EUGENE OFFICIAL

Israel ikomeje kunengwa n’amahanga
AMAKURU MU MAHANGA POLITIKE UMUTEKANO

Israel ikomeje kunengwa n’amahanga

Sep 15, 2025

QATAR YASABYE UMURYANGO MPUZAMAHANGA GUFATIRA ISRAEL IBIHANO

Israel ikomeje kunengwa n’amahanga

Minisitiri w’Intebe wa Qatar, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim al-Thani, yongeye kugaragaza ko igihe kigeze ngo isi ihaguruke ikumire ibikorwa by’igitugu n’intambara bimaze igihe bikorwa na Israel. Mu ijambo rye rikomeye yagejeje ku itangazamakuru ndetse n’abahagarariye ibihugu n’imiryango mpuzamahanga, Sheikh Mohammed yasabye ko Israel itareberwa izuba ahubwo igafatirwa ibihano bikomeye, nyuma y’uko igabye ibitero ku bayobozi ba Hamas bari i Doha muri Qatar.

Yagize ati: “Igihe kirageze kugira ngo Umuryango Mpuzamahanga ureke kurera Israel bajeyi ahubwo utangire uyifatire ibihano ku byaha byose imaze gukora ndetse banayisabe guhagarika intambara muri Gaza imaze guhitana abantu benshi.”

Iri jambo rye ryakiriwe nk’ubutumwa bukomeye bwo gusaba impinduka mu mitegurire y’ububanyi n’amahanga mpuzamahanga, cyane cyane mu bijyanye no kubahiriza amahame y’uburenganzira bwa muntu n’amategeko agenga intambara.

Intambara ya Gaza ikomeje guhitana ubuzima

Mu mezi arenga icumi ashize, intambara muri Gaza ikomeje gufata indi ntera. Imibare y’abishwe n’abakomerekeye muri iyi ntambara imaze guhitana abantu ibihumbi, cyane cyane abasivili barimo abagore n’abana. Imiryango itandukanye irengera ikiremwamuntu nka Amnesty International na Human Rights Watch imaze kugaragaza kenshi ko ibikorwa bya Israel muri Gaza byakwitwa ibyaha by’intambara.

Sheikh Mohammed yavuze ko kuba isi ikomeje kurebera gusa ari byo bituma Israel ikomeza ibikorwa byo kuvogera ubusugire bw’ibihugu, gusenya ibikorwa remezo no kwica abaturage batagira ingano nta gahato.

Israel ikomeje kunengwa n’amahanga

Nyuma y’igitero cyagabwe ku bayobozi ba Hamas bari i Doha, Qatar yatangaje ko ibyo ari igikorwa cyo kuvogera ubusugire bwayo no gusuzugura amategeko mpuzamahanga. Iki gitero cyakomeje kugarukwaho n’abanyapolitiki bo hirya no hino ku Isi.

Uretse abayobozi b’ibihugu by’Abarabu bamaganye ibyo bikorwa, n’abandi banyapolitiki batari bake ku Isi bagaragaje ko Israel ikomeje gukora ibinyuranye n’amahame mpuzamahanga. Igitangaje ni uko mu magambo yatangajwe, na Donald Trump, Perezida wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika usanzwe afatwa nk’inshuti ya hafi ya Israel, yanenze iki gitero ndetse avuga ko “kuba Israel ikomeza gukorera ibintu bitari ngombwa ibihugu biyishyigikiye bishobora kuzahindura uko biyibona.”

Ibi byumvikanisha ko n’ubwo Amerika isanzwe ari umufatanyabikorwa ukomeye wa Israel, ubucuti bwabo bushobora kujya mu kangaratete igihe ibikorwa nk’ibi bikomeje gukorwa.

Impamvu Qatar ikomeje kugira ijwi rikomeye

Qatar isanzwe izwi nk’igihugu gifite amahirwe n’ububasha mu rwego rw’ububanyi n’amahanga. Kuva kera, cyagiye kiba umuhuza mu bibazo byinshi by’intambara n’amakimbirane mu Burasirazuba bwo Hagati. Kuba Hamas ifite icyicaro cyayo i Doha, bituma Qatar ikunda kwivugira ku kibazo cya Gaza.

