EUGENE OFFICIAL

Uburundi bukomeje kwica abanyagihugu babwo, ese koko Rabin aracyariho, cyangwa se amarenga y’uko yishwe ni ukuri?
AMAKURU MU MAHANGA POLITIKE UBUTABERA

Uburundi bukomeje kwica abanyagihugu babwo, ese koko Rabin aracyariho, cyangwa se amarenga y’uko yishwe ni ukuri?

Oct 1, 2025

Uburundi bukomeje kwica abanyagihugu babwo, ese koko Rabin aracyariho, cyangwa se amarenga y’uko yishwe ni ukuri?

Amakuru ava mu gihugu cy’u Burundi akomeje kuzamura impungenge zikomeye mu baturage ndetse no mu miryango iharanira uburenganzira bwa muntu. Nyuma y’igihe kitari gito umusesenguzi wari warahungiye mu mahanga, Dieudonné Niyukuri uzwi cyane ku izina rya Rabin, aburiwe irengero akigera mu Burundi avuye mu Rwanda, hari amakuru yemezwa n’Ishyirahamwe FOCODE (Forum pour la Conscience et le Développement) avuga ko ashobora kuba yarishwe n’iperereza ry’icyo gihugu.

Byatangajwe ku wa 21 Nzeri 2025, mu kiganiro cyateguwe na FOCODE, aho umwe mu bakozi b’iperereza ry’u Burundi, Médard Muhiza, yafashe ijambo maze mu magambo ye asiga n’amarenga y’uko Rabin ashobora kuba atakiriho.

Uyu mugabo yahakanye ko Rabin yigeze agera ku butaka bw’u Burundi, ashimangira ko ifoto yagaragaye ari kumwe na bagenzi be muri kasho y’iperereza mu Cibitoke ari impimbano. Ariko mu magambo ye yo kugoreka ukuri, yagize icyo avuga kidasanzwe: ko Rabin yaba yarishwe n’iperereza ry’u Rwanda kuko ngo ryari ryaramuhaye akazi kakamunanira.

Iyi mvugo yateye benshi kwibaza niba atari uburyo bwo gutegura imyumvire y’abantu ku rupfu rw’uwo mugabo wari uzwi nk’umusesenguzi wigenga kandi wakunze kunenga ubutegetsi bwa Gitega.

Ibimenyetso bihinyuza ibyo iperereza ry’u Burundi rivuga

FOCODE yahise isohora inyandiko isobanura impamvu ivuga ko ibyo byatangajwe na Muhiza ari ukubeshya no gushaka guhindura ukuri.

  1. Rabin si u Rwanda rwamujyanye muri Mozambique
    Médard Muhiza yavuze ko Rabin yajyanywe na Kigali muri Mozambique aho igisirikare cy’u Rwanda gikora ibikorwa byo kurwanya inyeshyamba. Ariko ukuri ni uko Rabin yahungiye muri Mozambique mu ntangiriro za 2015, mbere y’uko habaho imyigaragambyo ikomeye i Bujumbura. Yahunze nyuma y’uko Leta y’Uburundi yari ifunze murumuna we, abona ko ubuzima bwe buri mu kaga.

Byongeye, icyemezo cyo kohereza ingabo z’u Rwanda muri Mozambique cyafashwe muri 2021, imyaka irindwi nyuma y’uko Rabin yari amaze guhungira yo. Ibi bigaragaza ko Muhiza yashatse guhimba amateka kugira ngo yitirire u Rwanda ibibazo byo mu Burundi.

  1. Inzira banyuzemo n’ibimenyetso byerekana ko bageze mu Burundi
    FOCODE yerekanye ibimenyetso bifatika ku buryo nta gushidikanya ko Rabin na bagenzi be bageze mu Burundi. Ku itariki ya 29 Kanama 2025, Rabin yari kumwe na Éloi Nkurunziza na Venant Ndikumana ubwo banyuraga muri Tanzania binjira mu Burundi banyuze ku mupaka wa Kobero i Muyinga.

Amakuru y’imipaka yemeza ibyo, ndetse na telefoni za bamwe muri bo zerekanye aho banyuze. Undi mugenzi, Bonaventure Nkuriyingoma, yari avuye i Bujumbura mu modoka yaje gukorera impanuka i Gitega, imodoka ye ikaba iri gukomeza kuboneka aho yakoreye impanuka mu gihe nyirayo yahise afatwa arafungwa ako kanya.

Ifoto yashyizwe hanze n’abaturage bo mu Cibitoke igaragaza neza Rabin ari kumwe na bagenzi be mu kasho y’iperereza, ahari imifuka y’ifumbire, ikaba yemejwe n’abantu benshi bahazi.

  1. Amaze kohereza amajwi (audios) ari muri kasho
    Mu gihe bari bafungiye mu Cibitoke, Rabin na bagenzi be bigeze gutegekwa n’iperereza kohereza amajwi kuri mukuru wa Éloi Nkurunziza. Ayo majwi yoherejwe, agaragaza ko koko bari bafashwe kandi bari bafungiye hamwe.

Ibi bimenyetso byose bikaba bihamya ko bariho kandi bari mu maboko y’iperereza ry’u Burundi.

