EUGENE OFFICIAL

UVIRA: UMUJYI WAHINDUTSE GEREZA KU BANYAMULENGE
AMAKURU MU MAHANGA POLITIKE UMUTEKANO

UVIRA: UMUJYI WAHINDUTSE GEREZA KU BANYAMULENGE

Aug 31, 2025

UVIRA: UMUJI WAHINDUTSE GEREZA KU BANYAMULENGE

Umujyi mu mwijima w’urwango

Uvira, umujyi uri ku nkengero z’ikiyaga cya Tanganyika, ni umuyoboro ukomeye w’ubucuruzi n’ubuhahirane hagati ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Uburundi n’u Rwanda. Ariko uyu munsi, ishusho yawo ikomeje kugenda isobanurwa mu magambo yuje ubwoba: “Umujyi wabaye gereza y’abaturage bawo.”

Ku Banyamulenge, ubuzima bwahindutse intambara isanzwe kandi isesekaye mu buzima bwa buri munsi. Mu minsi yashize, hashyizweho inzitizi ebyiri z’amarorerwa mu bice bya Kasenga na Kavimvira, ku mupaka wambukiranya uhuza Uvira n’Uburundi. Inzitizi zisa n’inkuta z’irondabwoko, kuko zigamije kwima uburenganzira umuntu wese wo mu bwoko bw’Abanyamulenge.

Ubu, nta Munyamulenge wemerewe kwambuka ngo ajye i Bujumbura, nta n’uwemerewe gutembera mu bice byinshi bya Uvira. Uko ugiye kugenda, inzitizi z’urwango ziba zikugose.

  1. Inzitizi z’irondabwoko: Kasenga na Kavimvira

Kasenga na Kavimvira byabaye nk’ibimenyetso bigaragaza uko umupaka ushobora guhindurwa inkuta z’akarengane. Aho abaturage bandi bashobora kunyura, Abanyamulenge bahagarikwa, bakabuzwa n’umutima mubi n’urwango rwambitse ubutegetsi uburakari.

Umwe mu baturage twahuriye i Kavimvira yavuze ati: “Umunsi wose tugenda tubona abacuruzi b’andi moko bagenda, bagacuruza, bagataha. Ariko iyo hagize Umumunyamulenge uhagera, bamusubiza inyuma. Iyo ashaka kwihagararaho, bamuhonda inkoni cyangwa bakamufunga.”

Ibi byatumye Abanyamulenge babura uburenganzira bwo kugera ku masoko yo hakurya y’umupaka, aho bari basanzwe bacuruza ibiribwa, amatungo n’ibindi bicuruzwa.

  1. 2. Uvira: Umujyi wabaye icyuho cy’akarengane

Uvira ntikigaragara nk’umujyi usanzwe. Ku Banyamulenge, ni nk’inkambi yabashyinguwemo ku ngufu.

Bemererwa gusa gutura mu turere tubiri: Kimanga na Namyanda. Utundi duce tw’umujyi twahindutse “zones interdites”; ahantu batemerewe gutambuka.

Ibi byose bikomezwa n’itegeko ritanditse: nyuma ya saa kumi n’ebyiri z’umugoroba, nta Munyamulenge ugomba kugaragara hanze. Uwabigerageza yafatwa nk’umunyabyaha.

Umusore witwa Daniel, twamusanze muri Kimanga, yagize ati: “Iyo saa kumi n’ebyiri zigeze, n’iyo waba ugiye kugura imiti ku ivuriro, ntushobora gusohoka. Abashinzwe umutekano bakwita intasi. Ubuzima bwacu ni nk’ubw’imbeba ziri mu kagozi.”

  1. Ubuhamya bw’amarira: abaturage mu gahinda

Inkuru ziva mu miryango zigaragaza ishusho y’ubuzima buteye agahinda.

Maman Esther, umubyeyi w’abana batatu, ati: “Umwana wanjye mukuru yacikirije ishuri. Ishuri rye riri mu gice kitari icyacu. Twagerageje kumwohereza rimwe, baramudusubiza. None ubu yicaye mu rugo. Kuri twe, uburenganzira bwo kwiga ntibukiriho.”

David, umusore w’imyaka 20, ati: “Bavuze ko tuba muri Kongo, ariko ntabwo turi abaturage bayo. Iyo tubuze uburenganzira bwo kugenda, ubwo se tuba turi bande?”

