Uko umutima w’umuntu ukora, indwara ziwugariza n’uburyo bwo kuwurinda

Uko umutima w’umuntu ukora, indwara ziwugariza n’uburyo bwo kuwurinda

 Umutima, Imashini itajya iruhuka

Iyo umuntu avuze ijambo “umutima”, buri wese ahita atekereza ku buzima. Nta kindi gice cy’umubiri cyerekana ukuri kw’ubuzima nk’umutima, kuko iyo uhagaritse gutera, ubuzima burangira ako kanya. Umutima ni moteri y’ubuzima itajya iruhuka: utera kuva umwana akiri mu nda kugeza apfuye. Buri munsi utera inshuro zisaga ibihumbi ijana (100,000), usunika amaraso arenga litiro ibihumbi 7.5 mu mubiri. Ni igihangano gitangaje, ariko kandi gikeneye kwitabwaho no kurindwa.

Muri iyi nkuru, tugiye gusobanura uko umutima wubatswe n’uko ukora, akamaro k’ingenzi ugira mu buzima bwacu, indwara ziwugariza, ndetse n’inama umuntu wese akwiye gukurikiza kugira ngo awurinde.

Imiterere y’Umutima

N’ubwo umutima utagaragara inyuma, ufite imiterere idasanzwe. Uherereye hagati mu gituza, ariko usumbirijwe gato ibumoso. Ugereranyije n’ubunini bw’umubiri, umutima ni muto, kuko ungana hafi n’inkokora y’ukuboko. Ariko ugereranyije n’imbaraga ukora, ni kimwe mu bice bikomeye kurusha ibindi byose.

Umutima ugizwe n’ibice bikuru bine:

Imitsi (chambers): imitsi ine ikora nk’ibyumba by’inyubako. Imitsi ibiri yo hejuru (atria) yakira amaraso yinjira, naho ibiri yo hasi (ventricles) isunika amaraso asohoka ajya mu mubiri.

Imiryango (valves): Ni inzira zifungura amaraso agahita, hanyuma zikifunga kugira ngo adatembera mu nzira zitari zo.

Imiyoboro y’amaraso (blood vessels): Imitsi ya “arteries” itwara amaraso asohoka, naho “veins” izana amaraso agaruka mu mutima.

Imitsi y’imbere (myocardium): Ni inyama zikomeye zigizwe n’imitsi ituma umutima ushobora gusunika amaraso.

Ibi bice byose bigira uruhare mu kazi gasobanutse neza: kwakira amaraso, gusukura, no gusunika amaraso mashya mu mubiri.

Uko Umutima Ukora

Umutima ukora nk’ipompe ikora amasaha 24 kuri 24, nta kuruhuka. Uru ni rwo rugendo rw’amaraso:

Amaraso ava mu mubiri adafite oxygen yinjira muri atrium y’iburyo.

Asohoka agana muri ventricle y’iburyo.

Asohoka agana mu bihaha, agasukurwa ugasubizwa oxygen.

Agaruka mu atrium y’ibumoso afite oxygen.

Asohoka ajya muri ventricle yo ibumoso, ariyo ikomeye kurusha izindi.

Iyo ventricle isunika ayo maraso mashya mu mutsi munini witwa aorta, akagera mu mubiri wose.

Ibi bikorwa buri segonda ry’ubuzima bwacu, kandi nibyo bituma ubwonko, imikaya, amagufwa n’utundi turemangingo tubaho.

Akamaro k’umutima mu buzima

Umutima ni nyirabayazana w’ubuzima bwacu.

Utanga umwuka mwiza ku turemangingo twose.

Ukura imyanda n’uburozi mu maraso.

Ugeza intungamubiri ziva mu byo turya ku bice byose by’umubiri.

Ufasha kugenzura ubushyuhe bw’umubiri.

Wemeza ko ubwonko, imikaya n’imyanya y’ubuzima bikomeza gukora.

Umuntu udafite umutima ukora neza ntiyabaho, kandi indwara ziwugira nabi zigira ingaruka ku buzima bwose.

Indwara zisanzwe z’Umutima

Umutima ushobora kwibasirwa n’indwara nyinshi, cyane cyane iyo umuntu atawitaho.

Indwara y’umutima ifunga amaraso (Heart Attack): Ibi biba igihe imitsi ifunze, amaraso ntagere ku gice cy’umutima, bigatuma uhagarara. Ibimenyetso birimo kuribwa mu gituza, kubura umwuka, no kuruka.

Umuvuduko mwinshi w’amaraso (Hypertension): Ni igihe amaraso asunika imitsi cyane. Iyo bidakosowe, bigira ingaruka ku bwonko, ku bihaha no ku mutima ubwawo.

Kunanirwa kw’umutima (Heart Failure): Umutima uba udashobora gusunika amaraso bihagije. Umurwayi ahora ananiwe, akabyimba ibirenge.

Kudatera neza (Arrhythmia): Umutima ushobora gutera vuba cyane, buhoro cyane cyangwa mu buryo butari bwo. Bitera kurambirwa, kuzungera cyangwa no kugwa umutima.

Stroke: N’ubwo ari indwara ijya mu bwonko, ikunze guterwa n’ibibazo by’amaraso y’umutima. Iyo imitsi y’ubwonko yifunze, ubwonko bubura amaraso, twibuke kandi ko amaraso akorwa n’umutima.

Ibyongera Ibyago ku mutima

Hari ibintu by’ingenzi bishobora kwangiza umutima:

Imirire mibi irimo isukari nyinshi, umunyu n’amavuta.

Kudakora siporo.

Itabi.

Inzoga nyinshi.

Stress ihoraho.

Ubunini bukabije.

Kuba mu muryango ufite amateka y’indwara z’umutima.

Uburyo bwo kurinda umutima

Inkuru nziza ni uko umuntu wese ashobora kwirinda indwara z’umutima mu buryo bworoshye:

Kurya neza: kurya imbuto, imboga, amafi n’ibinyampeke byuzuye. Kugabanya inyama zitetse mu mavuta n’ibiryo byatunganyijwe.

Gukora imyitozo buri munsi: kugenda iminota 30, gukina imikino cyangwa gukora akandi kazi k’umubiri.

Kureka itabi: ni kimwe mu bintu by’ingenzi birinda umutima.

Kugabanya stress: kwitabira amasengesho, meditation cyangwa gusabana n’inshuti.

Kwisuzumisha kwa muganga: kumenya cholesterol, isukari n’umuvuduko w’amaraso.

Gusinzira amasaha 7–8 buri joro.

Kunywa amazi: afasha amaraso gutembera neza.

Umutima si ipompe gusa, ni ikimenyetso cy’ubuzima n’urukundo. Buri guhuza k’udutsi twawo kutwibutsa ko turiho. Ariko ni igihangano gishobora kwangirika vuba igihe tutawitayeho.

Ni yo mpamvu buri wese akwiye:

Kurya neza, gukora imyitozo ngororangingo, kugabanya stress, kureka itabi, kuryama neza, kunywa amazi, no kwisuzumisha kwa muganga.

Umutima wawe ugukorera igihe kirekire iyo uwitayeho, ariko ushobora kugusiga kare iyo utawurinda.