Uvira: Ingurube za Perezida Ndayishimiye zitumye abantu bapfa

Uvira: Ingurube za Perezida Ndayishimiye zitumye abantu bapfa

Uvira, Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, 28 Nzeri 2025

Hari igihe amakimbirane y’imitwe yitwaje intwaro arushaho kugaragaza ko ubuzima bw’umuntu bushobora kugurwa n’ubusa. Mu mujyi wa Uvira, mu Burasirazuba bwa Kivu, haturutse inkuru idasanzwe ishimangira uko intambara z’inyungu z’abanyapolitiki n’imitwe yitwaje intwaro zikomeje gusiga abaturage mu bwigunge n’urupfu.

Kuva ku wa gatandatu w’icyumweru gishize, imirwano ikaze yahuje Wazalendo, FDLR, n’ingabo za Leta ya Congo (FARDC) ifatanyije n’inkunga y’abasirikare boherejwe na Perezida w’u Burundi, Évariste Ndayishimiye. Ariko icyatangaje abantu benshi ni uko impamvu nyamukuru yatangije iyi mirwano ari ikamyo yari itwaye ingurube zivuye mu biraro bya Perezida Ndayishimiye, zari zigenewe batayo ya FDLR ibarizwa muri Uvira.

Uko byatangiye: Ingurube zasenye amasezerano

Amakuru aturuka mu nzego z’umutekano  Uvira avuga ko ku mugoroba wo ku wa gatandatu habonetse ikamyo ipakiye ingurube zigera kuri 60, zoherejwe zivuye i Gitega mu Burundi. Byari bimenyerewe ko ibiribwa n’amatungo byoherezwa nk’uburyo bwo gushyigikira imitwe ishyigikiye Leta y’u Burundi cyangwa se abayifasha mu bikorwa byo guhungabanya RDC.

Ariko ubwo ikamyo yageraga ku nkengero za Uvira, abasilikare ba FARDC n’abacuruzi ba Wazalendo ntibashoboye kwemeranya ku buryo ingurube zigomba kugabanywa. Abasirikare ba FARDC bavugaga ko ingurube zifitanye isano n’amasezerano ya gisirikare hagati ya Kinshasa na Gitega, mu gihe Wazalendo bavugaga ko ari bo bagomba kuzihabwa nk’ishimwe ry’ubufatanye mu rugamba rwa kera.

Uko kutumvikana byahise bihinduka intandaro y’amasasu akomeye. Abantu batatu bahise bahasiga ubuzima, abandi benshi barakomereka.

Aho ibintu byageze

Umuturage witwa Kasereka Mulume, wo mu gace ka Kavimvira, yavuze ko amasasu yaturikaga nk’imbunda za mortier:

“Twumvise amasasu menshi cyane hagati ya Wazalendo na FARDC. Byatangiye ari ukutumvikana ku buryo ingurube zizaribwa. Ariko ntitwumvise ko abantu bakomeye bashobora gupfa kubera amatungo. Ibi byose byerekana ukuntu intambara zo muri Kivu ziba zidafite ishingiro, ahubwo zigamije inyungu za bamwe.”

Uruhare rwa Perezida Ndayishimiye

Ikibazo cyatangiye gufata isura ndende ubwo byemezwaga ko ingurube zari zivuye mu biraro bya Perezida Évariste Ndayishimiye. Umwe mu basirikare ba FARDC utashatse ko amazina ye atangazwa yabwiye itangazamakuru ko ayo matungo yari agenewe FDLR, nk’uko amasezerano y’ibanga yari yarashyizweho hagati y’iyo mitwe n’ingabo z’u Burundi.

Ariko uburyo bwari bwateguwe bwo kuzigeza ku bayobozi ba FDLR ntibwakurikijwe, kuko inzira zishinzwe umutekano z’akarere zarimo intambara. Aho ni ho imirwano yahereye, buri ruhande rushaka kugaragaza ko ari rwo rufite ijambo ku ngurube zoherejwe.

Ingurube zahindutse igikoresho cya politiki

Ibyo byabaye intandaro y’ibibazo byinshi. Abashakashatsi ku bijyanye n’umutekano bavuga ko uburyo amatungo cyangwa ibiribwa bikoreshwa mu gushyigikira imitwe yitwaje intwaro byerekana uko akarere ka Kivu gakomeje kugirwa uruganda rw’inyungu za politiki mpuzamahanga.

Dr. Jean Bosco Safari, impuguke mu by’umutekano, yagize ati: “Ntabwo ingurube zoherejwe kuri batayo ya FDLR ari amatungo gusa. Ni ikimenyetso cy’uburyo guverinoma y’u Burundi ikomeza kugira uruhare mu bibazo bya Congo. Iyo ayo matungo abaye intandaro y’urupfu rw’abantu, bigaragaza neza ko ari igikoresho cya politiki, aho kuba igaburo.”

