NYUMA Y’UKO IKIPE YA CONGO ITSINZWE NA SENEGAL, ABAFANA BASENYE STADE
NYUMA Y’UKO IKIPE YA CONGO ITSINZWE NA SENEGAL, ABAFANA BARASENYE STADE
Kinshasa, 09 Nzeri 2025, Umukino wari utegerejwe na benshi mu bakunzi b’umupira w’amaguru muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo wahindutse isoko y’imyigaragambyo n’urusaku rwinshi nyuma y’uko ikipe y’igihugu ya RDC itsinzwe na Senegal ibitego 3 kuri 2, ibintu byasize Stade yose yangiritse bikomeye, ndetse umutekano uhungabana ku buryo budasanzwe.
UMUKINO WARI WITEZWEMO BYINSHI
Uyu mukino wabereye kuri Stade des Martyrs i Kinshasa ku wa kabiri taliki ya 09 Nzeri 2025, wari utegerejwe n’abaturage benshi cyane. Uretse kuba wari umukino w’ingenzi mu gushaka itike yo gukomeza mu mikino y’igikombe cya Afurika, nanone wari umukino ufite isura y’amarangamutima kuko RDC yari yatsinzwe imikino ibiri iheruka, bityo abafana bayo bizeraga ko imbere y’abafana babo bashobora kwigarurira icyizere.
Nyamara ibintu ntibyagenze uko byifuzwaga. Senegal, imaze igihe yigaragaza nk’imwe mu makipe akomeye ku mugabane wa Afurika, yaje yiteguye bihagije. Abakinnyi bayo barimo Sadio Mané, Ismaïla Sarr, na Kalidou Koulibaly, berekanye ubunararibonye n’ubushobozi bwo gukoresha amahirwe babonye.
Igitego cya mbere cyabonetse ku munota wa 12 gitsinzwe na Ismaïla Sarr, cyakurikiwe n’icya kabiri cya Sadio Mané ku munota wa 38. Congo yagerageje kwihagararaho binyuze kuri Cédric Bakambu, watsinze igitego ku munota wa 44, mbere y’uko igice cya mbere kirangira. Mu gice cya kabiri, RDC yabonye igitego cyo kwishyura ku munota wa 66 binyuze kuri Gaël Kakuta, gusa ku munota wa 84, Senegal yongeye kubabaza ibatsinda igitego cya gatatu cyatsinzwe na Habib Diallo.
Stade yahise yibira mu gahinda. Abafana bamwe bacecetse, abandi batangira gutukana, abandi bakubita ibiganza hasi bavuga ko ikipe yabo itazigera igira amahirwe mu mikino mpuzamahanga.
IBYABAYE NYUMA Y’UMUKINO
Mu gihe abasifuzi basifuraga umukino bavuzaga ifirimbi ya nyuma, umwuka w’amarangamutima wahise uhinduka imyigaragambyo. Abafana batari bacye bavuye mu byicaro byabo batangira gusenya intebe za Stade, abandi batangira gutera amabuye n’umucanga ku basirikare n’abapolisi bari bashinzwe umutekano.
Imodoka z’akazi z’itangazamakuru zarangijwe, amatara y’umuriro muri Stade arangizwa, ndetse bamwe mu bafana bagaragara bambura imyenda abari bambaye imyenda ya Senegal.
Umufana umwe witwa Jean-Paul Mbuyi, utuye mu mujyi wa Kinshasa, yagize ati:
“Twaje dufite icyizere ariko ikipe yacu yadohotse. Ni gute dukomeza gushyigikira abakinnyi bataduhesha ishema? Tugomba kugaragaza ko turi babi igihe batsindwa, kugira ngo abayobozi bacu babone ko duhangayitse.”
POLISI YINJIYE MURI STADE
Mu gihe ibintu byari bimaze kurenga urugero, polisi yahise yinjira mu kibuga. Yagerageje guhosha imyigaragambyo, ariko abafana bari benshi kandi bafite umujinya mwinshi. Byabaye ngombwa ko hifashishwa amasasu arasa ibyuka biryana mu maso (grenades lacrymogènes) kugira ngo abantu batatane.
Abantu benshi batangiye guhunga, abandi barafashwe bagirwa imfungwa. Ku mugoroba wo ku wa 09 Nzeri, minisiteri y’umutekano yatangaje ko abantu 126 bafashwe, harimo abakiri bato n’abakuru, bose bakekwaho kugira uruhare mu gusenya Stade no guteza akaduruvayo.
INGARUKA KU MUPIRA W’AMAGURU WA CONGO
Ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru muri Congo, FECOFA, ryahise ritangaza ko ibi bikorwa bishobora kugira ingaruka zikomeye ku ikipe y’igihugu ndetse no ku gihugu muri rusange. FIFA na CAF bishobora gufatira RDC ibihano bikomeye harimo no gukina imikino y’imbere mu gihugu nta bafana.
