Burundi yohereje abasirikare b’aba komando i Kinshasa kurinda Perezida Félix Tshisekedi
Burundi yohereje abasirikare b’aba komando i Kinshasa kurinda Perezida Félix Tshisekedi
Kinshasa, 15 Ukwakira 2025, mu gihe umwuka w’amakimbirane hagati y’umukuru w’igihugu cya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (RDC) n’ingabo ze urushaho kwiyongera, igihugu cy’u Burundi cyohereje abasirikare bacyo b’intoranywa mu murwa mukuru Kinshasa mu rwego rwo kurinda Perezida Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo.
Amakuru yemejwe n’inzego z’umutekano za Afurika y’Uburasirazuba avuga ko abasirikare bagera kuri 200 boherejwe hagati ya tariki ya 3 n’iya 8 Ukwakira 2025, mu bikorwa byo kongera umutekano bwite w’umukuru w’igihugu cya Kongo, mu gihe umubano we n’abayobozi bakuru b’ingabo za FARDC ukomeje kuzamo agatotsi.
Icyiciro cya mbere cy’abasirikare b’abakomando b’u Burundi
Ku mugoroba wo ku wa 8 Ukwakira, indege y’igisirikare cya Kongo yo mu bwoko bwa Embraer ERJ-145, ifite nimero yo kwiyandikisha 9T-TEA, yavuye ku kibuga cy’indege cya Bujumbura ijya Kinshasa itwaye abasirikare b’u Burundi bagera kuri 34. Abandi barenga 150 bari barageze mu murwa mukuru wa Kongo ku wa 3 Ukwakira, nk’uko bitangazwa n’abaturutse mu nzego z’umutekano zombi.
Iyi gahunda, nk’uko bivugwa n’inkuru zaturutse i Bujumbura, ni icyiciro cya mbere cy’ingabo z’u Burundi zigize bataillon izaba ishinzwe kurinda Perezida Tshisekedi, cyane cyane mu gihe umutekano we waba utizewe mu ngabo za FARDC zishinjwa kuba zicakirana imbere mu gihugu.
Amasomo ya gisirikare yatanzwe n’Abarusiya
Aba basirikare b’u Burundi, bose batoranyijwe mu mitwe yihariye y’ingabo z’igihugu, bize mu mahugurwa yihariye ku ngingo za komando, kurinda abayobozi bakuru, no kurwana mu mijyi.
Amakuru avuga ko bahawe ayo masomo n’abarimu b’Abarusiya bakorera mu kigo cya Ngagara i Bujumbura. Nyuma y’amezi atatu y’imyitozo ikomeye mu kigo cya gisirikare cya Mudubugu, mu cyahoze ari intara ya Bubanza (ubu ni igice cya Bujumbura Province), aba basirikare bashyizwe mu bikorwa byo ku rwego mpuzamahanga.
Umwe mu bakozi b’umutekano i Bujumbura, utifuje ko amazina ye atangazwa, yabwiye ikinyamakuru cyacu ati:
“Abo basirikare ni intoranywa. Bakozweho igeragezwa rikomeye mu by’imyitozo, kandi basanzwe bafitanye imikoranire n’inzego za gisirikare za Kongo mu bikorwa byo ku mipaka.”
Umwuka mubi hagati ya Tshisekedi n’ingabo ze
Uhereye muri Nyakanga 2025, umwuka mubi hagati ya Perezida Tshisekedi n’abayobozi bakuru b’ingabo za FARDC wakomeje kwiyongera. Amakuru aturuka mu nzego z’iperereza rya gisirikare muri Kongo avuga ko abarenga 70 mu bayobozi bakuru b’ingabo bamaze gufatwa, barimo abagera kuri 30 bafite ipeti rya jenerali.
Abo bose bashinjwa “uburiganya, gucura imigambi yo guhirika ubutegetsi, no kugambirira guhirika ubutegetsi,” ibintu byashyize Kinshasa mu mvururu z’imbere muri politiki n’igisirikare.
Perezida Tshisekedi, utagifite icyizere gikomeye mu ngabo ze, yagiye agirana umubano wihariye n’abacanshuro b’Abanyaburayi, hamwe n’abarwanyi bamwe ba FDLR bafashwa n’ubutegetsi bwe muri Kinshasa, ndetse n’ingabo z’u Burundi zifatwa nk’izizwiho kwitwara neza ku rugamba.
Abasesenguzi: “Iyi ni politiki yo kutizera ingabo ze”
Abasesenguzi mu bya politiki n’umutekano bavuga ko igikorwa cyo kohereza abasirikare b’u Burundi mu murongo wa Perezida Tshisekedi wo gushaka “abamurinda” atari mu buryo busanzwe, ahubwo mu buryo bwo kwirinda guhungabanywa imbere mu gihugu.
Prof. Emmanuel Mbayo, umusesenguzi wo muri Kongo, yagize ati:
“Tshisekedi arimo kwitandukanya n’ingabo z’igihugu cye kubera kutizerana. Yegereye abarwanyi b’amahanga kugira ngo bamurinde. Ibi bishobora gusenya ubusugire bwa FARDC kandi bikaba ikimenyetso cyo gukendera k’ubuyobozi bwa gisirikare muri Kongo.”
