URUKIKO MU BUFARANSA RWAHAMIJE NICOLAS SARKOZY ICYAHA CYO GUHABWA AMAFARANGA NA GADDAFI, RUMUKATIRA IMYAKA ITANU Y’IGIFUNGO
URUKIKO MU BUFARANSA RWAHAMIJE NICOLAS SARKOZY ICYAHA CYO GUHABWA AMAFARANGA NA GADDAFI, RUMUKATIRA IMYAKA ITANU Y’IGIFUNGO
Urukiko rw’i Paris mu Bufaransa rwafashe icyemezo cy’amateka ku wa 25 Nzeri 2025, ruhanisha uwahoze ari Perezida w’iki gihugu, Nicolas Sarkozy, igihano cyo gufungwa imyaka itanu ndetse n’ihazabu ya 100.000 €, nyuma yo kumuhamya uruhare mu byaha bifitanye isano n’amafaranga bivugwa ko yakiriye ku butegetsi bwa Muammar Gaddafi, wahoze ari Perezida wa Libya.
Icyemezo cy’urukiko kivuga ko Sarkozy agomba guhita atabwa muri yombi, yajurira cyangwa atajurira. Ibi byatumye igihugu cyose cy’Ubufaransa n’amahanga yose akurikirana iki kibazo, gishobora gusiga amateka akomeye mu bijyanye n’imiyoborere, politiki, ubutabera n’imibanire y’ibihugu.
Uko icyaha cyagiye gishyirwa ahagaragara
Nicolas Sarkozy, wari Perezida w’Ubufaransa kuva mu mwaka wa 2007 kugeza mu mwaka wa 2012, yakunze kuvugwaho amakuru y’uko yakiriye amafaranga ava kuri Muammar Gaddafi, mu rwego rwo gufasha ibikorwa bye byo kwiyamamaza mu matora ya Perezida yabaye mu 2007.
Inkuru z’aya mafaranga zigeze kumvikana bwa mbere mu 2011, ubwo intambara yo muri Libya yari imaze gusenya ubutegetsi bwa Gaddafi. Abahoze ari abayobozi ba Libya, abacamanza mpuzamahanga ndetse n’abahoze ari abasirikare ba hafi ya Gaddafi, bose batangiye gutanga ubuhamya bwerekana ko hari amafaranga menshi yatanzwe na Gaddafi agafasha ubukangurambaga bwa Sarkozy.
Ibi birego byakomeje gukura, kugeza ubwo mu mwaka wa 2018 Nicolas Sarkozy yafashwe bwa mbere n’inzego z’ubutabera, akajyanwa mu iperereza ryimbitse ryamaze imyaka myinshi.
Ibyo urukiko rwabonye
Urukiko rw’i Paris rwasanze hari ibimenyetso bifatika bigaragaza ko Sarkozy yakiriye amafaranga avuye kuri Gaddafi, binyuranyije n’amategeko y’Ubufaransa n’amategeko mpuzamahanga.
Umucamanza mukuru yavuze ko: “Nta shingiro ryo kwemeza ko amafaranga yavuye mu mishinga yemewe byemewe n’amategeko. Hari inzira z’amafaranga zitagaragara neza, kandi ubuhamya bw’abahoze mu ishyaka rya Sarkozy, abahoze mu nzego za Gaddafi ndetse n’abacuruzi, bugaragaza ko hari amasezerano yabaye mu ibanga.”
Urukiko rwanzuye ko ibyo bikorwa bifatwa nk’ibikorwa byo kwakira amafaranga atemewe, ibyaha by’uburiganya no kunyuranya n’amategeko agenga imiyoborere y’amatora.
Igihano n’ingaruka
Urukiko rwategetse ko Sarkozy agomba gufungwa imyaka itanu. Igice kimwe cy’icyo gihano gishobora kurangizwa mu buryo bwo gufungwa mu rugo (assignation à résidence), ariko ibindi bisabwa bizagenwa mu buryo bwihariye.
Ikirenga kuri icyo gihano, urukiko rwamuciye n’ihazabu ya 100.000 €. Uru ni rumwe mu manza zikomeye cyane mu mateka y’Ubufaransa, kuko ari ubwa mbere Perezida wabaye ku butegetsi ahamijwe icyaha cyo kwakira amafaranga atemewe ku rwego mpuzamahanga.
Uko Sarkozy yabyakiriye
Mu gihe urukiko rwari rugaragaje icyemezo cyarwo, Sarkozy yagaragaye ashyushye, avuga ko ibi ari “ibinyoma byuzuye”.
