Ni uko Marie Chantal afata intwaro
“Ni uko Marie Chantal afata intwaro”
Ishyirwaho bwa mbere ry’umugore ku mwanya wa Minisitiri w’Ingabo mu Burundi, ari we Marie-Chantal Nijimbere.
Marie-Chantal yafashe intwaro…
Ku nshuro ya mbere, umugore agizwe Minisitiri w’Ingabo mu Burundi. Uwo mugore ni Marie-Chantal Nijimbere, ukomoka mu muryango mugari w’abasivile (si umusirikare). Yasimbuye abandi bayoboye uru rwego, ruzwiho kuyoborwa n’abagabo b’inkorokoro bo mu gisirikare. Ese iyi ni mpinduka ya politiki ifite icyo isobanuye? Ni ubutumwa bwo kureshya igitsina gore? Cyangwa ni imikino isanzwe ya politiki?
Mu mpera z’Ukuboza 2024, Perezida w’u Burundi yahaye Chantal Nijimbere; wari Minisitiri w’Ubucuruzi, akazi katoroshye: guhagarika izamuka ry’ibiciro ku isoko mu minsi 15 gusa.
Uwo minisitiri, n’ubwo umwanditsi ataramuhura na we, amutangaza nk’umuntu wiyubashye, wicisha bugufi kandi wubaka abandi, yari hafi gukorerwaho nk’umucyo mu kibazo cy’ubukungu cyari cyarenze ubushobozi bwa Leta.
Ese koko byashobokaga guhagarika izamuka ry’ibiciro mu minsi 15? Biragoye cyane, nk’uko byanemejwe n’umuhanga mu bukungu waganiriye n’umwanditsi, avuga ko izamuka ry’ibiciro ari ikibazo kigoye kandi kidashobora gukemurwa n’itegeko ry’umukuru w’igihugu gusa.
Nyamara, minisitiri yarasigaye ku mwanya we, kandi nyuma y’iyo minsi 15, ibiciro byakomeje kuzamuka. Ntibyari bikwiye kumuhama nk’icyaha, kuko si we wari wabiteye.
Ubu rero, Marie-Chantal yahawe indi nshingano ikomeye kurushaho: iy’umutekano w’igihugu, mu karere karangwamo ibibazo bya politiki, intambara n’umutekano mucye.
Azaba agomba gukorana n’abajenerali, gucunga imibanire ya gisirikare, ibibazo byo ku mipaka, n’inzego za gisirikare zivugwaho kurangwa n’irondabwoko n’irondogitsina. Umwanditsi ati: “Si u Burundi gusa, ahandi hose aho inkweto za gisirikare zicurika hasi, inkweto z’abagore ntizibasha kuhavuga.”
Abamunenga batangiye kuvuga ko ubutegetsi nyabwo buzaba buri mu maboko y’umugaba mukuru w’ingabo, naho Minisitiri w’Ingabo akaba urugero gusa, atagira ijambo. Ariko umwanditsi ati: “Tumwubahe, ntitumucire urubanza ataratangira.”
Umwanditsi yerekana impuhwe n’icyizere afitiye Minisitiri Nijimbere. Mu rukundo rwinshi, yifuje kumuririmbira indirimbo y’ikinyejana cya kera, y’umuco w’u Burundi:
“Genda amahoro ugaruke ayandi, Marie-Chantal, uritunga mu ntara utabayemwo…”
(Va en paix et sois prudente dans ce milieu que tu ne connais pas, Marie-Chantal.)
(Genda amahoro, kandi witonde muri uru rwego utarimo usanzwe.)
Marie-Chantal, nk’uko bizwi, yahoze ari umuyobozi w’abaskuti, azwiho kugira umutima wa kivandimwe, ujyanye n’indangagaciro zabo: “Toujours prête” (Buri gihe yiteguye). Nta kabuza ko akunda amahoro kurusha kurwana, kandi ashobora kuba arenze gukoresha imbunda, ahubwo akoresha ibiganiro.
Umugore usanzwe mu buzima busanzwe, utarigeze aba umusirikare, yoherejwe kuyobora ingabo. Ni ibintu bishobora gutungura abantu, ariko si igitangaza, kandi ntibikwiye gutera ubwoba. Uyu mugore ari ku kazi, ba jenerali, nimufunge umurongo, mushyire hasi intwaro, mutege amatwi!
