ITANGAZO RYA BERTRAND BISIMWA: AFC/M23 YAMAGANYE AMASEZERANO YA DOHA YATEKEREJWE NA KINSHASA
ITANGAZO RYA BERTRAND BISIMWA: AFC/M23 YAMAGANYE AMASEZERANO YA DOHA YATEKEREJWE NA KINSHASA
Ku wa 22 Kanama 2025, umutwe wa AFC/M23 watangaje ku mugaragaro ko utishimiye na busa amasezerano yiswe aya “Doha” yatekerejwe na Leta ya Kinshasa nk’umuti w’ibibazo bya politiki n’umutekano muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC). Mu itangazo ryashyizwe ahagaragara na Bertrand Bisimwa, umwe mu bayobozi bakuru b’uyu mutwe, AFC/M23 yavuze ko ayo masezerano ntaho ahuriye n’inzira y’amahoro arambye ahubwo agamije gucuranwa imyanya ya politiki no kugabana ubutegetsi, bigatuma ikibazo nyamukuru cy’amakimbirane kidakemuka.
“Si iyo myanya ya guverineri dushaka, si imyanya i Kinshasa”
Bertrand Bisimwa yasobanuye ko intego nyamukuru ya AFC/M23 atari ukubona imyanya ya politiki mu nzego za Leta cyangwa gusangira ubutegetsi i Kinshasa, ahubwo ari uguharanira amahoro arambye, iterambere ry’akarere, no kuzamura imibereho myiza y’abaturage. Yagize ati:
“Twamaganye amasezerano ashingiye ku kugabana imyanya kuko ibyo ntibikemura ibibazo nyabyo abaturage bacu bahura nabyo buri munsi. Abanyekongo ntibakeneye kubona guverineri runaka atanzwe nk’igihembo cya politiki. Icyo bakeneye ni amahoro, umutekano, n’iterambere ribagarurira icyizere.”
Ayo magambo yagaragaje ko AFC/M23 iri gushaka kwitandukanya n’imyitwarire ya bamwe mu bagize imitwe yitwaje intwaro, usanga igihe cyose bagiye mu biganiro bigamije gucungira ku byicaro bya politiki, aho guharanira inyungu z’abaturage.
Amasezerano ya Doha, nk’uko yateguwe na Leta ya Kinshasa ifatanyije n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga, yari agamije gushyira hamwe inzego za politiki no guhuza imitwe yitwaje intwaro mu buryo bwo “kubasubiza mu buzima busanzwe”. Ariko AFC/M23 yavuze ko ayo masezerano nta kintu gishya azanye, ahubwo ko ari kopi y’andi menshi yagiye akorwa mu myaka yashize, ntacyo akemura mu mizi.
Bisimwa yavuze ko ibibazo by’ingutu bikomeje kuba intandaro y’intambara ari ibirebana n’imiyoborere mibi, akarengane, kudahabwa agaciro kw’abaturage bamwe, n’ivangura rishingiye ku moko. Ati:
“Iyo Leta ya Kinshasa ishyira imbere kugabana imyanya, iba igaragaza ko idashaka gukemura ibibazo bya nyabyo. Nta masezerano n’amwe azagira akamaro niba ikibazo cy’uburinganire, uburenganzira bwa muntu, n’ubwuzuzanye hagati y’abaturage kitashyizwe imbere.”
Amateka y’amasezerano y’amahoro atarangije amakimbirane
U Rwanda, Uganda ndetse n’akarere ka Afurika yo hagati byose bimaze imyaka myinshi bibera mu bikorwa by’ubuhuza, amasezerano, n’imishyikirano hagati ya Kinshasa n’imitwe itandukanye. Ariko kenshi ayo masezerano yarangiriraga ku mpapuro gusa, akagaragaza intege nke z’ubuyobozi bwa Congo mu gushyira mu bikorwa ibyo yiyemeje.
Urugero ni amasezerano ya Nairobi, Kampala, ndetse n’andi yasinyiwe i Goma. Yose yagiye agaragaza intego yo kuzana amahoro, ariko byarangiraga ibibazo bikomeje, intambara zigakomeza, abaturage bakomeje kwimurwa no gusiragira mu nkambi. AFC/M23 yavuze ko Doha ari indi ntambwe yo kongera kuzamura ibyiringiro bidafite aho bishingiye, kuko nta n’ubwo abaturage bahawe ijambo mu kuyategura.
