KWITEZAHO INZARA: UMUCO USANZWE ARIKO UFITE INGARUKA ZIKOMEYE KU BUZIMA

KWITEZAHO INZARA: UMUCO USANZWE ARIKO UFITE INGARUKA ZIKOMEYE KU BUZIMA

Kwitezaho inzara ku ntoki no ku mano ni imyitwarire abantu benshi bakora batabitekerejeho cyane. Hari ababitangira bakiri abana bato, abandi bakabikomeza kugeza bakuze. Abantu benshi babyita ibintu bisanzwe, rimwe na rimwe bakavuga ko ari ikimenyetso cy’ubunebwe cyangwa umuco w’abana. Ariko mu by’ukuri, iyi myitwarire izwi mu buvuzi nka onychophagia ni ikibazo cy’ubuzima gishobora kugira ingaruka zikomeye ku mubiri, ku menyo, ku ruhu, ndetse no ku buzima bwo mu mutwe.

Nk’uko ubushakashatsi bw’ishuri rya Harvard buherutse kubigaragaza, abarenga 20% by’abatuye isi bakuru bigeze kwitezaho inzara kenshi mu buzima bwabo, naho hafi 50% by’abana bari munsi y’imyaka 18 babikora rimwe na rimwe. Ni umuco waba usanzwe, ariko mu by’ukuri ni ikibazo gikwiye kwitabwaho nk’uko twitaho ibindi bintu bigira ingaruka ku buzima.

Impamvu zitera kwitezaho inzara

Kwitezaho inzara si ibintu bikorwa nta mpamvu. Inzobere mu myitwarire y’abantu bavuga ko hari ibintu bitandukanye bishobora kubitera:

1. Stress n’ihungabana

Abantu benshi bemeza ko bitezaho inzara iyo bari bafite impungenge cyangwa bari mu gihe kibagoye. Ni uburyo bwo kwihumuriza ariko budafite akamaro.

1. Kurambirwa cyangwa kutagira icyo gukora

Abana bakunda kwitezaho inzara iyo bari bategereje cyangwa nta kintu kibahugije. Abakuru nabo babikora mu bihe byo kurambirwa.

1. Kugendera ku muco

Hari abantu babikora kuko babibonanye abandi (nko mu muryango cyangwa inshuti), bikaza kuba umuco ubakurikirana imyaka yose.

1. Indwara zo mu mutwe

Mu buvuzi, kwitezaho inzara bishobora gufatwa nk’imyitwarire ya obsessive-compulsive disorder (OCD), aho umuntu ahora yumva agomba gukora ibintu runaka kugira ngo agire ituze.

1. Imico y’utwana

Abana bato benshi batangira kwiteraho inzara bitewe no gushakisha uburyo bwo kumva bafite ituze, rimwe na rimwe bikaba icyimenyetso cy’uko bakeneye kwitabwaho.

Ingaruka ku buzima bw’umubiri

1. Inzara n’intoki

Kwitezaho inzara bigira ingaruka zikomeye ku nzara n’intoki:

• Inzara zicikagurika, zikura nabi cyangwa zigasa nabi.
• Uruhu rwo ku ruhande rw’inzara rushobora kubyimbirwa (paronychia), bikabyara ibisebe cyangwa udukoko twandura.
• Gukomeretsa intoki bigatuma habonekamo amaraso kandi bikabyara ibisebe bidakira vuba.

2. Amenyo

Kwiteza inzara igihe kirekire bishobora kwangiza amenyo:

• Amenyo ashobora gucikagurika kubera gukubitishwa ku nzara.
• Hari igihe amano asunikwa imbere (malocclusion), bigahindura imiterere y’akanwa.
• Kugira isura mbi ku menyo ndetse n’indwara z’amenyo nk’uburozi (caries).

3. Indwara zo mu mubiri

Inzara zikunda gufata umwanda n’udukoko tw’indwara. Iyo umuntu azishize mu kanwa:

• Yongerera amahirwe yo kurwara indwara zo mu nda (nk’igihe ibinyabutabire n’imibuza byinjira mu gifu).
• Ashobora kwandura indwara ziterwa n’udukoko two ku ruhu cyangwa ibicurane.

