Madagascar, Perezida Rajoelina yahungiye ahantu hataramenyekana, abasirikare biyunze ku baturage, ubutegetsi bwa Rajoelina bugeze mu mazi abira
Madagascar, Perezida Rajoelina yahungiye ahantu hataramenyekana, abasirikare biyunze ku baturage, ubutegetsi bwa Rajoelina bugeze mu mazi abira
Antananarivo, 11 Ukwakira 2025, mu gihe Madagascar yari ikomeje kumvwa cyane ku ruhando mpuzamahanga kubera ubukungu buri mu kangaratete, ikibazo cy’abaturage batishimira imikorere ya Leta cyahindutse icyorezo cya politiki gikomeye. Ku mugoroba wo kuri uyu wa Gatanu tariki ya 11 Ukwakira 2025, bamwe mu basirikare bo mu mutwe wa CAPSAT, wiganjemo abashinzwe kurwanira ku butaka, batangaje ko biyunze ku baturage bari bamaze iminsi mu myigaragambyo i Antananarivo, bavuga ko batakigengwa n’ubuyobozi bwa Perezida Andry Rajoelina.
Saa kumi n’ebyiri z’umugoroba, ubwo aba basirikare binjiraga mu Murwa Mukuru, barasa mu kirere, berekeza kuri Place du 13-Mai, ahari haherereye ibihumbi by’abigaragambya bari bamaze ukwezi kose basaba impinduka. Amashusho yacicikanye ku mbuga nkoranyambaga agaragaza abaturage b’ingeri zose, cyane cyane urubyiruko n’abanyeshuri, bari barambiwe ubuzima bubi, bagira bati: “Aho kumva, Leta yahisemo kutwumvisha!”
Imyigaragambyo y’ukwezi kumwe yabaye isoko y’impinduka
Kuva mu kwezi kwa Nzeri, Madagascar yagiye mu myigaragambyo yatejwe n’ibibazo by’ubukungu, ruswa n’uburangare bwa Leta mu nzego z’ubuzima n’amazi. Umuriro w’amashanyarazi warabuze, amazi meza aboneka rimwe na rimwe, naho ibiciro ku masoko birazamuka buri cyumweru.
Abanyeshuri bo muri Kaminuza ya Antananarivo n’abandi bo mu mashuri yisumbuye bari ku isonga ry’iyi myigaragambyo. Bagiye bakubitwa, abandi bafungwa, ibintu byatumye rubanda ibona ko inzego z’umutekano zitakiri izo kurinda abaturage.
Umwe mu banyeshuri witwa Tiana Rakoto, waganiriye na Le Monde, yagize ati:
“Twabonye inzego z’igihugu ziduhohotera aho kuturinda. Abasirikare baraturasira hejuru, abandi bakubitwa inkoni. Twasabaga uburenganzira bwo kubaho.”
Perezida Rajoelina yagejejwe ku gitutu gikomeye
Ubwo ibintu byafataga indi ntera, Perezida Andry Rajoelina yasabwe n’amahanga kugaragaza ubunyangamugayo no gufungura ibiganiro n’abigaragambya. Nyamara aho kubikora, yahisemo gusezerera Guverinoma ye yose ku itariki ya 6 Ukwakira, ashyiraho Minisitiri w’Intebe mushya, Général Ruphin Fortunat Dimbisoa Zofisambo, wari usanzwe mu ngabo z’igihugu.
Mu ijambo rye kuri televiziyo y’igihugu, Rajoelina yagize ati:
“Ndasaba abaturage kwihangana. Mwampa umwaka umwe gusa, nzaba nakemuye ibibazo byose by’ubukungu n’amazi meza.”
Icyakora abaturage banze kumwumva. Ijwi ry’abigaragambya ryakomeje kumvikana buri munsi mu mihanda ya Antananarivo, Toamasina na Mahajanga, baririmba indirimbo zigaragaza ko badashaka “amaherezo nk’ay’imyaka 15 ishize ubwo habaga ihirikwa ry’ubutegetsi.”
Abasirikare ba CAPSAT bavuze ko batakiri ab’ingabo z’akarengane
Kuva mu ntangiriro z’ukwezi kwa Nzeri, hari ibimenyetso byagaragazaga kutumvikana mu ngabo za Madagascar. Amakuru aturuka mu ngabo avuga ko bamwe batari bashimishijwe n’uburyo bakoreshejwe mu guhangana n’abaturage, aho babasabwaga kurasa ku bigaragambya.
Mu itangazo ryabo ryasomwe kuri televiziyo y’imbere mu gihugu, umwe mu bayobozi ba CAPSAT yagize ati:
“Twakoze amakosa. Twemeye kuba ibikoresho by’akarengane. Twarashe ku baturage bato, abanyeshuri n’abagore, kandi inshingano zacu ni ukubarinda. Ubu turavuga tuti: birahagije.”
