RDC, Kenya na Leta Zunze Ubumwe za Amerika: Intambara, umutekano, politiki n’uburenganzira bwa muntu
Mu ijoro ryo ku wa 29 rishyira 30 Kanama 2025, ibice bitandukanye bya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), u Rwanda, Kenya na Leta zunze Ubumwe za Amerika byabaye indiri y’amakuru akomeye akomeje kugaragaza uburyo politiki, umutekano n’uburenganzira bwa muntu bihura mu buryo bukomeye muri aka karere ndetse no ku rwego mpuzamahanga.
- Goma: Haraye urusaku rw’imbunda ziremereye mu gace ka Munigi
Mu masaha ya saa yine z’ijoro, abaturage bo mu gace ka Munigi, mu nkengero z’umujyi wa Goma, bakangutse bumva urusaku rw’imbunda ziremereye n’amasasu adasanzwe. Amakuru aturuka ku baturage agaragaza ko habaye imirwano hagati ya FDLR ifatanyije na Wazalendo barwanye n’inyeshyamba za AFC/M23.
Abaturage bahungiye mu nkengero za Goma bavuze ko amasasu yamaze amasaha arenga atatu. Umwe mu bahatuye yagize ati:
“Byari biteye ubwoba, twumvise ibisasu bikomeye nk’ibyo twumvaga muri 2022. Umuryango wanjye wahungiye ku rusengero rwa CEPAC i Goma kugira ngo turare mu mutekano.”
Amakuru yemeza ko iyi mirwano yahitanye abantu batandatu, harimo abasivili babiri.
- Minembwe/Mikenke: FARDC yaraye ikoresheje drone mu mirwano
Mu Minembwe no mu gace ka Mikenke ho muri Kivu y’Amajyepfo, FARDC yaraye ikoresheje indege ntoya za gisirikare (drones) mu kurwanya imitwe yitwaje intwaro ikorera muri ako gace.
Abaturage bo muri Minembwe bavuze ko bumvise urusaku rw’ibisasu byaturikaga mu misozi, ndetse hari n’amazu yatwitswe. Umuturage witwa Nyiranyamibwa wo muri ako gace yagize ati: “Twabonye ibisasu byaturukaga mu kirere. Abana twabahungishije mu misozi, abakecuru baraye hanze.”
Kugeza ubu, ntiharamenyekana neza umubare w’abahitanywe n’iyo mirwano, ariko amakuru avuga ko abantu batari munsi ya 20 bishwe.
- Goma: AFC/M23 yasohoye itangazo ku bapfuye i Bukombo
Nyuma y’iyo mirwano, umutwe wa AFC/M23 wasohoye itangazo rikomeye ryo kwamagana ibikorwa bya FARDC n’imitwe yifatanyije na yo. Itangazo ryashyizweho umukono na Maj Gen Willy Ngoma, umuvugizi w’AFC/M23, rivuga ko mu gace ka Bukombo, abasivili 17 biciwe mu gitero cya FARDC n’inyeshyamba za FDLR.
Iryo tangazo rivuga ko “Leta ya Congo ikomeje kurenga ku masezerano y’amahoro yashyizweho umukono i Doha na Washington DC, ikoresha imitwe y’iterabwoba nka FDLR mu kwica abaturage b’inzirakarengane”.
- Kinshasa: Umunyamakuru Tuver Wundi yafunzwe avuye i Goma
Mu murwa mukuru wa Kinshasa, umunyamakuru w’itangazamakuru rikomeye rya “Actualité.CD”, Tuver Wundi, yafashwe nyuma y’uko avuye i Goma atara inkuru ku mirwano.
Amakuru avuga ko yafashwe n’inzego z’umutekano akigera ku kibuga cy’indege cya N’djili. Bagenzi be bavuga ko azira inkuru yari amaze gutangaza ivuga ko FARDC yishe abaturage i Bukombo.
Umuryango uharanira ubwisanzure bw’itangazamakuru, Journalistes en Danger (JED), watangaje ko “ukomeje guhangayikishwa n’ifungwa ry’abanyamakuru muri RDC”.
- Bunia: Umunyamakuru wa Radio UniBu na we arafunze
Mu ntara ya Ituri, umunyamakuru wa Radio UniBu na we yatawe muri yombi azira gutangaza amakuru ku bikorwa bya FARDC n’inyeshyamba za CODECO. Abaturage bavuga ko ibyo bikorwa byo gufunga abanyamakuru bigamije guhisha amakuru y’ukuri ku byerekeye ihungabana ry’abaturage.
