, amafaranga n’ubutabera.
Ibyo bikanga Leta ya RDC kuko bigaragaza ko hari ahandi hafite ubutegetsi butayoborwa na Kinshasa.
Ikibazo gikomeye: ese AFC irimo gutegura guverinoma yayo mu duce iherereyemo? Ese izubahiriza amategeko ya RDC cyangwa irimo kubaka “Etat dans l’Etat”?
Mu mateka y’imvururu za politiki muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), imitwe yitwaje intwaro ndetse n’imitwe ya politiki yagiye yigaragaza nk’ubutegetsi bwigenga. Ibi bigaragazwa n’uko yagiye yihangira inzego zose z’imiyoborere zirimo iza politiki, ubukungu, n’ubutabera. Mu gihe cya vuba, AFC (Alliance Fleuve Congo) yatangaje ko igiye gutangiza inzego zayo z’ubutabera zirimo abacamanza, abashinjacyaha n’abanditsi b’inkiko. Ibi bifite aho bihuriye n’amateka ya RCD, MLC, CNDP, na M23, imitwe nayo yigeze kwiyubakira inkiko.
Gahunda ya AFC n’intambwe irimo guterwa AFC imaze igihe yigaragaza nk’umutwe ushaka kwinjira mu mikorere ya Leta. Icyemezo cyo gutangiza urwego rw’ubutabera gifatwa nk’intambwe ya politiki n’iy’imiyoborere. Raporo y’akanama k’ubutabera yasomwe n’Umunyamabanga mukuru Delion Kimbulumpu, yemejwe n’ubuyobozi bukuru bwa AFC. Hakurikiyeho gutegereza ko ishami rishinzwe ubutabera ritangaza amazina n’imikorere y’inkiko nshya.
AFC yinjiriye mu nzira y’inzitane imitwe yabanjirije yaciyemo, aho kwiyubakira inzego z’ubutabera byaje guhinduka ikibazo cya politiki n’umutekano. Kuba yaratangaje ko izagira abacamanza n’abashinjacyaha, bishobora gutuma imiyoborere yayo irushaho kumera nk’iy’igihugu cyigenga imbere muri Congo.