Abaturage mu bwoba

Kuva ku wa gatandatu, abaturage bo mu nkengero za Uvira bari mu bwoba bukomeye. Amasoko y’aho hafi yarafunzwe, imodoka nyinshi zirahagarara. Abantu benshi bahise bahungira mu bice byegereye umupaka w’u Burundi cyangwa mu misozi iri hafi ya Luvungi.

Umubyeyi witwa Mama Chantal yagize ati: “Twari tumenyereye imirwano hagati ya FARDC na Wazalendo cyangwa M23, ariko ntabwo twari twarigeze kumva ko amatungo ashobora kuba intandaro yo kwicana. Ubu twabuze aho tujya, abana bacu baryama mu nzira nta kintu dufite.”

FDLR mu nyungu zose

Abasesenguzi bavuga ko kuba ingurube zari zigenewe batayo ya FDLR bigaragaza uko uyu mutwe w’Abanyarwanda ukomeje kugira uruhare mu bibazo bya RDC. Hari amakuru avuga ko abagize FDLR baherutse gusabwa na bamwe mu bayobozi ba FARDC gufasha mu bikorwa byo kurwanya Wazalendo, ariko ibyo bikaba bitaragezweho neza.

Bivugwa kandi ko ingurube zari zoherejwe zari zigamije gushimangira icyizere hagati ya Gitega na FDLR, mu rwego rwo gukomeza gufatanya mu bikorwa byo kugaba ibitero mu misozi ya Kivu y’Amajyepfo.

FARDC na Wazalendo: abavandimwe bahindutse abanzi

Iyi mirwano yashimangiye ko FARDC n’imitwe ya Wazalendo atari inshuti nk’uko byavugwaga kenshi. N’ubwo byari bimenyerewe ko bafatanya mu rugamba rwo kurwanya M23, amakimbirane ashingiye ku nyungu z’amafaranga n’ibiribwa akomeje kubagaragaza nk’ababura icyerekezo kimwe.

Umwe mu barwanyi ba Wazalendo yagize ati: “FARDC yadukoresheje igihe kirekire. None igihe cy’inyungu cyageze, barashaka kuduca inyuma. Ingurube zari zoherejwe kuri twe, si bo bagombaga kuzifata.”

Ihurizo ku karere

Ibibazo nk’ibi byakomeje kugaragaza ko akarere ka Kivu ari ihuriro ry’inyungu zitandukanye, zirimo iza Leta ya Congo, iza u Burundi, iza FDLR n’izindi mitwe yitwaje intwaro. Ingurube zoherejwe na Perezida Ndayishimiye zigaragaza isano ya politiki y’akarere, aho n’amatungo asanzwe ahinduka intwaro y’intambara.

Abapfuye n’abakomeretse

Imirwano yabaye ku cyumweru yatumye abantu batatu bapfa ako kanya, abandi 11 barakomereka bikomeye. Ibitaro bya Mulongwe byakiriye bamwe mu bakomerekeye mu mirwano, ariko abaganga bavuze ko hari bamwe bapfiriye mu nzira kubera kubura uburyo bwo kubageza kwa muganga.

Uko Kinshasa yabyakiriye

Guverinoma ya RDC kugeza ubu ntiratangaza byinshi ku byabaye. Umuvugizi w’ingabo za FARDC, Maj. Sylvain Ekenge, yavuze gusa ko ari “ibikorwa bya gashozantambara byatejwe n’imitwe yitwaje intwaro” kandi ko “ingabo z’igihugu zizakomeza guhashya abashaka guhungabanya umutekano.”

Ariko ntiyigeze asobanura neza uruhare rw’ingurube zoherejwe n’u Burundi.

U Burundi ntibuvuga byinshi

Ku ruhande rw’u Burundi, Minisitiri w’ingabo ntacyo aratangaza. Ariko abasesenguzi bavuga ko Guverinoma ya Ndayishimiye izagerageza kugaragaza ko ayo matungo yari agenewe “ubufasha bw’abantu basanzwe” aho kuba igikoresho cya politiki.

Inkuru y’ingurube zatumye abantu batatu bapfa muri Uvira isa n’isekeje iyo uyumvise bwa mbere. Ariko iyo uyitegereje neza, ni ishusho nyayo y’uko ubuzima bw’abantu muri Kivu bukomeje gucuruzwa nk’uko ingurube zoherejwe na Perezida Ndayishimiye zicurujwe hagati ya FARDC, Wazalendo na FDLR.

Abaturage barasaba amahoro n’umutekano, ariko imirwano iracyakomeje. Ikigaragara ni uko ibintu byose muri Kivu  kuva ku butaka, amabuye y’agaciro kugeza no ku matungo, bihinduka intwaro mu ntambara idashira.

Kandi ibi byose byerekana ko igihe cyose inyungu z’abategetsi zizaba zishyira imbere ibiribwa n’amatungo aho gushyira imbere ubuzima bw’abaturage, amaraso azakomeza kumenekera ubusa.