EUGENE OFFICIAL

Cholera i Bujumbura: abaturage babujijwe guhana ibiganza mu kuramukanya
AMAKURU MU MAHANGA

Cholera i Bujumbura: abaturage babujijwe guhana ibiganza mu kuramukanya

Oct 7, 2025

Cholera i Bujumbura: abaturage babujijwe guhana ibiganza mu kuramukanya
Bujumbura, umwuka utari usanzwe mu mujyi mukuru w’ubukungu w’u Burundi, aho indwara ya Cholera yongeye gutera inkeke ku buryo abayobozi bafashe ingamba zikomeye, zirimo kubuza abaturage guhana amaboko mu kuramukanya, guca ku mihanda batwaye ibiribwa bihiye, ndetse no gutegeka ko buri rugo rugomba kugira umusarane wujuje ibisabwa n’amategeko.

Abaturage benshi bo muri Bujumbura bavuga ko batigeze babona ibintu nk’ibi mu myaka ya vuba. Ku masoko y’inyenyeri n’ahakorera abantu benshi, ubu ushobora kubona ibyapa byanditseho amagambo arimo “Nta kuramukanya mu gukoma amaboko” cyangwa “Karaba intoki n’amazi meza n’isabuni mbere yo gufata icyo kurya”.

Umujyi uri mu bihe bidasanzwe

Mu itangazo ryasohotse ku wa mbere, umukuru w’intara ya Bujumbura, Aloys Ndayikengurukiye, yatangaje ko iki cyemezo kigamije “gukumira ikwirakwira ry’icyorezo cya Cholera”, cyibasiye umujyi ku rugero rutigeze ruboneka mu myaka itanu ishize.

Ndayikengurukiye yagize ati:

“Abaturage barasabwa kwirinda guhana amaboko mu kuramukanya, gukoresha amazi meza, gukaraba intoki mbere yo kurya no nyuma yo kujya mu bwiherero. Nta rugo rukwiye kubura umusarane n’isabuni yo gukaraba.”

Iri tangazo ryakiriwe mu buryo butandukanye n’abaturage. Abenshi bemera ko ari ngombwa, ariko bakavuga ko bishobora kubagiraho ingaruka mu mibereho yabo ya buri munsi.

Aline Ndikumana, umucuruzi wo ku isoko rya Jabe, yabwiye itangazamakuru ati:

“Guhana amaboko ni umuco wacu. None ubu turaramukanya twishimiye, ariko tugomba kwifata kugira ngo tutandura. Ariko se koko amazi yo gukaraba azaturuka he?”

Ni ikibazo gisanzwe kivugwa muri Bujumbura, aho ikigo gishinzwe amazi n’amashanyarazi, REGIDESO, kimaze igihe kinini cyinubirwa kubera kubura kenshi kw’amazi meza mu bice byinshi by’umujyi.

Korera yageze ku rwego ruteye inkeke

Nk’uko byatangajwe na minisiteri y’ubuzima mu Burundi, kuva mu ntangiriro z’uyu mwaka abantu barenga 1,000 bamaze kwandura Cholera, naho batandatu bakaba bamaze kwitaba Imana.

Icyakora, bamwe mu bakurikiranira hafi iby’ubuzima bavuga ko iyo mibare ishobora kuba iri hasi cyane ugereranyije n’ukuri. Umwe mu bakozi ba minisiteri, utashatse ko amazina ye atangazwa, yabwiye ikinyamakuru cyacu ati:

“Uko imibare itangazwa ntabwo ihuza n’ukuri ku butaka. Hari benshi barwaye ariko batagera kwa muganga. Twabonye ko mu kwezi kwa cyenda gusa, abarwayi bashya barengeje abo mu mezi ane abanza y’umwaka ushize.”

Iki cyorezo cyongeye gukaza umurego mu duce twa Cibitoke na Ngagara, aho Médecins Sans Frontières (MSF) yatanze raporo igaragaza ko mu byumweru bibiri bya mbere by’ukwezi gushize, abantu hafi 200 bashyizwe mu bitaro kubera Cholera.

OMS (Ishami rya ONU ryita ku buzima) mu Burundi yatangaje ko iri gufasha mu kubaka amahema mashya ku bitaro bya Prince Régent Charles, kugira ngo byongere ubushobozi bwo kwakira abarwayi benshi barimo kwiyongera buri munsi.

Umwe mu baganga muri ibi bitaro yagize ati:

“Byageze aho twakira abarwayi hejuru y’ubushobozi dufite. Abenshi baza bafite umwuma ukabije kubera kuruka no guhitwa. Hari abari mu buzima bushyira mu kaga.”

Amazi meza, ikibazo gikomeye mu kurwanya indwara

Inzego z’ubuzima zigaragaza ko kimwe mu byongera ibyago byo gukwirakwira kwa Cholera ari kubura amazi meza. Mu duce twa Musaga, Kanyosha na Bwiza, abaturage bavuga ko bamaze amezi baruhijwe no kubona amazi atanduye.

Mu nama yahuje abategetsi batandukanye bashinzwe ubuzima mu cyumweru gishize, hemejwe ko ikibazo cy’imisarane kidakwiye kwirengagizwa. Hari abantu benshi batagira aho bajya kwihagarika, bigatuma bajya mu bishanga cyangwa ku nkengero z’inzuzi.

Iyo myanda, nk’uko byatangajwe mu nama, irangira yinjira mu mazi yo mu nzuzi, aho abaturage bamwe bavoma kubera kubura andi meza. Ibi bituma amazi aba indiri y’umugera wa Vibrio cholerae utera Cholera.

