EUGENE OFFICIAL

Corneille Nangaa yatangije umwaka w’amashuri mu bice byose bigenzurwa na M23: Imirimo yose irakorwa, abakozi bahembwa n’ihuriro AFC/M23
AMAKURU MU MAHANGA POLITIKE

Corneille Nangaa yatangije umwaka w’amashuri mu bice byose bigenzurwa na M23: Imirimo yose irakorwa, abakozi bahembwa n’ihuriro AFC/M23

Sep 2, 2025

Corneille Nangaa yatangije umwaka w’amashuri mu bice byose bigenzurwa na M23: Imirimo yose irakorwa, abakozi bahembwa n’ihuriro AFC/M23

Ku itariki ya 1 Nzeri 2025, Corneille Nangaa, uyoboye Ihuriro AFC/M23, yatangije ku mugaragaro umwaka w’amashuri mu turere twose tugenzurwa n’uyu mutwe. Ni intambwe ikomeye yerekana ko mu gihe Kinshasa yatangiraga igihembwe cy’amashuri ku munsi umwe, n’utundi duce turi mu maboko ya M23 twahisemo gukurikiza ingengabihe imwe. Byongeye, ibikorwa byose by’imibereho isanzwe birimo amashuri, amavuriro, amabanki, bikomeje gukora, abakozi bose bahembwa na M23.

Umwaka mushya w’amashuri watangijwe na Nangaa

Mu birori byabereye i Bunagana ku mupaka wa Uganda, Corneille Nangaa, wahoze ari Perezida wa Komisiyo y’Amatora muri RDC, kuri ubu uyoboye AFC/M23, yatangaje ko guha abana uburenganzira bwo kwiga ari kimwe mu byo iri huriro ryiyemeje.

Yagize ati: “Abana bacu ntibakwiye kuba ingwate y’intambara. Niyo mpamvu twiyemeje gutangiza umwaka w’amashuri ku itariki imwe nk’ahandi hose mu gihugu, kugira ngo duhe urubyiruko rwacu icyizere n’ahazaza.”

Aya magambo yishimiwe cyane n’ababyeyi n’abanyeshuri bari bateraniye aho, ndetse bigaragara ko AFC/M23 irimo gushaka kwiyerekana nk’ubuyobozi bufite gahunda yo gusigasira ubuzima busanzwe, n’ubwo intambara ikomeje.

Abarezi, abaganga n’abakozi ba banki bahembwa na M23

Uretse amashuri, AFC/M23 yashyizeho uburyo bwo kwishyura abakozi bose bakorera mu bice byayo.

Abarimu: bakomeje guhabwa umushahara n’ubuyobozi bwa M23, binyuze mu ngengo y’imari y’ihuriro.

Abaganga n’amavuriro: amavuriro akomeza gukora, atanga serivisi z’ibanze ku baturage; abaganga n’abaforomo nabo bahembwa n’ihuriro.

Amabanki: hari amwe mu mabanki akorera mu turere twa M23 yakomeje gukorana n’abaturage, amafranga akinjira cyangwa agasohoka mu buryo bwemewe n’ihuriro.

Umukozi wa banki yo mu gace ka Kiwanja yagize ati: “Turakora nta kibazo. Abarwayi barivuza, abanyeshuri biga, ubucuruzi bukomeza. M23 yaduhaye imishahara kugira ngo ubuzima bukomeze.”

Ibi bituma M23 isa n’ishyizeho ubuyobozi bwuzuye mu bice ifite, igaragaza ko idashaka gusa kwigarurira imirwano, ahubwo inifuza gutegeka no gutanga serivisi.

Kinshasa na M23: Amashuri yatangiye ku munsi umwe

Nk’uko byari biteganyijwe, ingengabihe y’amashuri ya Leta i Kinshasa yatangijwe na Minisiteri y’Uburezi ku wa 1/9/2025. Gusa ikidasanzwe ni uko ku munsi umwe, mu turere twose turi mu maboko ya M23, abanyeshuri nabo binjiye mu mashuri.

