Ikibuga cy’Indege cya Bujumbura cyagabweho igitero kidasanzwe
Ikibuga cy’Indege cya Bujumbura cyagabweho igitero kidasanzwe
Abantu bataramenyekana binjiriye mu ikoranabuhanga ry’indege, bikekwa ko ari M23 cyangwa aba hackers.
Bujumbura, mu masaha y’ijoro ryo ku wa gatandatu rishyira ku cyumweru, hagati ya saa 10:04 na 10:31 pm, ikibuga cy’indege mpuzamahanga cya Bujumbura cyabaye ikibuga cy’igeragezwa ry’icyo benshi bise “igitero kidasanzwe”. Abantu bataramenyekana binjiriye mu buryo bworoshye mu mikorere yacyo, bigera ku rwego rwo kugenzura iminota 6 ikoranabuhanga rishinzwe umutekano n’itumanaho ry’indege.
Ibi byabaye mu gihe iki kibuga cyari kimaze igihe cyifashishwa na Leta ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo mu gutunda imbunda, amafaranga, ndetse n’ibikoresho by’igisirikare byoherezwa mu duce twa Uvira, ahari indwara y’umutekano imaze igihe.
Ikibuga cyari gihanzwe amaso
Ikibuga cy’indege cya Bujumbura kimaze imyaka gifatwa nk’urwogero rw’ibanga hagati ya Bujumbura na Kinshasa. Abasesenguzi bavuga ko cyagiye kiba inzira y’ibikoresho bya gisirikare byagiye bijyanwa mu bice bya Kivu y’Amajyepfo, by’umwihariko Uvira, aho ingabo za FARDC zigerageza kwihagararaho mu ntambara zihanganira uburenganzira ku butaka.
Hari amakuru yakunze kuvugwa ariko atemezwa na leta y’u Burundi cyangwa Congo, ko haba hari amakamyo n’indege zikorera mu ibanga zipakururira ibikoresho muri iki kibuga, bikoherezwa mu masaha y’ijoro.
Igitero cy’amayobera
Abatangabuhamya bavuga ko mu masaha ya saa kumi n’ijoro, habonetse abantu bataramenyekana bakoresheje ikoranabuhanga ryateye ubwoba abashinzwe umutekano. Ntibigeze barasa cyangwa ngo bagire icyo bangiza ku buryo busanzwe, ahubwo byagaragaraga ko bari bari mu igerageza ry’ikoranabuhanga.
Bivugwa ko babashije kwinjira mu mikorere ya ILS (Instrument Landing System) n’iya ATCT (Air Traffic Control Tower), ibikoresho by’ingenzi mu guhuza indege ziba ziri mu kirere n’abagenzura umutekano wazo.
Iminota 6 gusa yari ihagije kugira ngo aba bantu bataramenyekana babe bafite ububasha bwo kugenzura uko indege zimanuka cyangwa zihaguruka. Nyuma y’ako kanya, bahise bisubira aho bari bavuye mu ibanga nk’uko bari baje.
Uburundi bwari bwarahawe ikoranabuhanga rihambaye
Ibi byateje impaka cyane kuko u Burundi bwari buherutse guhabwa n’igihugu cy’u Bubiligi ikoranabuhanga rigezweho ku rwego mpuzamahanga. Iri koranabuhanga ryari ryitezweho kwirinda ko hari abinjirira itumanaho ry’ikibuga cy’indege, ndetse rikarushaho kongera icyizere cy’ingendo mpuzamahanga.
Kubona abantu batamenyekana bashoboye kwinjira muri iri koranabuhanga, byatunguye benshi. Umwe mu mpuguke mu bijyanye n’indege yagize ati:
“Niba koko byarabaye, bivuze ko habayeho ikigeragezo gikomeye cyo kureba imbaraga za sisitemu nshya. Gusa birakomeye kwemeza niba ari abarwanyi cyangwa aba hackers.”
Amajwi atandukanye ku bakekwa
Nyuma y’iki gikorwa, hahise havuka impaka ku bakekwa.
AFC/M23: Bimwe mu binyamakuru byo mu karere byahise bikeka ko ari umutwe wa AFC/M23 ushobora kuba wihishe inyuma y’iki gitero. Bagaragaza ko uyu mutwe ufite ubumenyi bwihariye ku bijyanye n’intambara z’itumanaho, ndetse n’ubushobozi bwo gukora ibikorwa by’ubutasi mu karere kose.
