Mu misozi miremire ya Minembwe humvikanye urusaku rw’amasasu, inkongi n’amajwi y’abantu basaba ubufasha
Mu misozi miremire ya Minembwe humvikanye urusaku rw’amasasu, inkongi n’amajwi y’abantu basaba ubufasha
Intambara yongeye kwibasira Minembwe: FARDC, FDLR, Wazalendo, Abacanshuro n’Ingabo z’u Burundi barashinjwa kwica abasivili muri Kadasomwa n’utundi dusantere tw’abanyamulenge
Ku matariki ya 26 kugeza ku ya 27 Kanama 2025, mu misozi miremire ya Minembwe iri mu ntara ya Sud-Kivu muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, humvikanye urusaku rw’amasasu, inkongi n’amajwi y’abantu basaba ubufasha. Amakuru aturuka mu baturage ndetse n’imiryango irengera uburenganzira bwa muntu yemeza ko ingabo za Leta ya Congo (FARDC) zifatanyije n’umutwe w’iterabwoba wa FDLR, inyeshyamba za Wazalendo, bamwe mu bacanshuro ndetse n’ingabo z’u Burundi bagabye ibitero ku midugudu ya Kadasomwa n’indi mitumba yegeranye yiganjemo Abanyamulenge.
Abaturage bavuga ko ibyo bitero byahitanye ubuzima bwa benshi, abandi bagakomereka, ndetse abagera ku bihumbi bakava mu byabo. Ibi bikorwa byiswe “icuraburindi ryo kurwanya abaturage” byabaye mu gihe hashize amezi make gusa hemejwe amasezerano y’agahenge hagati ya Leta ya Kinshasa n’imitwe yitwaje intwaro, arimo Ihuriro AFC/M23.
Bamwe mu banyapolitiki ndetse n’impirimbanyi z’uburenganzira bwa muntu bavuga ko ibi bitero ari ikimenyetso simusiga cy’uko ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi budashaka guhesha agaciro amasezerano y’agahenge.
Nk’uko byatangajwe n’umwe mu bahagarariye imiryango y’abanyamulenge ukorera i Nairobi, yagize ati: “Iyo FARDC yifatanya n’imitwe isanzwe izwiho kugira uruhare muri jenoside yo mu Rwanda nka FDLR, byerekana ko intambara ibaye gahunda yemewe n’ubuyobozi aho kuba kwirwanaho. Abasivili b’abanyamulenge baricwa, amazu yabo aratwikwa, n’amakanisa yabo akibwa, byose bigakorwa mu izina ryo gusigasira ubusugire bwa Kongo.”
Aba banyapolitiki bavuga ko mu gihe Kinshasa ikomeza politiki yo guhuza ingabo za Leta n’imitwe y’abicanyi, agahenge ntaho kazava.
Ubuhamya bw’abarokotse
Abaturage benshi bavuye i Kadasomwa batangaje ko bari mu gahinda gakomeye. Uwitwa Déborah Nyamugisha, umukecuru w’imyaka 63, yabwiye abanyamakuru ati: “Baje nijoro, batwika inzu, barasa abantu. Twirutse mu misozi dushonje, abana barira mu gicuku. Ubu sinzi aho abana bacu bari cyangwa niba bakiri bazima.”
Undi muturage w’umusore witwa Jonathan Mboneza yavuze ko yabonye abavandimwe be batatu barashwe imbere y’amaso ye. Yagize ati: “Ibyo nabonye ntibisanzwe. Byari nk’aho abantu bari ku isoko, bagahita baraswa nta mpamvu. Ntawari ufite intwaro mu baturage. Bari abasivili gusa.”
Amakuru akomeje kuvugwa n’abaturage yemeza ko abana n’abagore aribo bahuye n’ingaruka nyinshi, bamwe bagafatwa ku ngufu abandi bakaraswa mu buryo bw’akarengane.
Abashinzwe umutekano bahakanye uruhare rwabo
Ku ruhande rwa Leta ya Congo, umuvugizi w’ingabo za FARDC ku rwego rwa Sud-Kivu yahakanye ko ingabo za Leta zaba zaragize uruhare mu kwica abasivili, ahubwo avuga ko bari mu bikorwa byo “kurwanya ibyihebe n’imitwe yitwaje intwaro isenya igihugu”.