Iyimikwa rya Marie-Chantal Nijimbere nka Minisitiri w’Ingabo w’u Burundi; n’icyo bishobora gusobanura mu rwego rwa politiki, imibanire n’umutekano mu karere k’Afurika y’Iburasirazuba:
Marie-Chantal Nijimbere: Umugore wambariye urugamba mu gihe kidasanzwe
Igisirikare ni igihugu mu kindi. Kuyobora ingabo si akazi gusa, ni ukwinjira mu buhangange bw’amaraso n’imyumvire y’imbaraga. None Uburundi bukoze amateka: umugore usanzwe mu buzima bwa gisivile, Marie-Chantal Nijimbere, ahawe kuyobora uru rwego rukomeye, rusanzwe ruzwiho kugengwa n’abagabo b’inkorokoro.
Imvano y’amateka mashya
Iyo ugarutse inyuma gato, m’Ukuboza wa 2024, Marie-Chantal yari Minisitiri w’Ubucuruzi. Perezida yari yamuhaye umurimo udasanzwe: guhagarika izamuka ry’ibiciro mu minsi 15. Umuhanga mu bukungu yaje kubisobanura neza: “inflation ntabwo ihagarikwa n’amabwiriza ya politiki, ahubwo ni ikibazo cy’amafaranga, isoko n’ubushobozi bw’igihugu.”
Kuba Marie-Chantal yarakomeje akazi, n’ubwo ibyo yasabwaga bitashobotse, byagaragaje ko ashobora kuba yihagararaho mu gihe gikomeye, ari nabyo byamuteye amaso ya politiki ngo ahabwe indi nshingano ikomeye kurushaho.
Ubwoba bw’abagabo n’imyumvire ya kera
Gusanga umugore atarigeze yambara impuzankano ayoboye abasirikare benshi bamenyereye umutekano bawusobanura mu ndimi z’ibisasu, ni ibintu bitavugwaho rumwe. Hari abavuga ko atazagira ijambo, ko umutwe uzaba ari umugaba mukuru w’ingabo, naho we akaba “igishushanyo cy’uburinganire.”
Ariko niba hari ikintu amateka yerekanye neza, ni uko ubuyobozi si ugukankama, ahubwo ni ukuganira, kumva no guhuza ibitekerezo. Marie-Chantal, wigeze kuyobora abaskuti, azwiho kuba intangarugero mu kwihanganira ibihe bikomeye, gushaka ibisubizo binyuze mu buvandimwe no mu bumuntu.
Imyanya y’abagore mu mutekano: umwihariko cyangwa impinduramatwara?
Kwimika umugore muri minisiteri y’ingabo si ibintu bisanzwe muri Afurika y’Ibiyaga Bigari. Muri politiki, hari igihe ibi bikorwa bigamije kugaragaza ko igihugu kigezweho mu bijyanye n’uburinganire. Ariko, iyo ubisesenguye neza, usanga bihishura ibirenze: ihinduka ry’imyumvire y’ubutegetsi, aho “ingufu” zitagishingiye gusa ku murundo w’amasasu, ahubwo zishingiye ku muntu ushoboye.
Marie-Chantal yahawe minisiteri ikomeye mu gihe akarere karimo intambara, imvururu, ibibazo byo ku mipaka hagati y’Uburundi, RDC, n’Urwanda. Ni igihe kigoye. Ndetse kuba umugore yahawe iyi nshingano birerekana ko igihugu gishobora kuba kiri kwishakamo uburyo bushya bwo guhangana n’imitwe irimo M23, RED-Tabara n’indi.
Amahoro nk’intwaro, ijwi rya politiki nshya?
Uyu mugore ntazwiho kuvuga menshi mu binyamakuru. Ntiyakuriye mu mirongo y’itumanaho ryo kurwanya, ahubwo yamenyekanye nk’umunyakuri, ugerageza kuvugisha ukuri atiyemera. Birashoboka ko ariyo nkingi nshya y’icyizere mu buryo bushya bwo gucunga umutekano, aho diplomasi, ibiganiro n’ubwenge byarushaho kwigira imbere kurusha intwaro.
Hari icyizere cyangwa hari icyago?
Marie-Chantal Nijimbere aragenda yambaye impuzankano idasanzwe: impuzankano y’umugore w’umunyabwenge, udaharanira kubuza abandi amahoro, ahubwo uharanira kuyazana.
Aramutse abashije kwiyubaka mu bujyanama, gukorana n’ingabo no gutegura ihinduka mu mikorere y’umutekano mu gihugu, yaba akinguye amarembo mashya ku bagore mu nzego z’ubuyobozi muri Afurika yose.
Kuko burya ntabwo umuntu afata intwaro gusa kugira ngo arase, hari n’abazitwaza kugira ngo barwanye urwango, ivangura, no kutizerana. Marie-Chantal, twizeye ko uzatsinda urugamba rutaboneka n’amaso.