Uretse kuba ifite ububasha bw’ubukungu buturuka ku mbaraga z’amavuta n’umulinga, Qatar inafite ijwi rikomeye muri Ligi y’Abarabu no mu Muryango w’Ibihugu bya Islam (OIC). Ni muri urwo rwego Sheikh Mohammed yaboneyeho gusaba ibihugu byose bihuriye muri iyo miryango kudakomeza kurebera ahubwo bigafatira Israel ibihano byubahirije amategeko.

Ese Umuryango Mpuzamahanga uzumva aya magambo?

Buri gihe iyo ikibazo cya Israel na Palestine kizamuwe mu Nteko Rusange ya Loni (UN), hagiye hagaragara kutumvikana hagati y’ibihugu bikomeye. Amerika, kimwe n’ibindi bihugu by’Uburayi, kenshi byagiye bihagarika ibyemezo byafatwaga byo gukumira ibikorwa bya Israel.

Ariko uko iminsi igenda ishira, hari ibimenyetso bigaragaza ko ibitekerezo bitangiye guhinduka. Ibihugu byinshi byo muri Amerika y’Epfo, Afurika ndetse n’Uburayi byatangiye kwamagana ibikorwa bya Israel mu buryo butaziguye.

Sheikh Mohammed yavuze ko iki ari cyo gihe nyacyo cyo gukora impinduka, agira ati: “Ntitugomba gukomeza kuba abarebera gusa. Iyo abantu bicwa amanywa n’ijoro, abana barashwe, ibikorwa remezo bisenywa, nta kindi twaba turi gukora uretse kwifatanya n’abicanyi.”

Nyuma y’iri jambo, ibinyamakuru bikomeye ku isi byasohoye inyandiko n’inyandiko-shusho bitandukanye bigaragaza uburyo Qatar ihagaze mu ruhande rukomeye rw’abaharanira uburenganzira bwa Palestine.

Mu Burayi, bamwe mu badepite b’Inteko Ishinga Amategeko y’Uburayi (EU Parliament) bavuze ko iki gitekerezo cya Qatar kigomba kwitabwaho, ko igihe kigeze ngo Israel igaragazwe nk’igihugu kidakurikiza amategeko mpuzamahanga.

Mu Burengerazuba bwa Afurika, bamwe mu banyapolitiki bavuze ko Qatar irimo kuvuga ibintu byose isi yari ikwiye kuba imaze imyaka myinshi ivuga.

Mu Burasirazuba bwo Hagati, Abarabu benshi bagaragaje ko Qatar ibaye nk’ijwi ryabo bose, kuko akenshi ibihugu byabo bitinya kwamagana Israel mu buryo bweruye kubera impamvu za politiki n’ubukungu.

Ese ibihano bishoboka ni ibihe?

Abasesenguzi b’ububanyi n’amahanga bavuga ko hari ibihano bishobora gufatirwa Israel mu gihe Umuryango Mpuzamahanga waba ufashe icyemezo cyo guhagarika ibikorwa byayo:

Ibihano by’ubukungu: guhagarika ubufatanye mu bucuruzi no mu nganda.

Guhagarika ubufasha bwa gisirikare Israel ihabwa n’ibihugu bikomeye.

Kujyana abayobozi bayo mu nkiko mpuzamahanga kubera ibyaha by’intambara n’ibyaha byibasiye inyokomuntu.

Guhagarika ibikorwa bya dipolomasi mu gihe Israel ikomeje kwinangira.

Ibi byose, Sheikh Mohammed yabigarutseho avuga ko bishobora kuba inzira nziza yo gutuma Israel ihagarika ibikorwa byo gusenya no kwica abaturage.

Ijambo rya Minisitiri w’Intebe wa Qatar ryabaye nk’isura nshya y’imyifatire mishya irimo gutangira kugaragara ku isi mu bijyanye n’ikibazo cya Palestine.

Niba koko amahanga yemera gushyira hamwe, bishobora guhindura byinshi mu buryo Israel yagiye ikora ibikorwa byayo nta nkomyi. Ariko niba bikomeje kuguma aho byari bigeze, bivuze ko amagambo ya Sheikh Mohammed azaba yarabaye nk’umuyaga uhushye ntacyo uhinduye.

Icyakora, abasesenguzi benshi bavuga ko iri jambo rizahora ryibutsa isi ko amahoro ya Gaza n’uburenganzira bwa Palestine bitazagerwaho igihe Israel igikomeza kurindwa n’ibihugu bikomeye.