- Uvira: Gen Makenga atanze ultimatum
Amakuru aturuka mu mujyi wa Uvira aravuga ko Gen Sultan Makenga, umwe mu bakuriye AFC/M23, yatangaje ko agiye gufata ingamba zikomeye mu gihe FARDC n’imitwe iyifasha idahagaritse ibitero ku baturage.
Mu itangazo ryasohowe n’uyu muyobozi, yavuze ko “Uvira igomba gucungirwa umutekano mu buryo bwihuse, bitaba ibyo AFC/M23 izafata umwanzuro ukomeye wo kurengera abaturage b’i Mulenge n’ahandi bahigwa n’imitwe yitwaje intwaro”.
- Goma: Umuyobozi wa HCR ku isi yasuye umujyi
Kuri uyu wa gatanu, Umuyobozi Mukuru w’ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku mpunzi ku isi (Filippo Grandi) yageze i Goma nyuma yo gusura Kigali na Nkamira mu Rwanda.
Yahuye n’abayobozi ba AFC/M23, aho yabasabye gufasha mu nzira yo gushakira amahoro impunzi z’Abanyekongo, kugira ngo zibashe gutahuka mu mahoro.
- Rwanda/RDC/USA: Ikigo SAFE cyakira intumwa
Mu rwego rwo gushakira ibisubizo ibibazo by’ubukungu n’ishoramari, ikigo cyo muri Leta zunze Ubumwe za Amerika kitwa SAFE (Strategic Africa Future Enterprise) cyakiriye intumwa zo mu Rwanda na RDC.
Ibi biganiro bigamije kureba uko ibigo byo muri Amerika byashora imari mu bihugu byombi, mu rwego rwo guca intege intambara zishingiye ku bukungu no gushakira abaturage akazi.
Umwe mu bakozi ba SAFE yagize ati:
“Ntidushobora gutegereza ko amahoro abanza kuboneka, ahubwo ishoramari ryacu ni kimwe mu bizana amahoro arambye.”
- Kenya: Impirimbanyi z’uburenganzira bwa muntu zirega Perezida Ruto
Mu gihugu cya Kenya, impirimbanyi z’uburenganzira bwa muntu zatangaje ko zashyikirije urukiko ikirego kirebana n’icyemezo cya Perezida William Ruto cyo gushyiraho itsinda rishinzwe gukurikirana indishyi z’akababaro ku bahohotewe mu myigaragambyo yo mu 2017.
Izi mpirimbanyi zivuga ko icyo cyemezo “kitemewe n’amategeko kuko kigaragara nk’icyo gucecekesha imiryango iharanira ubutabera”.
- USA: Perezida Trump yakuyeho uburinzi bwa Kamala Harris
Mu mahanga, muri Leta zunze Ubumwe za Amerika, Perezida Donald Trump yafashe icyemezo gikomeye cyo gukura uburinzi bwahabwaga Kamala Harris, wabaye Visi-Perezida.
Iki cyemezo cyateje impaka zikomeye muri Amerika, bamwe bavuga ko ari icyemezo cya politiki gishingiye ku rwikekwe. Abatavuga rumwe na Trump bavuga ko “kugira ngo igihugu kigumane icyubahiro cyacyo, abayobozi bose bakuru bacyuye igihe bagomba guhabwa umutekano uhagije”.
Izi nkuru zerekana ishusho y’uko akarere kari mu bibazo bikomeye by’umutekano, ubwisanzure bw’itangazamakuru, uburenganzira bwa muntu n’ubukungu. Ku ruhande rumwe, RDC iracyugarijwe n’intambara ikomeje gutwara ubuzima bw’abaturage; ku rundi ruhande, ibihugu nka, Kenya na Amerika biracyafata ibyemezo bikomeye bigira ingaruka ku bukungu no ku mibanire mpuzamahanga.
N’ubwo hakomeje kugeragezwa amasezerano y’amahoro, haracyari ikibazo cy’uko ayo masezerano yubahirizwa, cyane cyane mu burasirazuba bwa Congo. Uburyo bwo gushakira ibisubizo birambye ibibazo by’umutekano n’ubukungu ni byo bizagena uko aka karere kazaba keza cyangwa kagakomeza kuba mu rungabangabo.