Bamwe mu bimukira birukanywe muri Amerika bamaze kwakirwa mu Rwanda
Mu gihe ibihugu byinshi byo ku mugabane wa Afurika bikomeje kugaragaza impungenge ku kibazo cy’abimukira, u Rwanda rwongeye kuba ku isonga mu kugaragaza ubushake bwo kwakira abimukira birukanywe muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Abaturage bagera ku magana, bakomoka mu bihugu bitandukanye byo ku mugabane wa Aziya na Amerika y’Amajyepfo, bamaze kugera mu Rwanda nyuma yo kwirukanwa muri Amerika hashingiwe ku masezerano yasinywe mu gihe cy’ubutegetsi bwa Donald Trump.
Aya masezerano yari agamije gushakira ibisubizo ikibazo cy’abimukira bataremererwa uburenganzira bwo gutura muri Leta zunze Ubumwe za Amerika, cyane cyane abaje gusaba ubuhungiro ariko bakabwirwa ko batajuje ibisabwa. Urwanda rwemeye gukorana na Washington mu kwakira bamwe muri abo bantu, rubaha ubuzima bushya no kubafasha kongera guhangana n’ejo hazaza.
Amasezerano ya Kigali na Washington
Amasezerano yo kwakira aba bimukira yasinyiwe hagati y’Urwanda na Leta Zunze Ubumwe za Amerika mu ntangiriro z’umwaka wa 2019, ubwo Donald Trump yari akiri Perezida. Mu gihe benshi bari batunguwe no kubona igihugu gito nk’Urwanda cyemera gupakira umutwaro ukomeye nk’uwo, Kigali yo yavuze ko ibi ari umusanzu wacyo mu guharanira amahoro, ubumwe n’umutekano ku isi.
Mu itangazo ryasohowe icyo gihe, Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga y’u Rwanda yavuze ko igihugu gifite ubunararibonye mu kwakira abimukira, cyane cyane gikesha ubufatanye n’Umuryango w’Abibumbye ushinzwe impunzi (UNHCR). U Rwanda rwari rusanzwe rufite inkambi z’impunzi zibarirwa mu bihumbi by’abaturutse muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo n’Uburundi, bityo ubunararibonye bwo kubacumbikira, kubitaho no kubafasha kwinjira mu buzima busanzwe rwari rubusanganywe.
Ku ruhande rwa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, amasezerano n’u Rwanda yabaye igisubizo cy’igihe gito cyari gikenewe cyane. Mu gihe ubutegetsi bwa Trump bwari buzwiho gukaza imigambi igamije kugabanya abimukira, kwirukana abatajuje ibisabwa no gufunga imipaka, byari ngombwa gushaka ahandi abo bantu bajyanwa. Urwanda, rwabaye igisubizo cyihuse.
Abimukira bageze mu Rwanda: ubuzima bushya
Mu byumweru bishize nibwo itsinda rya mbere ry’abimukira birukanywe muri Amerika ryageze ku kibuga cy’indege mpuzamahanga cya Kigali. Abenshi mu bageze mu Rwanda bakomoka mu bihugu byo mu majyepfo ya Amerika nka Honduras, El Salvador, Nicaragua na Guatemala, mu gihe abandi bakomoka mu bihugu byo muri Aziya nka Afghanistan, Pakistan ndetse n’u Buhinde.
Bageze i Kigali, bakiriwe n’abayobozi b’inzego zishinzwe abinjira n’abasohoka ndetse n’abashinzwe imicungire y’abimukira muri Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu. Abenshi batangiye gushyirwa mu bigo by’agateganyo aho babanza guhabwa ubufasha bw’ibanze: ibyo kurya, aho kurara n’ubuvuzi bwihutirwa. Nyuma y’igihe gito, biteganyijwe ko bazimurirwa mu bice bitandukanye by’igihugu aho bazahabwa uburenganzira bwo gutura no gukora imirimo ibinjiza mu buzima busanzwe.
Umwe muri abo bimukira, witwa Juan Carlos ukomoka muri Honduras, yagize ati:
“Icyo twari dukeneye ni amahoro n’ubuzima bushya. Twagerageje kujya muri Amerika ariko ntabwo byakunze. Kuba u Rwanda rwatwemeye, ni ikimenyetso cy’uko isi igifite abantu batekereza ku bandi.”
U Rwanda n’ubunararibonye mu kwakira abimukira
Si ubwa mbere u Rwanda rwiyemeje kwakira abimukira bavuye mu bihugu byo kure. Mu 2019, igihugu cyakiriye impunzi ziturutse muri Libya zari ziri mu bibazo bikomeye. Abantu benshi bari bafungiye mu nkambi z’abimukira muri Libya, aho ubuzima bwabo bwari mu kaga kubera urugomo, guhohoterwa ndetse n’icuruzwa ry’abantu.