Umukecuru witwa Sifa, afite imyaka 67, ati: “Nabonye intambara nyinshi mu buzima bwanjye, ariko sinigeze mbona ikintu nk’iki. Ubu aho kugwa ku rugamba, turapfa buhoro buhoro mu ngo zacu, twicwa n’inzara, agahinda n’akarengane.”

  1. FARDC n’ingabo z’u Burundi: Abarebera cyangwa abaterankunga?

Ibintu byose birimo kubera muri Uvira ntibyaba bishoboka hatabayeho kurebera kw’inzego z’umutekano. Mu mujyi habarizwa ingabo za FARDC, n’iz’u Burundi ziri mu bikorwa by’ubufatanye.

Ariko abaturage bavuga ko izi ngabo zirebera nk’abashyitsi.

Umwe mu ntagondwa za sosiyete sivile yagize ati: “Ntitwumva icyo abo basirikare bahari gukora. Niba bari hano ngo barinde abaturage bose, kuki bemera ko Abanyamulenge bakorerwa irondabwoko imbere yabo? Kuba barebera gusa ni ugushyigikira mu ibanga.”

  1. Ubukungu bwahirimye: Abacuruzi mu gihirahiro

Kuva kera, Abanyamulenge bari bazwi nk’abacuruzi n’aborozi bakomeye mu karere. Ubucuruzi bwabo bwari bugizwe n’ubutembere bw’amabuye y’agaciro, amatungo n’ibiribwa hagati ya Kongo, Uburundi n’u Rwanda.

Ariko ubu, inzitizi za Kasenga na Kavimvira zahiritse byose.

Umucuruzi witwa Safari yagize ati: “Twari dufite ubucuruzi bukomeye hagati ya Bujumbura na Uvira. Ubu twarahombye. Abana bacu nta kintu tukibaha. Ni nk’aho twasubijwe mu bihe bya kera, aho twari impunzi mu gihugu cyacu.”

  1. Uburenganzira bwa muntu: Ijwi ridashira

Imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu yamaganye kenshi ibiri kubera muri Uvira. Ariko kugeza ubu, nta gikorwa gifatika.

Raporo imwe ya sosiyete sivile i Bukavu ivuga iti: “Kwima abaturage uburenganzira bwo kugenda, kubabuza amasoko, no kubashyiriraho amasaha yo kuba mu rugo bishingiye ku bwoko, ni uguhonyora amahame y’uburenganzira bwa muntu ku rwego rwo hejuru.”

  1. Politiki y’akarere: Iherezo ry’ubumwe?

Abasesenguzi bavuga ko ikibazo cya Uvira kigaragaza byinshi ku mibanire y’ibihugu byo mu karere. Uburundi buba bugaragarwaho icyizere gike, mu gihe Leta ya Kinshasa ishinjwa kutita ku kibazo cy’uburenganzira bw’ubwenegihugu bw’Abanyamulenge.

Umusesenguzi umwe i Nairobi yagize ati: “Ibi si ibibazo bya Uvira gusa. Ni ishusho y’uko ikibazo cy’ubwenegihugu bw’Abanyamulenge gikomeje kuba igikoresho cya politiki mu karere kose. Igihe cyose bidakemuwe, umutekano wa Afurika yo hagati uzakomeza kuba mu kangaratete.”

  1. Guceceka kw’amahanga

Abanyamulenge bavuga ko bumva baretse burundu amahanga. MONUSCO, ONU n’indi miryango mpuzamahanga iracyacecetse cyangwa ikavuga amagambo gusa atagira ibikorwa.

Umusore umwe wo muri Namyanda yagize ati: “Bavuga ko baje kuturinda, ariko ntacyo tubona. Iyo twicwa cyangwa duhezwa, ntawutuvugira. Kandi amahanga yose ararebera.”

Uvira, umujyi uri hagati y’ubuzima n’urupfu

Uyu munsi, Uvira si umujyi usanzwe. Ni ikimenyetso cy’uko urwango rushobora guhindura ubuzima bw’abantu igisenzegeri. Ni ishusho y’uko ubutegetsi bushobora guceceka imbere y’akarengane, bugahindura abaturage b’igihugu nk’imbohe mu rugo rwabo.

Abanyamulenge baracyariho, baracyarwana no kubaho mu bucece, ariko isi yose irebera. Ikibazo gisigaye ni iki: ni ryari, kandi ni nde, uzavuga ijwi rirenga ngo “ibiri kubera muri Uvira bihagarare!”