Ruhukira mu mahoro. Imvugo ihishe byinshi
Ruhukira mu mahoro. Imvugo ihishe byinshi
“Ruhukira mu mahoro” ni imvugo isanzwe ikoreshwa mu gihe umuntu yapfuye, ariko koko ihishe byinshi kurusha uko ijwi ryayo risa.
Reka dusobanure icyo ishobora gusobanura mu ntera zitandukanye:
“Ruhukira mu mahoro” nk’imvugo isanzwe:
Mu buryo busanzwe, iyi mvugo ikoreshwa:
- Mu gihe habaye urupfu, nk’agahinda karimo icyubahiro n’isabira
- Bivuga ko umuntu yitabye Imana, noneho yiruhukije ibya hano ku isi
- Ni ikimenyetso cyo kubaha ubuzima bwe no kumwifuriza amahoro mu rugendo rwe rwa nyuma.
Imvugo ihishe amarangamutima:
- Ububabare bwihishemo
Hari aho umuntu ashobora kubivuga afite agahinda gakabije cyangwa icyifuzo cy’uko uwo muntu yari akwiriye kubaho kurushaho:
“Ruhukira mu mahoro… ariko wagiye hakiri kare.”
- Ubutumwa bufite igisobanuro cya politiki cyangwa amateka
Mu gihe runaka umuntu yapfuye azize akarengane, ubwicanyi cyangwa intambara, “Ruhukira mu mahoro” ishobora kuba ijambo ry’ikirenga ry’ubutumwa bucece, nko kuvuga:
“Wari indakemwa, wiciwe ubusa, ariko amahoro aguheze.”
- Ubwitonzi burimo uburakari bwihishe
Hari ubwo ishobora gukoreshwa nko kwerekana ko umuntu yapfuye kandi hari abamwifuzaga urupfu, bikaba ijambo ryuje amayobera cyangwa sarcasm:
“Yaramaze kutumaraho amahoro… ruhukira mu mahoro.”
- Kwisabira amahoro nyakuri kuri roho
Ku bantu bizerera mu kwemera kw’amadini, ni amasengesho y’ukuri agira ati:
“Mana, uhe uwo muntu kuruhuka mu mahoro yawe, umwakire mu bwami bwawe.”
Biterwa n’uko rivuzwe, n’aho rivugiwe:
- Iyo rivuzwe mu gitangazamakuru: riba riri mu rwego rwo guha icyubahiro umuntu wapfuye.
- Iyo rivuzwe n’umuntu wakundaga uwo apfushije: riba rifite uburemere bw’amarira n’urukundo
- Iyo rivuzwe n’abamunengaga cyangwa abari mu gicucu cy’urupfu rwe: rishobora no kuba igisubizo gifite ubwitonzi bumeze nk’ubushotoranyi cyangwa guceceka k’umuriro utazima.
“Ruhukira mu mahoro” ni imvugo nto, ariko ishobora kuvuga urukundo, agahinda, amarangamutima y’ibanga, cyangwa ubuhamya bukomeye butabwiwe bose.
Ni amagambo agenda asa n’ayoroheje, ariko ushobora kuyavugisha umutima wamenetse cyangwa uwaruhutse.
Hari igihe ijambo “Ruhukira mu mahoro”, iri jambo riba ritakivuga gusa impuhwe cyangwa agahinda, ahubwo rishobora kuba igisabisho cyangwa igitambo cyo kwirinda roho y’uwapfuye, ko itazagaruka ku isi ibabuza amahoro. (bitewe n’imyemerere y’umuntu).
“Ruhukira mu mahoro” nk’iryozwa cyangwa igitambo cya roho.
Mu muco nyarwanda no mu yindi mico myinshi ya Afurika, hari imyemerere ko:
Roho z’abantu bapfuye nabi, bapfuye batababariwe, cyangwa bapfuye bafite umujinya, zishobora kugaruka ku isi zikabangamira abasigaye: zibatera indoto mbi, indwara, amakimbirane cyangwa ibyago.
Ni muri urwo rwego, iyo umuntu apfuye hakaba harimo ibintu bitarakemuwe, nk’akarengane, ubutumwa butavuzwe, cyangwa impaka z’umuryango, abapfakazi, inshuti n’imiryango bavuga “ruhukira mu mahoro” bafite undi mugambi:
Kubwira iyo roho ngo: “Tuza. Ntuzagaruke.”
Ibyo iryo jambo rishobora kumvikanisha muri icyo gihe:
- Gusabira iyo roho kutazaba igisare: “Ntukaduhore iruhande, n’iyo tutaraguherekeje uko bikwiye.”
- Kwiyambaza amahoro, kugira ngo idashaka kwihorera cyangwa kwihorera kuri bo,
- Gusaba imbabazi mu buryo butaziguye: nk’iyo hari icyabaye kidatunganye, “ruhukira mu mahoro” iba imeze nk’uko umuntu yamusabira amahoro yo mu buryo bw’umwuka.
Imvugo y’amayobera ifite imizi mu myemerere gakondo:
Mu muco wa Kinyarwanda:
- Abantu bavuga ko “roho mbi itaruhuka”
- Ko ushobora kuyibona mu nzozi, igasaba ibyo itahana.