Aba hackers ba Nigeria cyangwa India: Hari abandi bavuga ko hashobora kuba harimo aba hackers mu by’ikoranabuhanga baturuka hanze, nk’aba hackers bo muri Nigeria cyangwa India, basanzwe bazwi mu gucengera sisitemu z’iby’itumanaho mpuzamahanga.
Abashinzwe umutekano b’imbere mu gihugu: Abandi bakomeza kuvuga ko hashobora kuba harimo uruhare rw’abantu bo mu gihugu ubwacyo, bashobora kuba bashaka kugaragaza intege nke z’ubuyobozi cyangwa gushakisha inyungu z’imbere mu karere.
Leta y’Uburundi yacecetse
Ikindi gitangaje ni uko kugeza ubu Leta y’u Burundi ntacyo iratangaza ku byabaye. Nta tangazo ryashyizwe hanze, nta muyobozi wigeze avuga icyo babitekerezaho.
Impaka mu baturage
Mu mihanda ya Bujumbura, abantu batangiye kuvuga byinshi. Hari abavuga ko ari ibinyoma byatangajwe n’abashaka gusebya igihugu, abandi bakavuga ko ari ukuri ariko bikomeje guhishwa kugira ngo bitabangamira isura y’igihugu mu maso y’amahanga.
Umwe mu muturage yagize ati:
“Twebwe abanyagihugu tuzi neza ko hari byinshi bikorwa mu ibanga kuri iki kibuga. Kuba hari abantu bashoboye kugera kuri sisitemu yacyo, ntibitangaje. Ariko ikibazo ni ukuri kutazigera kuvugwa.”
Impuguke mu by’umutekano baravuga iki?
Abasesenguzi mu by’umutekano bavuga ko igikorwa nk’iki gishobora kuba cyarakozwe mu rwego rwo kugaragaza ko hari “imbogamizi” mu mikorere y’ikibuga.
Umwe mu basanzwe bigisha ibijyanye n’indege yagize ati:
“Iminota 6 ni myinshi cyane mu buzima bw’umutekano w’indege. Nta ndege yari mu kirere icyo gihe, ariko iyo haba hari imwe, byashoboraga gutera impanuka ikomeye. Birakwiye ko hakorwa iperereza ryimbitse.”
Umubano w’Uburundi na Congo
Iki gitero kije mu gihe umubano w’Uburundi na Congo uri mu bihe bidasanzwe. Mu gihe bamwe bavuga ko Uburundi bufasha Kinshasa mu rugamba rwo kurwanya M23, abandi bavuga ko ari uburyo bwo kugabana inyungu z’ubucuruzi bw’imbunda n’amabuye y’agaciro.
Benshi bibaza niba igitero cy’iki cyibuga kitaba ari igihamya cy’uko hari intambara y’ijwi n’itumanaho iri kuba hagati y’imitwe yitwaje intwaro n’ibihugu byo mu karere.
Icyo bivuze ku karere
Iki gitero cyerekanye ko umutekano w’ibyambu n’ibibuga by’indege muri aka karere ukiri ikibazo gikomeye. Mu gihe ibihugu byinshi bigendera ku bikoresho by’itumanaho rihambaye, ntibyigeze bitekereza ku bushobozi bw’aba hackers bashobora kubicengera.
Abaturage baracyategereje ukuri
Kugeza ubu, nta gihamya yemejwe ku buryo bweruye. Amakuru aracyavugwa mu buryo bw’ibihuha, kandi abaturage baracyategereje niba Leta izagira icyo itangaza.
Hari abibaza niba iki gitero kitaba ari intangiriro y’ibindi bikorwa bikomeye bigiye gukorerwa ku kibuga cya Bujumbura cyangwa se ari isomo ry’uko ikoranabuhanga rihambaye ritarigeze rikora nk’uko byifuzwaga.
Ikibuga cy’indege cya Bujumbura cyongeye kuba mu itangazamakuru mpuzamahanga, ariko kuri iyi nshuro biturutse ku gikorwa cy’amayobera cyakozwe mu masaha y’ijoro. N’ubwo nta wakomeretse, igikorwa cyerekanye ko umutekano w’ibibuga by’indege, ndetse n’uburyo bw’itumanaho mpuzamahanga, bikiri mu kaga.
Ese koko aba bataramenyekana bari abarwanyi ba AFC/M23? Ese bari aba hackers baturutse muri Nigeria cyangwa India? Ese hari abantu b’imbere mu gihugu barimo kugerageza kugaragaza intege nke za Leta?
Ibi byose ni ibibazo bikomeye bigitegereje ibisubizo.