Abandi bongeraho ko u Burundi bushobora kuba burimo “gukoresha amahirwe ya politiki” mu rwego rwo gukomeza umubano wabwo na Kinshasa, ariko bugahabwa n’inyungu z’umutekano n’ubukungu.
Umubano wa Bujumbura na Kinshasa
U Burundi bwigaragaje nk’umufatanyabikorwa wa Kinshasa mu bikorwa byo kurwanya “imitwe yitwaje intwaro.”
Iyi mikoranire yatumye ingabo z’u Burundi zinjira mu burasirazuba bwa Kongo mu bikorwa bya EACRF (East African Community Regional Force), mbere y’uko iyo misozi y’akarere ivanwaho muri Kamena 2024.
Ubu, u Burundi burimo gusubukura indi nzira yo kubaka icyizere kuri Kinshasa, ariko mu buryo bwo kurinda Perezida ubwe, ibintu bitigeze bikorwa na kimwe mu bihugu byo mu karere.
Impamvu ibyihishe inyuma misozo
Hari abemeza ko iyo gahunda itagamije gusa kurinda Tshisekedi, ahubwo igamije no gushyiraho ubutumwa bwa politiki mu rwego rwo kugaragaza ko ubutegetsi bwa Kinshasa bufite abafatanyabikorwa bizewe.
Umwe mu basirikare bahoze muri FARDC yabwiye ikinyamakuru cyacu ati:
“Mu by’ukuri, Tshisekedi ntakizera FARDC. Kuba ahitamo u Burundi, ni uburyo bwo kugira abasirikare akekaho kuba inyangamugayo bamurinda, aho kugira abo mu gihugu cye bashobora kuba abanzi b’imbere.”
Amakuru y’imbere mu butegetsi bwa Tshisekedi
Abantu bo hafi ya Palais de la Nation, aho Perezida Tshisekedi akorera, bavuga ko hari gahunda yo kongera umubare w’abasirikare b’u Burundi muri Kinshasa muri Nzeri 2025, kugira ngo hashyirweho urwego rwihariye rwo kumurinda ruri mu biganza by’abanyamahanga gusa.
Hari n’amakuru y’uko bamwe mu basirikare b’Abarundi bari barakoze ibikorwa byo kurinda abayobozi bakuru b’Abarusiya i Bujumbura mbere yo koherezwa muri Kinshasa, ibyo bikaba bigaragaza isano ya hafi hagati y’u Burundi, Abarusiya, na Kongo.
Umutekano cyangwa ubufatanye bushidikanywaho?
Mu gihe ibihugu byinshi byo mu karere bigikurikirana umutekano wa Kongo, ibi bikorwa by’u Burundi bishobora guteza impaka hagati ya Kinshasa n’abandi bafatanyabikorwa bayo.
Bamwe mu banyapolitiki bo muri Kongo bavuga ko kuba igihugu cy’amahanga kije kurinda Perezida ari ikimenyetso cy’uko igihugu cyatakaje icyizere mu ngabo zacyo.
Claudine Mbuyi, umunyapolitiki wo mu ishyaka ritavuga rumwe n’ubutegetsi, yavuze ati:
“Iyo umukuru w’igihugu atagifite icyizere mu ngabo ze, igihugu kiba kiri mu kaga. Kuba abasirikare b’u Burundi ari bo barinda Perezida ni ikimenyetso cy’uko ubutegetsi buri mu bibazo bikomeye.”
Icyerekezo cy’ejo hazaza
Icyo gikorwa cy’u Burundi kiri mu biherekezwa n’impaka nyinshi, ariko gishobora no gufungura indi paji y’ubufatanye bushya hagati ya Bujumbura na Kinshasa.
Hari amakuru avuga ko hashobora gukurikiraho amasezerano y’ubufatanye mu by’ubutasi n’umutekano, byatuma u Burundi buba kimwe mu bihugu bifite ijambo rikomeye muri politiki y’imbere muri Kongo.
Mu gihe umwuka mubi ukomeje kwiyongera hagati ya Perezida Tshisekedi n’ingabo ze, impuguke zivuga ko igihe kizagaragaza niba iyi mikoranire izamurinda koko, cyangwa niba izaba intangiriro y’ibibazo bishya by’imibanire hagati y’abasirikare n’ubutegetsi.
Uko byagenda kose, kohereza abasirikare b’u Burundi i Kinshasa ni ikimenyetso cy’ukuntu politiki n’umutekano by’akarere ka Afurika yo hagati bihinduka buri munsi. Ibyo bikorwa birerekana ko Perezida Tshisekedi ari mu rugamba rwo kwirinda atizera abamuri hafi, mu gihe u Burundi bwo bugerageza kongera isura yabwo nk’umufatanyabikorwa wizewe mu bijyanye n’umutekano.