Ibi byongeye gushimangira ko AFC/M23 yihaye inshingano zo kugenzura ubuzima bwa buri munsi mu turere ifite. Umunyamakuru wo mu karere ka Rutshuru yaragize ati: “Binyuze mu gushyira hamwe gahunda imwe y’amashuri, AFC/M23 irerekana ko ifite ubushake bwo gushyiraho ubutegetsi bushobora guhangana n’ubwa Kinshasa.”

Ubuhamya bw’abanyeshuri n’ababyeyi

Marie-Claire, umunyeshuri w’imyaka 14 wo mu gace ka Masisi: “Byari byaranze nkeka ko nzongera gusubira ku ishuri. Ariko uyu munsi ndi hano, nishimiye kubona abarimu bacu. Nifuza kuba umwalimu mu bihe bizaza.”

Papa Jacques, umubyeyi wo mu gace ka Rutshuru, nawe ati: “Uburyo M23 yatangiye umwaka w’amashuri ku gihe bwatweretse ko ishaka gufata uburezi nk’ingingo y’ibanze. Niba abana biga, ni ikimenyetso cy’uko ubuzima bugenda busubira mu buryo, n’ubwo intambara ikiriho.”

Impuguke mu by’uburezi: “Uburezi ni intwaro ya politiki”

Abasesenguzi bavuga ko AFC/M23 iri gukoresha uburezi nk’uburyo bwo kwerekana ko ifite ubushobozi bwo gucunga abaturage. Dr. Mukeba, impuguke mu by’uburezi i Goma, yagize ati: “Kuba M23 yaratanze imishahara ku barimu n’abandi bakozi, byerekana ko irimo gushinga inzego z’ubutegetsi bw’akarere. Ariko icyo tutakwibagirwa ni uko ibi byose bikomeje gukorwa mu ntambara. Bishobora gufatwa nk’uburyo bwo gushaka icyizere cy’abaturage.”

Imbogamizi zikomeye ziracyariho

N’ubwo amashuri yatangiye, ibibazo ntibyashira:

Inyubako zasenyutse: Amashuri menshi yarangiritse kubera imirwano, abana bigira mu nsengero cyangwa mu ngo.

Abarimu bahungabanyijwe: N’ubwo bahembwa na M23, benshi baracyafite impungenge z’umutekano.

Abana bahungabanye: Hari abana benshi bari barahunze cyangwa bafite ibikomere by’ihungabana, bikabangamira imyigire yabo.

Umutekano udahagije: N’ubwo amashuri yafunguwe, igihe cyose hashobora kuba imirwano, bigatuma amasomo ahagarara.

Ese iyi gahunda izakomeza?

Abaturage benshi baribaza niba AFC/M23 izashobora gukomeza guhemba abakozi bose igihe kirekire, cyane cyane mu gihe igihugu cyose kigifite ikibazo cy’ubukungu. Hari n’abavuga ko ibi bishobora kuba uburyo bwo gushaka kwigira Leta mu buryo bwemewe.

Umusesenguzi wo muri Kigali yagize ati: “Iyo umuryango w’inyeshyamba ushobora guhemba abarimu, abaganga n’abakozi ba banki, uba uri gusenya ishusho ya Leta ya Kinshasa muri ako gace. Ariko nanone, ni ikibazo cy’uko bizamara igihe kingana gute.”

Kuva ku wa 1 Nzeri 2025, Kinshasa na M23 byatangiye umwaka w’amashuri ku munsi umwe. Ariko mu gihe Kinshasa ibikora nk’igihugu gifite ubutegetsi bwemewe, M23 yabikoze nk’umutwe w’inyeshyamba ushaka kwerekana ubushobozi bwo gutegeka.

Kuba Corneille Nangaa yarafashe iya mbere agatangiza ku mugaragaro amasomo mu bice byose bigenzurwa na M23, ndetse akiyemeza guhemba abarimu, abaganga n’abakozi ba banki, byerekana ko uyu mutwe urimo kugerageza kugaragaza isura y’ubutegetsi bwuzuye.

Ese ibi bizaba intambwe yo kugera ku bwumvikane, cyangwa se ni indi nzira yo gushimangira icyuho hagati ya Kinshasa n’utundi turere twigaruriwe? Ibyo bizagaragazwa n’igihe.