Ingaruka ku buzima bwo mu mutwe

Kwitezaho inzara si ikibazo cy’umubiri gusa, ahubwo gifite n’uruhare mu mitekerereze y’abantu:

1. Guhangayika no kugwa mu kantu

Abantu benshi babikora mu gihe bafite ibibazo byo mu mutwe cyangwa stress nyinshi.

1. Kugabanya icyizere

Inzara zangiritse zishobora gutuma umuntu adatinyuka kwereka abandi intoki ze, bigatuma yumva yihishe cyangwa atagifite icyizere imbere y’abandi.

1. Kuba icyimenyetso cy’indwara yo mu mutwe

Ku bantu bamwe, byerekana ko bafite OCD cyangwa ihungabana rikomeye ritari ryagaragaraga.

Ubuhamya bw’abantu

1. Marie-Claire, umunyeshuri w’i Butare

“Nitejeho inzara kuva nkiri muto. Ubu niga muri kaminuza ariko ntabwo nabicikaho. Buri gihe iyo ndi mu kizamini, mpita ntangira kuzirya. Inzara zanjye zabaye nto cyane kandi mbona abantu banyitegereza. Bintera isoni cyane.”

2. Eric, umukozi w’ivuriro i Kigali

“Njya mbona abarwayi baje bafite ibisebe ku ntoki byaturutse ku kwitezaho inzara. Hari n’abana twasanze baranduye indwara zo mu nda bitewe n’uko bakundaga gushyira intoki mu kanwa nyuma yo kwitezaho inzara.”

3. Beatrice, umugore w’imyaka 40

“Njye nahoraga nteza inzara kugeza ubwo nagize ikibazo gikomeye ku menyo. Ubu mfite amenyo y’inyuma yangiritse, kandi umuganga yambwiye ko ari ukwicira inzara buri gihe. Byaranshegeshe.”

Uburyo bwo kubicikaho

Inzobere mu buzima bw’umutwe n’ubuvuzi zemeza ko kwitezaho inzara ari imyitwarire ishobora guhinduka n’ubwo bisaba kwihangana no gukora cyane.

1. Kumenya igihe ubikora

Gukurikiranira hafi. Ni ryari ukora icyo gikorwa: igihe ufite stress, urambiwe cyangwa uri mu bitekerezo byinshi.

1. Kugira ibindi bikorwa

Kwiga uko wahindura uburyo bwo guhangana n’ihungabana, nko gukora siporo, meditation, cyangwa kwandika.

1. Gukoresha uburyo bwo kwirinda

Gukata inzara buri gihe, kuzisiga verini cyangwa umuti usharira ku buryo igihe ugerageje kuzishyira mu kanwa biryaryata, kuko bikunze guterwa no kutanyurwa n’inganoy’inzara abantu bafite, bagahitamo gutezaho izindi, kandiiyo ngano iba yarangijwe ahanini no kuzicisha amenyo.

1. Kujya kwa muganga

Iyo ikibazo gikomeje, byaba byiza kugana inzobere mu buzima bwo mu mutwe cyangwa umu-dentist kugira ngo hagaragare impamvu nyakuri.

Isesengura ry’impuguke

Dr. Jean Baptiste Mukunzi, inzobere mu buzima bwo mu mutwe mu bitaro bya CHUK, yagize ati: “Kwitezaho inzara si ibintu byoroheje. Buri gihe aho tubibona, tugomba kureba niba hari stress nyinshi cyangwa OCD iri inyuma. Abantu ntibagomba kubifata nk’ibintu bisanzwe gusa, ahubwo bagomba gusobanukirwa ko bishobora kuba ikimenyetso cy’indwara ikomeye.”

Kwitezaho inzara ku ntoki no ku mano ni imyitwarire abantu benshi bafata nk’ibisanzwe, ariko mu by’ukuri ifite ingaruka zikomeye ku buzima bw’umubiri n’ubwo mu mutwe. Ni ikibazo gikeneye kwitabwaho, cyane cyane ku bana n’urubyiruko.

Kwita ku nzara zacu, ku menyo yacu, no gusobanukirwa uko twahangana n’ihungabana bishobora kudufasha gucika kuri uwo muco.