Mu gihe benshi bibazaga icyerekezo cy’igihugu mu bibazo by’umutekano, Perezida w’Uburundi yafashe icyemezo cyatunguye abatari bake: guha Marie-Chantal Nijimbere, umugore utarigeze anyura mu ngando z’igisirikare, umwanya wa Minisitiri w’Ingabo. Ni bwo bwa mbere mu mateka y’iki gihugu umugore yicaye kuri uyu ntebe yitwa ko ihindura byose.
Iyi nkuru ntiyakiriwe kimwe na bose. Hari abayibonye nk’intambwe ikomeye mu buringanire, abandi bayifashe nk’ubushotoranyi kuri “système” isanzwe y’ubutegetsi bwa gisirikare. Ariko se, koko ni inkubiri y’impinduka cyangwa ni uburyo bwo gusiga irangi amazi yanduye?
Impamvu zitumye iyi nkuru ituma abantu bavuga
Marie-Chantal Nijimbere azwi cyane mu muryango wa siporo, abaskuti ni abaturage bakunda amahoro. Yahoze ari Minisitiri w’Ubucuruzi, aho yahuye n’akazi katoroshye ko guhangana n’izamuka ry’ibiciro.
Gushyirwa ku buyobozi bw’ingabo rero byamugaruye imbere y’imbaga mu buryo bushya: umugore udafite amapeti ya gisirikare, ariko ufite isura ya politiki itarangwamo ubugome.
Abaturage baravugira ku mugaragaro
Mu isoko rya Bujumbura, twasanze bamwe mu baturage bagize icyo bavuga ku iyimikwa rya Minisitiri mushya:
Célestine, umucuruzi w’imboga: “Njyewe sinarota mbona umugore ayoboye abasirikare. Ariko ndumva mbishyigikiye. Umugore azi kubabarira, azi guhosha impaka. Aho intwaro zicika, amagambo meza y’umubyeyi arabaho.”
Jean-Marie, umushoferi: “Ahubwo n’abagabo barananiwe! Umugabo araza agashyiraho ingamba zigamije gukanga, gukubita no gukura abantu mu ngo. Umugore we ashobora kuzana umwuka mushya. Turategereje turebe.”
Claude, wigeze gukorera igisirikare: “Ni akaga. Igisirikare si akazi ko ku meza. Urumva azajya ategeka general akamwumvira gute? Hari ibitanditse ku mpapuro ariko bizwi: igisirikare gikeneye amabwiriza atangwa n’uwanyuze aho abandi banyuze.”
Muri kaminuza no mu rubyiruko: icyizere cy’impinduka
Abanyeshuri bo muri Kaminuza nkuru y’u Burundi na bo bagaragaje uko babona iyi nkuru.
Sandrine, wiga iby’amategeko: “Ni intambwe nziza mu guca ivangura rishingiye ku gitsina. Aho abanyapolitiki babaga barashyize igitsina gore ku ruhande, ubu bagaragaje ko bishoboka. Kandi nizeye ko azasiga amateka.”
Didier, wiga ubukungu: “Sintekereza ko ari we uzahindura byinshi, ariko icy’ingenzi ni uko ubu hari abandi bakobwa bari kubona ko hari icyo bashobora kugeraho. Ibyo bifite imbaraga kurusha amasasu.”
Mu ngabo: urwikekwe n’amatsiko
Mu gisirikare, nk’uko amakuru twashoboye kubona abivuga, iyi nkuru yakiriwe n’urwikekwe rwinshi.
Umusirikare mukuru utarashatse gutangazwa amazina ye yagize ati:
“Twari twiteze ko umusirikare azahabwa uru rwego. Ariko ubuyobozi ni ubwa politiki. Tugiye gukora uko twatojwe, ariko ntibyoroshye kwakira amabwiriza y’umuntu utazi uko twabayeho.”
Undi musirikare muto yagize ati:
“Niba ari ukugira ngo igihugu gisohoke mu nguni cyashyizemo, ntacyo bitwaye. Niba azaza adushyira hamwe, turi kumwe na we.”
Hari kandi amakuru avuga ko umugaba mukuru w’ingabo ari we uzaba akomeje kuyobora ibikorwa bya buri munsi, ariko Minisitiri akaba ari umuyoboro w’amategeko n’ububanyi n’amahanga.
Ni impinduka cyangwa ni ishusho gusa?
Iyi nkuru ni imwe mu zerekana uko politiki ya Afurika iri kugenda ihinduka: aho ibikorwa bitakibagirwa ibitsina, ariko n’ibindi byisumbuye bigasabwa. Marie-Chantal atangiye urugendo rushya, si urw’intwaro gusa, ahubwo ni urwo guhuza, kubaka icyizere no gushaka amahoro hagati y’imitwe ya politiki n’ingabo.
Ni urugendo rushobora kuzaba ingirakamaro, cyangwa rukaba rwose rugamije gusa kwerekana isura nshya imbere y’isi; igihe kizabitubwira.