Kigali yabemereye kubakira mu buryo bw’agateganyo, ikabaha ubufasha bwa ngombwa mu gihe bategereje kubona ibindi bihugu bibakira burundu. Iyi gahunda yafashwe nk’ikimenyetso gikomeye cy’uko u Rwanda rufite ubushake bwo gufata iya mbere mu kubungabunga ubuzima bwa muntu.
Kuri iyi nshuro, kuba u Rwanda rwongeye kwemera kwakira abimukira birukanywe muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika ni ikimenyetso cy’uko politiki yarwo idahinduka: guha agaciro umuntu mbere ya byose.
Ibitekerezo by’abaturage
Ntibyakunze kugenda kimwe mu baturage bose. Bamwe mu banyarwanda babona ko kwakira abimukira ari intambwe nziza kandi igaragaza umutima wa kimuntu igihugu gifite.
Claudine Uwase, umunyeshuri muri kaminuza ya Kigali, yagize ati:
“U Rwanda ni igihugu gito kandi gifite ibibazo byacyo byinshi. Ariko kuba twemera kwakira abimukira bavuye ku yindi migabane, bituma tubona ko igihugu cyacu gifite umutima munini. Ni isomo ryiza ku bandi.”
Jean Baptiste Niyonsaba, umucuruzi mu mujyi wa Kigali, yagize ati: “Njye ndabona ibi bidufasha nk’igihugu.
Ibibazo n’amahirwe
Kwakira abimukira baturutse mu mahanga bifite ibibazo byabyo. Mu buryo bw’ubukungu, bisaba amafaranga menshi kugira ngo abimukira babashe kubaho neza, bagire aho baba, ubuvuzi n’amashuri ku bana babo. Mu buryo bw’imibereho, bishobora guteza impungenge ku baturage bumva ko amasoko yo gushaka akazi ashobora kugabanuka kubera abarimo gushya.
Ariko ku rundi ruhande, ibi bifite amahirwe. Abimukira benshi bazana ubumenyi, ubushobozi, ndetse n’ubushake bwo gukora. Mu mateka y’isi, ibihugu byinshi byateye imbere biturutse ku mpano n’imbaraga z’abimukira. U Rwanda rushobora kungukira mu kuba ruba igihugu cyakira abantu bafite inzozi nshya n’ubushake bwo kubaka ubuzima bushya.
U Rwanda hagati y’amahanga
Kwemera kwakira abimukira birukanywe muri Amerika bituma u Rwanda rubona isura nshya ku ruhando mpuzamahanga. Kigali igaragazwa nk’igihugu gifite politiki y’ubumuntu, gishyira imbere ubuzima n’agaciro ka muntu.
Ibi bishobora no gufasha igihugu mu mubano wacyo na Washington, bikazana amahirwe mashya mu bufatanye mu bukungu, uburezi n’umutekano. Kuri bamwe, ibi ni amahirwe u Rwanda rukoresha kugira ngo rurusheho kubaka isura nziza yo kuba igihugu cyizewe mu mahanga.
Inzira ikiri ndende
N’ubwo hari ibyo kwishimira, urugendo ruracyari rurerure. Abimukira bamaze kwakirwa bakeneye guhabwa uburyo bwo kwinjira mu buzima busanzwe, kwiga ururimi, kubona akazi, ndetse no kwiyumvamo ko ari igice cy’umuryango nyarwanda.
U Rwanda rushobora kwifashisha amasomo rwakuyemo mu kwakira impunzi ziturutse mu bihugu by’abaturanyi, ariko nanone rukagira uburyo bushya bwihariye bwo kwita kuri aba baturutse kure cyane.
Kwakira abimukira birukanywe muri Amerika ni urugendo rushya mu mateka y’u Rwanda. Ni urugendo rugaragaza isura y’igihugu gishyira imbere ubuzima bwa muntu kuruta inyungu zindi. Ariko kandi, ni urugendo rufite ibibazo byinshi bikeneweho ubushishozi.
Abaturage bamwe babyakiriye nk’ikimenyetso cyiza cy’ubumuntu, abandi bagaragaza impungenge ku buryo bizagira ingaruka ku bukungu n’imibereho yabo. Ku rwego mpuzamahanga, ibi bishyira u Rwanda mu murongo w’ibihugu bifite ijwi rikomeye mu gusubiza ikibazo cy’abimukira ku isi.
Ese u Rwanda ruzabasha guhangana n’ingaruka zose zituruka kuri iki cyemezo? Ese aba bimukira bazabona ubuzima bushya n’umutuzo bashakaga? Ibyo byose ni ibibazo bizasubizwa n’igihe.
Ariko icy’ingenzi, uyu munsi Kigali yongeye kugaragaza ko itekereza ku buzima bwa muntu, ikerekana ko igihugu gito gishobora kugira umutima munini kuruta igihangange.