Yagize ati: “Nta faranga na rimwe nafashe kuri Muammar Gaddafi cyangwa ku bandi bayobozi ba Libya. Ibi ni ibinyoma bikomeye, kandi nzakoresha uburenganzira bwanjye bwo kujurira kugira ngo ukuri kugaragare.”
Abunganizi be mu mategeko bavuze ko bazajurira mu cyumweru gitaha, kandi ko biteguye kugeza urubanza mu Rukiko rw’Ubujurire ndetse no mu Rukiko rw’Ikirenga (Cour de Cassation) niba bikenewe.
Reba imvano y’amafaranga
Ubushakashatsi bw’ubutabera bwagaragaje ko amafaranga asaga miliyoni 50 € ariyo yibazwa ko yageze mu bikorwa byo kwiyamamaza kwa Sarkozy mu mwaka wa 2007.
Icyo gihe, Sarkozy yari ahanganye n’abandi bakandida bakomeye, kandi amafaranga y’inkunga byagaragaye ko yagize uruhare rukomeye mu gutuma ubukangurambaga bwe buba bunini cyane, bugahindura isura ya politiki mu Bufaransa.
Bamwe mu bari hafi ya Gaddafi bahamije ko Sarkozy yari umwe mu banyapolitiki b’i Burayi bafashijwe na Libya, mu rwego rwo gushimangira imibanire ya Gaddafi n’Ubufaransa.
Impaka n’amagambo akomeye
Abasesenguzi bavuga ko uru rubanza ruzasiga igikomere gikomeye mu mateka ya Sarkozy no mu ishyaka rye ryahoze ari Les Républicains.
Umusesenguzi mu by’amategeko, Prof. Jean-Paul Morel, yagize ati:
“Ibi birerekana ko ubutabera bw’Ubufaransa butigeze bugwa mu mutego wo kureka umuntu akomeye ahunga. Ni isomo ryo kwereka abari ku butegetsi bose ko amategeko ari amwe kuri bose.”
Nyamara hari abandi bavuga ko uru rubanza rugamije gusa gusenya izina rya Sarkozy mu buryo bwa politiki, ndetse rukaba rufite imizi mu ntambara z’imbere mu Bufaransa.
Icyo bivuze ku Bufaransa
Ubufaransa bufitanye amateka maremare n’Ubwami bwa Libya bwa Gaddafi. Mu myaka ya 2000, Gaddafi yakundaga gushaka kwigarurira ibihugu bikomeye by’i Burayi, binyuze mu guha inkunga abaperezida cyangwa imitwe y’ishyaka.
Kuba Sarkozy ari umwe mu bahamijwe ko yakiriye ayo mafaranga bishobora guhindura imyumvire y’uko politiki y’i Burayi yagiye igirwaho ingaruka n’amafaranga atemewe.
Kuri ubu, hari impungenge z’uko ibi bizagira ingaruka ku cyizere abaturage b’Ubufaransa bafite ku butabera n’abanyapolitiki babo.
Aho Sarkozy yari ageze mu rugendo rwe rwa politiki
Nicolas Sarkozy yabaye Perezida w’Ubufaransa mu gihe cy’imyaka itanu (2007-2012). Yamenyekanye cyane mu miyoborere ye itavugwaho rumwe, irimo imiryango y’imari, politiki y’ubucuruzi, ndetse n’uburyo yakomeje kugira uruhare mu ntambara yo muri Libya yaje kwirukana Gaddafi.
Nyuma yo kuva ku butegetsi, yagiye agaruka mu bikorwa bya politiki ariko ntashobore kongera gutsinda amatora. Uru rubanza rushobora kuba ari ikimenyetso cy’uko urugendo rwe rwa politiki rushobora kuba rurangiye burundu.
Icyemezo cyafashwe n’urukiko rw’i Paris ku wa 25 Nzeri 2025 gishobora gusiga amateka mu mategeko n’imiyoborere y’Ubufaransa. Kuri Nicolas Sarkozy, uyu munsi ushobora kuba ari umwe mu minsi mibi cyane mu buzima bwe bwa politiki no mu buzima bwite.
Kubera ko yajuririye, urugendo ruracyari rurerure, ariko ubutabera bw’Ubufaransa bwatanze ubutumwa bukomeye: nta muntu uri hejuru y’amategeko.
Amateka y’Ubufaransa yanditse ko Perezida wayoboye igihugu yahamijwe icyaha cyo kwakira amafaranga atemewe, ahabwa igihano cyo gufungwa.