- Ko iba ikeneye kubwirwa, cyangwa gusabirwa, kugira ngo ibe ituje aho yagiye
Bityo rero, “Ruhukira mu mahoro” si amagambo yoroheje gusa:
Ni amagambo y’“ubwoba bw’umutima” ashobora no kuba asa n’igihango: ntukagaruke, ntutugireho uburakari, ntutwibutse ububabare bwawe… tuza, roho, tuza.
“Ruhukira mu mahoro” bishobora kuba:
- Ijambo ryuje urukundo n’agahinda
- Cyangwa ijambo ry’ubwirinzi no kwiyambaza amahoro yo kudahungabanywa n’uwitabye Imana.
Mu mico imwe, ni amasengesho.
Mu yindi, ni igisubizo ku roho itihanganiye ukuri k’urupfu rwayo.
“Ruhukira mu mahoro” mu mico itandukanye: Imvugo y’amahoro cyangwa uburyo bwo kwirinda roho zidakeye?
Mu gihe umuntu apfuye, amagambo nka “Ruhukira mu mahoro” (mu Cyongereza: Rest in Peace) akunze kuvugwa mu mico itandukanye. Ayo magambo agaragara nk’ijambo ryuje impuhwe n’icyubahiro, ariko mu by’ukuri, hari igihe aba yihishemo ubundi butumwa bwimbitse, bushobora no kuba bushingiye ku myemerere ishingiye ku bugenge, ku migenzo y’aba kera, no ku bwoba bwa roho zishobora kugaruka ku isi. Turebe uko ibi byumvwa mu muco w’u Rwanda, muri Yoruba (Nigeria), muri Igbo n’ahandi.
- Mu muco nyarwanda
Mu Rwanda, imvugo “Ruhukira mu mahoro” ikoreshwa cyane mu gihe habaye urupfu, by’umwihariko mu butumwa bw’akababaro. Ariko kandi, iryo jambo rifite uburemere bwimbitse mu myemerere ya Kinyarwanda ya kera:
- Hari ukwemera ko roho z’abapfuye nabi cyangwa batishwe n’ukuri zishobora kugaruka ku isi nk’ “imandwa” cyangwa “umuzimu” kugira ngo zihorere cyangwa zibwire abo zasize.
- Bityo, kuvuga “Ruhukira mu mahoro” bishobora kuba igisabisho, cyangwa igitambo cy’amagambo kivuga ngo: ntutugarukeho, tuza aho uri.
- Bikunze kujyana n’imihango yo gusabira roho amahoro, harimo n’iyo bita “kurohora” roho zaguye nabi.
- Mu muco wa Yoruba (Nigeria)
Mu Yoruba, bavuga “Sun re o” (bishatse kuvuga: “Uryame amahoro”). Imvugo imeze nk’iyo, ariko na ho:
- Hari ukwemera ko roho zishobora kutaruhuka mu gihe hari ibyo zasize zidakemuye.
- Ni yo mpamvu basiba amazina y’uwapfuye ku bikoresho bye cyangwa bakamwubakira shrine (Ahantu bashyira ibisigazwa by’uwapfuye cyangwa ibintu bye nk’uburyo bwo kumwibuka cyangwa kumusabira) kugira ngo bamureke aruhuke neza.
- Ibi bikajyana n’igihe bakora ibyo bita “Isinku” (imihango yo gusezerera no gukiza roho).
- Mu muco wa Igbo (Nigeria)
Muri Igbo, imvugo isanzwe ikoreshwa ni “Jee nke oma” (Genda amahoro). Na ho kandi:
- Roho z’abapfuye zidaherewe icyubahiro cyangwa zitishimiye uko zapfuye, zishobora kugaruka nka ogbanje (roho zitagira ituze).
- Imihango yitwa Ikwu ozu n’indi myinshi ikorwa kugira ngo basabire iyo roho itazasubira kwihorera cyangwa kubangamira abasigaye.
- Ahandi ku isi
- Muba Hindou: Roho z’abapfuye zifatwa nk’izihita zinjira mu yindi si (samsara). Bakoresha amagambo nk’Atma Shanti (amahoro ku mutima) mu gusabira roho kutazagaruka mu buzima bufite intimba.
- Mu Bushinwa bwa kera: Bizeye ko roho z’abapfuye zishobora kuzenguruka ku isi igihe zitarekuwe. Ibyo bituma bavuga amagambo nk’安息 (Ānxí) – genda uruhutse – mu rwego rwo kuyituza.
- Imvugo imwe, inyito nyinshi
Nubwo “Ruhukira mu mahoro” isa n’ijambo ry’urukundo cyangwa agahinda, mu mico myinshi ni:
- Ijambo ryo gutuza roho, ngo itazagaruka ku isi
- Uburyo bwo kwisabira imbabazi ku byakozwe nabi
- Inzira yo kwiyambaza amahoro, aho urupfu rwateje ubwoba, gutungurwa cyangwa kutishimira uko byagenze
“Ruhukira mu mahoro” si amagambo yoroheje. Ni igisubizo cy’ubwoba, icyizere, urwikekwe n’ukwemera. Iba isabira amahoro uwo watabarutse, ariko rimwe na rimwe, iba isabira abasigaye amahoro ngo ntibahozweho n’imbaraga batamenya.
Ni amagambo avugwa n’umutima, ariko rimwe na rimwe ashingiye ku bwoba bw’ukugaruka k’uwapfuye.