Yagize ati: “Abaturage bagomba kumenya ko hari imitwe yitwaje intwaro irimo AFC/M23 ikomeje guteza umutekano muke mu Minembwe. Ibyo byabaye ni imirwano hagati y’ingabo zacu n’izo nyeshyamba, ntabwo ari ibitero byagenewe kwibasira abasivili.”
Nyamara ibi bisobanuro byakomeje kunengwa na benshi, kuko abarokotse bavuga ko nta mirwano yigeze iba hagati y’ingabo n’imitwe yitwaje intwaro, ahubwo ko ingabo za Leta n’abafatanyabikorwa bazo aribo bagabye ibitero ku baturage batagira kivurira.
Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku mpunzi (UNHCR) n’abandi bafatanyabikorwa baravuga iki?
Ku munsi wakurikiyeho, UNHCR n’indi miryango irengera uburenganzira bwa muntu yatanze itangazo rigaragaza ko hari abasivili barenga 10,000 bamaze kwimurwa n’ibi bitero, bamwe bahungira i Minembwe abandi bajya muri Uvira no mu nkambi z’abasivili.
Iri tangazo ryagiraga riti: “Kwirukana abaturage ku butaka bwabo, kubica cyangwa kubangiriza umutungo, ni ibikorwa bigize ibyaha by’intambara n’ibyaha byibasira inyokomuntu. Turasaba Leta ya Congo guhagarika ubufatanye n’imitwe nka FDLR, no gushyiraho uburyo bukomeye bwo kurinda abasivili.”
Icyo Abanyamulenge bavuga
Abanyamulenge bavuga ko ibi bikorwa ari umurongo w’igihe kirekire wo kubibasira, bigahuzwa n’amateka yo kubatoteza kuva mu myaka ya za 1990.
Umuyobozi w’ihuriro ry’urubyiruko rw’Abanyamulenge yagize ati: “Iyo ubonye uburyo FARDC na FDLR bikorana, usanga igihombo ari icyacu gusa. Turicwa, turameneshwa, tukamburwa byose. Ni gahunda yo kudusiba ku ikarita ya Kongo. Ariko ntituzacika intege. Tuzaharanira uburenganzira bwacu bwo kubaho nk’abandi.”
Impamvu ziri inyuma y’iyi mirwano
Abasesenguzi bavuga ko iyi mirwano ifitanye isano n’ubutaka n’imitungo n’amatungo. Minembwe ni ahantu hazwiho kororera inka nyinshi kandi hakungahaye ku butaka bwiza. Hari abavuga ko imitwe yitwaje intwaro ndetse n’abayobozi ba gisirikare bifuza kwigarurira ako gace ku nyungu zabo bwite.
Hari n’ababona ibi bikorwa mu ndorerwamo ya politiki ya Kinshasa, aho gushimangira ko intambara itarangira kugeza igihe ubutegetsi bwa Tshisekedi buzahagarika gukoresha FDLR n’indi mitwe mu nyungu zayo za politiki.
Ingaruka ku baturage
Ubuzima: Abaturage benshi bamaze kubura ababo, kandi imibare y’abapfuye igenda yiyongera.
Umutungo: Amatungo menshi y’abaturage yarajyanywe, inzu ziratwikwa.
Ubuzima bw’imibereho: Imiryango itagira aho icumbika irara ku misozi, nta biryo nta miti.
Amahoro y’akarere: Ibi bitero bishobora gusenya burundu amasezerano y’agahenge, bikongera intambara mu karere ka Kivu.
Ibyabaye ku matariki ya 26 na 27 Kanama 2025 i Minembwe ni isomo rikomeye ku bifuza amahoro muri Congo. Igaragaza ko igihe ubutegetsi bukomeje kwishyira hamwe n’imitwe isanzwe izwiho ubwicanyi, ubuzima bw’abasivili buzahora ari mu kaga.
Abasesenguzi bemeza ko amahoro nyayo muri Kongo azagerwaho ari uko habayeho ukuri, ubutabera n’ubwiyunge, kandi Leta igahagarika burundu gukoresha imitwe nka FDLR cyangwa gukorana n’abacanshuro.
Kugeza ubu, Kadasomwa n’utundi dusantere tw’abanyamulenge dusigaye ari amatongo, abaturage bakaba bataramenya aho bakwerekeza. Isi yose ikaba yiteze kubona niba Kinshasa izakomeza inzira y’amasasu cyangwa se niba izahitamo inzira y’amahoro.