Intambara idashira, abaturage bagowe
Mu ntara ya Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo, abaturage bakomeje kuba mu ngaruka z’amakimbirane. Uhereye ku baturage basaga miliyoni ziri mu nkambi z’impunzi, kugera ku basigaye mu byaro bibasiwe n’imirwano, ubuzima bwarahungabanye. Abaturage bavuga ko bashaka amahoro arambye, aho abana babo bashobora gusubira ku ishuri, aho imihanda ishobora gusanwa, ndetse aho ibikorwa by’ubuhinzi n’ubucuruzi byongera gufata umurongo.
AFC/M23 ivuga ko iri kurwana urwo rugamba kugira ngo ibyo byose bigerweho. “Turwanira amahoro, turwanira iterambere, turwanira kuzamura imibereho y’abaturage bacu,” nk’uko byavuzwe mu itangazo.
Politiki yo guharanira impinduka
Uretse kwanga kugabana imyanya, AFC/M23 ishimangira ko ikeneye inzira y’ibiganiro bishyira imbere impinduka nyazo za politiki, zirimo:
Uburenganzira bw’abaturage bose: kutavangura ku moko cyangwa akarere.
Gusaranganya umutungo n’amahirwe: kurwanya akarengane n’ubusumbane mu miyoborere.
Umutekano urambye: guhashya imitwe yitwaje intwaro ibangamira abaturage.
Imiyoborere ishingiye ku baturage: aho abaturage ubwabo baba ijwi ryabo, aho kuba abarebwa gusa.
Impaka mu karere no ku rwego mpuzamahanga
Itangazo rya AFC/M23 ryashyize Kinshasa mu kindi cyiciro cy’impaka. Bamwe mu basesenguzi bavuga ko amagambo ya Bertrand Bisimwa agaragaza uburyo Kinshasa ikomeje kugendera mu mateka yo kudashaka guhanga amaso ibibazo by’ukuri, ahubwo igashaka inzira za politiki zoroshye. Abandi bavuga ko AFC/M23 nayo igomba kugaragaza neza uko ibyo ivuga bishyirwa mu bikorwa, kugira ngo itagaragara nk’indi mitwe yitwaje intwaro ikoresha amagambo meza gusa.
Ku rwego mpuzamahanga, abanyamahanga bafasha Kongo mu biganiro by’amahoro bashobora kuboneraho impamvu yo kongera gusuzuma uburyo bashyigikira Kinshasa. Kuba AFC/M23 yanze ibyo biganiro bishobora gutuma hasubukurwa imishyikirano mishya, cyangwa bigatuma amahoro arushaho kuba kure.
Amahoro cyangwa kugabana ubutegetsi?
Mu kurangiza, AFC/M23 irahamagarira abaturage, imiryango mpuzamahanga, n’inzego z’igihugu gushyira imbere inzira z’amahoro zitajyanye n’ubucuruzi bwa politiki, ahubwo zishingiye ku kubaka igihugu ku musingi ukomeye w’ubutabera, uburenganzira bwa muntu, no kubaka ejo heza.
Itangazo rya Bertrand Bisimwa ryo ku wa 22 Kanama 2025 ryasize isomo rikomeye: mu gihe amasezerano akomeje gutegurwa nk’uburyo bwo “guhosha umwuka” binyuze mu kugabana imyanya, abaturage baracyari mu bubabare bw’imirwano, inzara, n’ubutindi. Icyo bakeneye si amagambo cyangwa imyanya ya politiki, ahubwo ni amahoro nyakuri atanga icyizere cyo kubaho mu gihugu kitari icy’intambara idashira.
Amasezerano y’amahoro ntakwiye kuba inzira yo gucuruza ubutegetsi, ahubwo akwiye kuba uburyo bwo kurandura burundu intandaro y’amakimbirane. Aho kubaka ubuzima bwiza bw’abaturage, ntihakwiye kubakwa intebe za politiki zitagira ishingiro.