Perezida wa FECOFA, Dieudonné Sambi, yagize ati:
“Ni ibintu bibabaje cyane kubona abafana bacu bishe Stade yacu. Iki si igisubizo. Tugomba kwiga uburyo bwo gukosora amakosa, ariko ntibikwiye kuba intandaro yo gusenya igihugu cyacu.”
IMYIGARAGAMBYO Y’UMUPIRA W’AMAGURU YAHISE IVUGWAMO NA POLITIKI
Mu buryo budasanzwe, iyi myigaragambyo yahise inavugwamo politiki. Bamwe mu banyapolitiki bo muri RDC bavuze ko gutsindwa kwa Congo ari ingaruka z’ubuyobozi bubi no kudashora imari mu mupira w’amaguru.
Umwe mu badepite bo mu mujyi wa Kinshasa yagize ati:
“Ikipe yacu iratsindwa kuko igihugu cyacu kitujuje ibisabwa byinshi. Abakinnyi bacu ntibishyurwa neza, nta myitozo ihagije, nta gahunda ihamye. Iyo abafana barakaye, ni ikimenyetso cy’uko igihugu cyose kiri mu kavuyo.”
Mu Rwanda, bamwe mu bafana b’umupira bagiye ku mbuga nkoranyambaga bavuga ko imyitwarire y’abafana ba Congo igaragaza ikibazo gikomeye cy’imyitwarire mu mupira w’amaguru muri Afurika. Umwe mu banyamakuru b’imikino bo muri Kigali yagize ati:
“Umupira ni ishyirahamwe ry’amahoro n’ibyishimo, si intambara. Kwisenyera Stade ntibisubiza ikibazo, ahubwo bizatuma igihugu kibura n’icyizere cy’amahugurwa n’amikoro.”
ABARWAYI N’ABAKOMERETSE
Amakuru yemejwe na Croix-Rouge ya Congo yerekana ko abantu 37 bakomerekeye muri ibyo bikorwa, harimo 12 bakomeretse bikomeye kubera gukubitwa amabuye, abandi bahumwa n’ibyuka bya gaze byakoreshejwe na polisi. Abana batandatu bari hagati y’imyaka 8 na 15 barokowe mu buryo butangaje ubwo bari baguye mu kivunge cy’abantu bahungaga.
UBUSHAKASHATSI KU MYITWARIRE Y’ABAFANA
Abashakashatsi mu by’imyitwarire y’abantu bavuga ko imyigaragambyo nk’iyi ikunze kugaragara mu bihugu aho umupira w’amaguru ufatwa nk’ikintu cy’ingenzi mu buzima bwa buri munsi.
Umwarimu wa kaminuza ya Kinshasa mu ishami ry’imibereho n’imyitwarire, Dr. Esther Kalume, yagize ati:
“Abafana baba bafite amarangamutima menshi cyane. Iyo batsinzwe, babafatwa nk’igihombo cy’igihugu cyose. Niyo mpamvu habaho kwiyongera kw’umujinya bigakurura imyigaragambyo n’ibikorwa by’urugomo.”
IBYIFUZO N’AMAHIRWE YO KUBIKOSORA
Abasesenguzi b’umupira w’amaguru muri Congo bavuga ko hakenewe uburyo bushya bwo gucunga umutekano mu bibuga. Bavuga ko hakenewe:
Gushyiraho amategeko akomeye ahana abasenya ibibuga.
Kwigisha abafana kugira ngo bamenye uburyo bwo kwitwara mu gihe batsinzwe.
Kongera imishahara n’imyitozo y’abakinnyi kugira ngo bagire ubushobozi bwo guhatana.
Kugira gahunda y’igihe kirekire mu mupira aho igihugu cyubaka amakipe y’abato hakiri kare.
ICYIFUZO CY’ABAFANA
N’ubwo hari abafana benshi bakoze urugomo, hari n’abandi bagaragaje ko barambiwe imyitwarire mibi y’abaturage bagenzi babo.
Umufana witwa Marie-Louise Kanku, yagize ati:
“Twe dushaka kureba umupira mu mahoro. Iyo abandi basenya Stade, natwe badutakariza icyizere. Dukwiye guhaguruka tugaharanira ko umupira uba igikoresho cy’amahoro, si icy’intambara.”
Umukino wa RDC na Senegal ku ya 09 Nzeri 2025 ushobora kwandika amateka atari meza mu mupira wa Congo. Si ibyo gutsindwa gusa byababaje abaturage, ahubwo n’ibyabaye nyuma yo gutsindwa byerekanye ko hakenewe impinduka zikomeye mu myumvire y’abafana ndetse no mu gucunga umutekano mu mikino.
Niba RDC ishaka kongera kugirirwa icyizere mu mupira w’amaguru, ntigomba gukemura ikibazo cy’amakipe gusa, ahubwo igomba no gukemura ikibazo cy’imyitwarire y’abafana bayo. Umupira ugomba kuba isoko y’ibyishimo, ubufatanye, n’amahoro, atari isoko y’amarira n’ibihe bibi nk’ibyabaye muri Stade des Martyrs i Kinshasa.