Impungenge z’uko Rabin yaba yishwe

Kuba Muhiza yatangiye guhakana ko Rabin yigeze afatwa, bikiyongeraho amagambo yavuze ko ashobora kuba yarishwe n’iperereza ry’u Rwanda, bitanga ishusho y’uko haba hari umugambi wo kumwica cyangwa se akaba yarishwe n’inzego z’iperereza zo mu Burundi, hanyuma inzego z’iperereza zikaba ziri kugerageza kumenya uko byakirwa n’abaturage n’amahanga.

FOCODE ivuga ko ibi ari uburyo bwo kubanza kumenyekanisha “version” y’iperereza kugira ngo igihe cyose habonetse amakuru y’urupfu rwa Rabin, igihugu cy’uburundi kizabe cyaramaze kwishakira urwitwazo.

Inyerezwa ry’abandi bantu

Amakuru yizewe aturuka muri FOCODE avuga ko kugeza ubu hari abantu benshi barimo kunyerezwa cyangwa gufungwa rwihishwa bashinjwa gusa kuba baravuganaga na Rabin. Harimo abasivili, abapolisi ndetse n’abasirikare, bose bagizwe ibikoresho byo gushyiraho igitutu mu rwego rwo guhisha ukuri.

Hari abemeza ko inzego z’iperereza zikomeje gukoresha uburyo bwo gukurikirana imiryango, inshuti n’abanyamakuru bagiye bavugana na Rabin, kugira ngo birinde ko amakuru y’ukuri ajya hanze.

Uburundi n’iyicarubozo ry’inzego z’iperereza

Ntabwo iyi ari inshuro ya mbere inzego z’umutekano z’u Burundi zishinjwa kunyereza cyangwa kwica abatavuga rumwe n’ubutegetsi. Mu myaka yashize, raporo za Amnesty International na Human Rights Watch zagaragaje uburyo iperereza ry’u Burundi rikoresha iyicarubozo, gufunga mu buryo bunyuranyije n’amategeko ndetse n’iyicarubozo rihoraho ku bantu bakekwaho kuba mu ruhande rutavuga rumwe n’ubutegetsi.

Urugero rukunze kuvugwa ni urw’abantu banyuranyije na Leta mu myigaragambyo yo mu 2015, aho benshi baburiwe irengero, abandi bakicwa mu buryo budasobanutse.

Icyo ibi bivuze ku baturage b’Uburundi

Iyi dosiye ya Rabin yagaragaje ukundi kuri gushya: ko ubutegetsi bw’i Burundi budatinya gukoresha uburyo bwo kurobanura no kwica umuntu wese ushatse kuvuga ibitandukanye n’ibyo bushaka.

Kubura kwe kwatumye abaturage benshi bibaza niba koko hari icyizere cy’uko igihugu kizava mu mwijima w’iyicarubozo no kubura ubwigenge bwo gutanga ibitekerezo.

Abaharanira uburenganzira bwa muntu bavuga ko iyo dosiye ya Rabin ari urugero rufatika rw’uko ubutegetsi bw’u Burundi bukomeje gukoresha inzego z’umutekano nk’igikoresho cy’iterabwoba aho kuba icy’umutekano.

Ubutumwa bwa FOCODE n’amaso y’amahanga

FOCODE yasabye imiryango mpuzamahanga ikorera mu Burundi gukurikirana ikibazo cya Rabin ndetse no gukurikirana impamvu hakomeje kunyerezwa abandi bantu. Yibukije ko Leta y’u Burundi ifite inshingano yo gusobanura aho uwo mugabo ari, kuko yafashwe n’inzego zayo.

Hari kandi gusaba ko Akanama k’Umuryango w’Abibumbye gashinzwe Uburenganzira bwa Muntu kakurikirana iki kibazo mu maguru mashya, kuko kuba Muhiza yaravuze amarenga y’urupfu rwa Rabin bishobora kuba igihamya cy’uko koko yapfuye cyangwa ari mu nzira yo kwicwa.

Kuba inzego z’iperereza z’u Burundi zibeshya rimwe na rimwe, ntibikuraho ukuri: Rabin yari ku butaka bw’u Burundi kandi yafashwe n’iperereza ryabwo. Amarenga ya Muhiza, amafoto, inyandiko z’imipaka, amajwi yohererejwe imiryango ye byose bigaragaza ukuri kutavuguruzwa.

Uburundi bukomeje kugaragazwa nk’igihugu gikoresha uburyo bwo kwica no kunyereza abanyagihugu, ibintu bigamije gucecekesha abatavuga rumwe n’ubutegetsi. Dosiye ya Rabin ni isomo rikomeye ku rwego mpuzamahanga, rikaba risaba ko haba igikorwa nyacyo cyo gusaba Bujumbura kubahiriza amahame y’uburenganzira bwa muntu.

Mu gihe iperereza ry’u Burundi rikomeje guhakana no gusibanganya ibimenyetso, ikibazo kimwe cyakomeje kugaruka mu mitima ya benshi: Ese koko Rabin aracyariho, cyangwa se amarenga y’uko yishwe ni ukuri?

Uwamenya amakuru yizewe akaba yayasangiza abanda, gusa igihari ni uko ashobora kuba yarishwe cyangwa se akaba ari gutegurirwa kwicwa!