Umugabo yamaze amezi 4 atoga bimuviramo gutandukana n’umugore we

Umugabo yamaze amezi 4 atoga bimuviramo gutandukana n’umugore we

 

“Numvaga ankunda uko ndi” : Umugabo wamaze amezi 4 atoga yatandukanye n’umugore we kubera umwanda.

Lagos, Nigeria, umugabo w’imyaka 41 yamaze amezi ane adakora isuku ku mubiri, avuga ko yari “ari mu rugendo rwo kwisanzura” no “kwakira kamere ye”, ariko byarangiye umugore we amusize, avuga ko “urukundo rutabaho hatari isuku”.

 

Iyi nkuru yamenyekanye ubwo umugore yitabazaga inkiko asaba gatanya, avuga ko “atari akibasha kuryama mu cyumba kimwe n’uwo yagize ise w’abana be”. Uyu mugabo, wiyemeje “guhindura ubuzima bwe”, yari yaratangiye kugendera ku mahame y’uko umubiri w’umuntu ushobora kwiyitaho nta kuvogerwa n’amazi, isabune cyangwa indorerwamo.

 

Umwanda nk’impamvu yo gusenya urugo?

Nk’uko byemezwa n’impapuro z’urukiko, umugore yagaragaje ko yagerageje uburyo bwose bushoboka bwo gukangurira umugabo we kwisukura: kumugurira impumuro nziza, kujyana n’abaganga b’indwara zo mu mutwe, ndetse no kuganira n’inshuti za hafi. Ariko umugabo yakomeje kuvuga ko “isuku ya buri munsi ari igitekerezo cyatewe n’umuco w’ibihugu byateye imbere, atari ibya kamere ya Afurika.”

 

Ibitekerezo by’abasesenguzi ku burenganzira bw’umubiri n’imibereho y’urugo

Dr. Grace Adebayo, impuguke mu mibanire mu muryango, avuga ko abantu bafite uburenganzira bwo guhitamo uko babayeho, ariko iyo bari mu mubano, ubwo burenganzira bugirwa inshingano zifatika.

 

“Ubusabane hagati y’abantu bwubakiye ku kwizerana, ku rukundo no ku kwiyitaho. Iyo umwe mu bashakanye ahitamo kwirengagiza isuku nk’igice cy’icyubahiro aha mugenzi we, aba amusenyera umutima.”

 

Amategeko abivugaho iki?

Mu bihugu byinshi birimo Nigeria, u Rwanda cyangwa Kenya, gutandukana bishobora guterwa n’imico igaragara nk’ibangamiye imibereho y’uwo mwashakanye. Ibyo birimo:

 

Kudatanga urukundo cyangwa kwitabwaho,

 

Kutuzuza inshingano zo mu rugo,

 

Guhungabanya ituze ry’uwashakanye n’umuntu.

 

Me Diane Uwimana, umunyamategeko mu Rwanda, avuga ko:

“Nubwo kutoga bitafatwa nk’icyaha, iyo bimaze kuba impamvu nyamukuru ituma umubano uba mubi, bishobora kwifashishwa nk’inkomoko y’itandukana mu mategeko.”

 

Imyemerere n’ubuzima bwo mu mutwe

Hari aho imyitwarire nk’iyo yo kwanga gukora isuku ishobora kuvamo indwara. Dr. Théoneste Nsabimana, muganga w’indwara zo mu mutwe, asobanura ko igihe umuntu atangira kwigunga, kudakaraba, kwanga imyenda isukuye, bishobora kuba ikimenyetso cy’ihungabana, agahinda gakabije, cyangwa psychose.

 

“Ni ngombwa ko abashakanye bamenya gutandukanya uburenganzira bwo kwigenga n’ibimenyetso by’uburwayi. Hari igihe umuntu aba akeneye kwitabwaho, atari uko yanze isuku, ahubwo atakibasha kuyikora.”

 

Isomo rikomotse ku nkuru: Urukundo ntirukuraho isuku

Umugore yasoje avuga agira ati:

“Naramukundaga. Ariko n’ubwo umutima wanjye wari kumwe nawe, umubiri wanjye warwanaga n’umunuko buri munsi. Ntabwo urukundo rukwiye kuba igihano.”

 

Wowe ubitekereza ute?

 

Ese umuntu afite uburenganzira bwo kudakaraba igihe yumva ariyo myumvire ye?

 

Urukundo rushobora kubana n’umwanda cyangwa ni impamvu yatuma abashakanye batandukana burundu?

 

Ese waguma mu rugo n’uwo ukunda ariko utitabwaho, cyangwa wamusiga?

 

Itegeko ribivugaho iki?

Mu mategeko y’imiryango, cyane cyane mu manza z’itandukana, imyitwarire nk’iyo ifatwa nk’iyangiza ituze n’umutekano w’urugo.

 

Mu Rwanda: Itegeko N°32/2016 ryemera ko iyo umwe mu bashakanye atagishoboye kuzuza inshingano z’imibereho myiza, isuku, n’ituze, urukiko rushobora kwemeza gatanya.

 

Yego, umuntu afite uburenganzira bwo kugira imyemerere ye ku isuku, ariko:

 

Iyo iyo myemerere itangiye kwangiza abandi,

 

Iyo isenya urugo cyangwa umuryango,

 

Iyo itera ibyago ku bandi (nko gukwirakwiza umwanda),

Bishobora kugirwa ikibazo cy’amategeko cyangwa ikiganiro gikomeye mu muryango.

umuntu afite uburenganzira bwo guhitamo uko abaho, ariko iyo ari mu mubano (nk’urugo), ibyo ahitamo bigira ingaruka ku bandi, bityo agomba kubyitondera.

 

Isuku si ikintu cyo kwishyiriraho uko ushaka gusa; ni igice cy’ubuzima rusange:

 

Irinda indwara,

 

Yubaka icyizere mu mubano,

 

Ni ikimenyetso cyo kwiyubaha no kubaha abo mubana.

 

Iyo uri mu rugo, ubuzima bwawe si ubwawe gusa:

 

Uba ufite inshingano kuri mugenzi wawe n’abana banyu niba mubafite.

 

Iyo utita ku isuku, uba umeze nk’uwanze kubaha abo muri kumwe.

 

Uburenganzira bugira aho bugarukira iyo umuntu ari kumwe n’abandi.

 

Ubwisanzure si ukwikura ku bantu, ahubwo ni uko wafata imyanzuro itabangamiye abandi.

 

Ibi uwo mugabo yakoze ni ikimenyetso cy’uko hari imyitwarire (nka “self-expression”) ifatwa nk’uburenganzira, ariko mu gihe itita ku kamaro rusange no ku bandi, ishobora guhinduka ubugome bworoheje butavugwa.

 

Iyo umuntu yanga ko bamuvugaho nabi ngo ni umwanda, akibagirwa ko n’abandi bafite iryo shyaka ryo kubaho neza, aba yifashe nabi.

 

Urukundo ntirukuraho isuku, kandi ubwisanzure si ukubaho nk’aho uri ku kirwa wenyine. Kwita ku mubiri wawe si kwitonda gusa, ni n’ubutumwa butaziguye uba wohereza ku bandi: “Ndakwubaha.”