Aba basirikare basabye bagenzi babo “kudafatira intwaro ku baturage”, bavuga ko bifuza gusubiza agaciro ingabo za Madagascar.
Minisitiri w’Ingabo yahise asaba ibindi birindiro gukumira CAPSAT, ariko uyu mutwe wasubije uti: “Turabategereje, ariko ntituzarasa ku bacu.”
Perezida Rajoelina yahungiye ahantu hataramenyekana
Ikinyamakuru Jeune Afrique cyatangaje ko mu masaha make nyuma y’uko CAPSAT ifashe Place du 13-Mai, Perezida Rajoelina yari yamaze guhunga Antananarivo. Hari amakuru avuga ko yerekeje mu majyepfo y’igihugu, abandi bakavuga ko yaba yahawe ubuhungiro by’agateganyo muri Seychelles.
Abayobozi bakuru ba Leta nka Minisitiri w’Intebe n’ab’Ingabo bavuze ko “bari mu kazi kabo”, ariko amakuru aturuka muri Ambasade z’amahanga i Antananarivo avuga ko “ibiro bya Perezida bitakiri mu mikorere isanzwe.”
Abaturage bahamya ko bashaka impinduka itari iy’amagambo
Abigaragambya barenga ibihumbi 50 bari bateraniye ku Place du 13-Mai ku mugoroba wo ku wa 11 Ukwakira, bakiriye abasirikare ba CAPSAT n’ibyishimo byinshi. Bamwe baririmbaga indirimbo za Mahaleo, abandi barenze imbibi z’umujyi basaba “ubutegetsi bushya bw’abantu.”
Umwe mu bagore witwa Rasoa Fanja, ufite imyaka 46, yagize ati:
“Twarambiwe inzara n’amabeshyo. Niba abasirikare turi kumwe, tugiye guharanira igihugu cyacu.”
Ku rundi ruhande, amashyirahamwe y’abaturage n’abanyamadini yasabye ko haba ibiganiro bigamije kwirinda intambara y’abaturage. Ariko hari ubwoba ko ibintu bishobora gukomera mu gihe abari bashyigikiye Rajoelina bashobora gushaka kwihorera.
Amahanga atangiye kwinjira mu kibazo
Ubumwe bwa Afurika, Umuryango w’Abibumbye (ONU) n’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi (EU) byasohoye itangazo rihamagarira impande zombi kwirinda guhutaza abaturage no guharanira inzira y’ibiganiro.
Umuvugizi wa ONU i New York, Stéphane Dujarric, yagize ati:
“Turasaba ko uburenganzira bwa muntu bwubahirizwa kandi ko inzego z’umutekano zitarenga ku mategeko mpuzamahanga.”
Ibihugu bituranyi bya Mozambique na Comores nabyo byatangaje ko bikurikiranira hafi uko ibintu bihagaze, bitewe n’uko Madagascar ari igihugu cy’ingenzi mu masoko n’ubwikorezi bwo mu nyanja.
Madagascar mu mayira abiri
Kuri ubu, iki gihugu kiri mu gihe cy’amateka yacyo yihariye. Mu myaka irenga itanu ishize, Perezida Rajoelina yagiye agaragaza ko ari umuyobozi w’icyerekezo, ariko anengwa kudatanga ibisubizo ku bukene, ruswa no kutagira politiki ihamye y’iterambere.
Abasesenguzi bavuga ko niba abasirikare bakomeje gushyigikira abaturage, bishobora kuvamo “ihirikwa ry’ubutegetsi rya karindwi” kuva Madagascar yabona ubwigenge mu 1960.
Dr. Hanitra Raharimanana, umusesenguzi muri Kaminuza ya Antananarivo, yagize ati:
“Madagascar ikeneye ubuyobozi bushya buvugisha ukuri, butekereza ku baturage. Kuba abasirikare biyunze ku baturage ni ikimenyetso cy’uko igitutu kigeze aho kitihanganirwa.”
Mu gihe amahanga akomeje gukurikiranira hafi uko ibintu bigenda, abaturage bo baravuga ko igihe kigeze ngo igihugu cyabo kive mu mwijima. Umusore umwe mu bigaragambya yagize ati:
“Twahoze dutinya. Ubu turavuga. Twifuza Madagascar yacu, atari iy’abategetsi.”
Kugeza ubu, amasaha yanyuma y’uru rubuga rwa politiki muri Madagascar ni ay’ingenzi cyane: niba hari inzira y’amahoro ishoboka, cyangwa niba iki kirwa kizongera kwinjira mu mateka y’amakimbirane akomeje kugikoma mu nkokora mu myaka irenga mirongo itandatu ishize.