Umwe mu bayobozi ba REGIDESO yabwiye itangazamakuru ko bashyizeho gahunda yo gukwirakwiza amazi meza mu bice byagaragayeho ikibazo gikomeye, ariko ashimangira ko “inzitizi za tekiniki n’ingengo y’imari” bigihari.

Ingamba nshya: “Nta kuramukanya, nta kugurisha ibiryo ku mihanda”

Mu itangazo ryashyizwe ahagaragara na guverinoma y’intara ya Bujumbura, harimo amabwiriza akomeye. Uretse kubuza abaturage guhana amaboko mu kuramukanya, hanategetswe ko nta muntu wemerewe kugurisha ibiryo ku mihanda.

Umuyobozi w’intara Aloys Ndayikengurukiye yavuze ko abantu bose bafashwe barekura imyanda iva mu misarane mu miferege bazahanwa by’intangarugero.

“Twabonye ko hari abantu barimo gucunga nabi isuku. Ntabwo twemera ko imyanda iva mu bwiherero igera mu miferege y’amazi cyangwa mu nzuzi. Ababikora bazafatwa nk’ababangamira ubuzima rusange,”. Niko yavuze.

Abaturage benshi ariko bavuga ko izi ngamba zigoye ku bazirinda. Abacuruza ibiryo ku mihanda bavuga ko ibyo bikorwa ari byo bitunze imiryango yabo.

Claudine Irakoze, utunda ibiryo byokeje ku muhanda wa Ngagara, yagize ati:

“Niba badukuye hano, tuzararira iki? Twumva ko tugomba kugira isuku, ariko no kubaho biragoye.”

Africa CDC: Korera irimo kwiyongera muri Afurika

Ikigo cy’Ubumwe bwa Afurika gishinzwe gukumira indwara, Africa CDC, cyatangaje ko abandura Cholera muri Afurika bitezwe kurenga 300,000 kugera ku mpera z’uyu mwaka, inshuro eshatu z’abarwaye muri 2022.

Iki kigo kivuga ko ubu Cholera irimo kwica ku kigero cya 2.1%, umubare uri hejuru cyane y’uwari usanzwe. Mu itangazo cyasohoye mu mpera z’ukwezi kwa Nzeri, Africa CDC yagize iti:

“Ubwandu bwa Cholera bwiyongereye mu buryo buteye inkeke mu Burundi no muri Chad, naho muri Sudani bwagabanutseho 40%, ariko buracyagaragara mu bice bimwe.”

Uburyo bwo kwirinda buracyigishwa mu baturage

Minisiteri y’ubuzima mu Burundi yakajije ubukangurambaga mu baturage. Ku ma radiyo no mu masoko, haca ibiganiro byigisha abantu uburyo bwo kwirinda, birimo gukaraba intoki neza, guteka amazi mbere yo kuyanywa, no kwirinda kurya ibiryo bitizewe.

Umunyamakuru wa BBC muri Bujumbura yatangaje ko abaturage benshi batangiye kugaragaza impinduka: bamwe batangiye kwigurira jerrycan z’amazi yo kubika yabanje gutekwa, abandi bashyira umunyu n’isukari mu mazi nk’uburyo bwo gufasha abahura n’indwara.

Umuco n’ihungabana ry’imibereho

Kuramukanya guhana amaboko, gusangira ku meza no gusangira icupa ni bimwe mu biranga umuco w’Abarundi. Kubibuza abaturage byasize icyuho mu mibereho ya buri munsi.

Abasenga mu nsengero batangiye gukoresha uburyo bwo kwifashisha isuku n’amakarito y’amazi meza ku miryango, ariko abenshi bemeza ko “kutaramukanya umuntu” ari ikintu gitangaje.

Umusaza Ndayizeye, w’imyaka 67, yagize ati:

“Twakuze turamukanya tugakoma amaboko. None ubu turavuga ngo ‘Mwaramutse’ gusa. Birasa n’aho turi mu kindi gihe, ariko ni ubuzima bwacu tugomba kurengera.”

Ingaruka z’ubukungu n’ubuzima

Abacuruzi n’abakozi b’amahoteli bavuga ko ubukungu bwabo burimo kugabanuka kubera ubwoba bw’indwara. Hoteli nyinshi zasabye abakiriya kuzana ibyangombwa bigaragaza ko bameze neza, naho amaresitora menshi afunga kare.

Mu gihe minisiteri y’ubuzima ivuga ko ikomeje guhangana n’iyi ndwara, abasesenguzi bavuga ko ikibazo nyamukuru kiri mu mabwiriza adakurikizwa neza n’abaturage no mu kuba amazi meza atagerwaho na bose.

Cholera i Bujumbura yabaye isomo rikomeye ku gihugu cyose. Mu gihe ubukungu n’imibereho ya buri munsi bigenda bihungabana, ubuyobozi bw’intara n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga barasabwa gukora ibirenzeho kugira ngo ubuzima bw’abaturage butazaheranwa n’indwara yirirwa yica abatagira amazi meza.

Mu gihe abaturage barimo kugerageza kwihangana, Bujumbura yibasiwe n’icyorezo gisaba ingamba zirambye: gusana imiyoboro y’amazi, kubaka imisarane ifite ubuziranenge, no gusigasira isuku y’aho abantu batuye.

Ubu, aho abantu bahurira hose, ikimenyetso cyanditse mu cyandiko cyoroshye cyabaye ikirango gishya cy’umujyi:
“Nta kuramukanya, twirinde Cholera.”